Mùa mưa 2026: Chủ động ứng phó với thời tiết cực đoan

Ông Nguyễn Phước Huy, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Đồng Nai.

Để rõ hơn về tình hình thời tiết trên địa bàn thành phố trong mùa mưa năm nay, phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai đã trao đổi với ông Nguyễn Phước Huy, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Đồng Nai.

Khả năng mùa mưa kết thúc sớm

Thưa ông, vì sao thời gian qua, Đồng Nai thường xuất hiện tình trạng sáng nắng nóng, chiều tối có dông lốc, mưa lớn, thậm chí mưa đá?

- Đây là hiện tượng đặc trưng của giai đoạn chuyển mùa và đầu mùa mưa ở khu vực nhiệt đới gió mùa. Ban ngày, mặt đất hấp thụ nhiệt mạnh làm không khí nóng bốc lên cao, kéo theo hơi nước. Khi gặp tầng khí lạnh hơn, hơi nước ngưng tụ thành các đám mây dông phát triển mạnh theo chiều thẳng đứng.

Đến chiều tối, các đám mây này đạt độ phát triển lớn nhất và gây ra mưa rào, dông, sét, gió giật mạnh. Trong những trường hợp đối lưu rất mạnh, các hạt nước bị đẩy lên tầng khí quyển có nhiệt độ dưới 0oC, đóng băng thành mưa đá trước khi rơi xuống mặt đất.

Cảm giác