Mùa lúa trở lại bản Đoòng

Mùa này, từ những ngôi nhà của người Vân Kiều ở Đoòng nhìn ra đã thấy một khoảng vàng dưới chân núi. Cánh đồng gần 2 ha lọt thỏm giữa màu xanh của rừng, mấy ngày nay người trong bản hầu như đều bận chuyện gặt.

Người dân bản Đoòng thu hoạch vụ lúa nước đầu tiên sau gần 20 năm chờ đợi

Đinh Chóc, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Đoòng có mặt ngoài ruộng từ sớm. Ông cúi xem bông lúa, vò mấy hạt trong lòng bàn tay rồi giục mọi người tranh thủ thu hoạch khi trời còn thuận.

Trên ruộng, người cắt, người gom, từng bó lúa lần lượt được chuyển lên bờ. Ông Nguyễn Văn Chiều làm gần hết buổi sáng, mồ hôi ướt lưng áo nhưng gương mặt không giấu được niềm vui. Sau nhiều năm, gia đình ông lại có thóc làm ra ngay trên đất Đoòng.

Những năm chờ gạo

Người Đoòng từng làm lúa nước. Những khoảnh đất bằng trong thung lũng được khai phá, nước được dẫn về ruộng và đã có những mùa lúa cho hạt. Nhưng khoảng năm 2004-2005, nguồn nước thay đổi, một số diện tích bị cát bồi, công trình lấy nước hư hỏng, ruộng dần bị bỏ.

Khoảng những năm 2004-2005, việc trồng lúa nước ở bản Đoòng dần gián đoạn do nguồn nước thay đổi, ruộng bị bồi lấp và công trình lấy nước hư hỏng. Gần hai thập niên sau, gần 2ha đất được đưa trở lại canh tác, đạt năng suất hơn 5,5 tấn/ha.

Không còn lúa, gạo phải từ bên ngoài đưa vào. Đường đến Đoòng khi ấy mất khoảng hai giờ để băng rừng, lội suối nên một bao gạo về tới bản cũng không dễ. Có khi gạo trong nhà sắp cạn mà chuyến hàng chưa vào, mỗi bữa ăn đều phải tính.

Đinh Chóc đã sống qua quãng thời gian ấy. Ông bảo dưới xuôi hết gạo có thể ra chợ mua, còn ở Đoòng muốn mua cũng phải đợi người mang vào. Trong nhà còn bao nhiêu, đủ ăn mấy ngày là chuyện người lớn luôn để ý.

Ông Nguyễn Văn Chiều cũng không quên những ngày gạo phải đi một quãng đường dài mới tới gian bếp của gia đình. Mùa này thì khác. Khi ruộng bắt đầu ngả vàng, ông chờ ngày lúa chắc hạt để xuống gặt.

Lúa nước đã có "đất sống" ở bản Đoòng, giúp người dân bớt lo khi thiếu gạo trong mùa mưa lũ hay mùa giáp hạt

“Ngày trước mình chờ gạo từ ngoài vào, bây giờ bà con đã tự trồng được lúa. Nhìn lúa chín trên đất bản mình, ai cũng mừng”, ông Chiều nói.

Ngày trước là chờ người mang gạo vào, bây giờ là chờ lúa chín. Với ông Chiều và nhiều gia đình ở Đoòng, mùa gặt này khác trước từ chính điều giản dị ấy.

Đưa nước về ruộng

Trước khi lúa trở lại Đoòng, những vụ lúa nước ở Chăm Pu đã cho kết quả khả quan. Xã Thượng Trạch tiếp tục rà soát đất, nguồn nước ở những bản có thể mở rộng sản xuất và Đoòng là một trong những nơi được lựa chọn.

Nước từng là nguyên nhân khiến ruộng ở đây bị bỏ. Vì vậy, khi tính chuyện làm lúa trở lại, đây cũng là việc phải giải quyết trước. Gần 2 ha đất được đưa vào canh tác, cùng với hỗ trợ giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật.

Đoòng chưa có điện lưới nên hệ thống bơm nước sử dụng năng lượng mặt trời được đầu tư để đưa nước tới ruộng. Có nước, bà con bắt đầu làm đất, xuống giống rồi theo cán bộ kỹ thuật học cách chăm sóc lúa qua từng giai đoạn.

Đinh Chóc kể, những ngày đầu ai cũng thấp thỏm. Thấy ruộng xanh thì mừng, nhưng phải đến lúc lúa trổ đòng, bông cong xuống vì chắc hạt, bà con mới yên tâm.

Với năng suất khoảng 5,5 tấn/ha, sản lượng lúa người dân bản Đoòng thu hoạch vụ mùa này trên 10 tấn thóc đủ để bảo đảm lương thực cho 53 nhân khẩu của bản Đoòng trong hơn 3 tháng

Gần 2ha lúa cho năng suất hơn 5,5 tấn/ha. Con số này bình thường nếu đặt ở một vùng chuyên canh, nhưng với Đoòng, những thửa ruộng từng bỏ nhiều năm đã lại cho thóc.

“Thấy lúa có hạt, bà con mới tin mình làm được. Bây giờ ai cũng muốn tiếp tục làm vụ sau để trong bản có thêm gạo ăn”, Đinh Chóc chia sẻ.

Qua một vụ, người trong bản đã quen hơn với việc làm đất, giữ nước, chăm sóc và thu hoạch. Những việc ban đầu cần cán bộ hướng dẫn, bà con đang dần tự làm trên ruộng của mình.

Gạo từ đất Đoòng

Ông Nguyễn Quốc Hạnh, Bí thư Đảng ủy xã Thượng Trạch, cho biết, từ kết quả ở Chăm Pu, xã tiếp tục đưa lúa nước tới những bản có điều kiện phù hợp. Với Đoòng, xã tập trung vào những việc thiết thực để người dân có thể duy trì sản xuất.

Xã quan tâm nước tưới, giống và kỹ thuật để bà con biết làm, rồi tiếp tục làm được. Mong muốn của địa phương là người dân Đoòng từng bước chủ động nguồn lương thực ngay trên đất của mình.

Ông Nguyễn Quốc Hạnh, Bí thư Đảng ủy xã Thượng Trạch

“Xã quan tâm đến nước tưới, giống và kỹ thuật để bà con biết làm, rồi tiếp tục làm được. Nhìn người dân Đoòng tự tay thu hoạch lúa, chúng tôi rất vui. Mong muốn của địa phương là bà con từng bước chủ động nguồn lương thực ngay trên đất của mình”, ông Hạnh nói.

Gần 2ha lúa chưa thể giúp cả bản tự chủ lương thực. Quỹ đất còn ít, việc sản xuất vẫn phụ thuộc nhiều vào nước tưới và thời tiết. Nhưng mỗi vụ làm được, người dân có thêm thóc trong nhà và thêm kinh nghiệm để tiếp tục với ruộng lúa.

Trước đây, khi thiếu gạo, điều cần nhất là làm sao đưa được gạo vào bản. Bây giờ, cùng với hỗ trợ lúc khó khăn, xã đang tìm cách để người dân có thể làm ra một phần lương thực tại chỗ.

Đinh Chóc mong ruộng tiếp tục có nước để bà con làm vụ sau. Sau mùa gặt này, ông có thêm một điều thuận lợi khi vận động dân bản: họ đã nhìn thấy thóc được mang từ ruộng về nhà.

Niềm vui mùa gặt ở bản Đoòng

Ngoài đồng, ông Nguyễn Văn Chiều cùng mọi người gom những bó lúa cuối cùng. Phần đã gặt chỉ còn gốc rạ, phía sát chân núi vẫn còn một khoảnh vàng chờ đến lượt.

Hai mươi năm trước, để có gạo, người Đoòng phải chờ những chuyến hàng vượt khoảng hai giờ đường rừng. Mùa này, hạt thóc từ ruộng về nhà chỉ còn một quãng ngắn nhưng người dân bản Đoòng đã chờ đến gần hai thập niên…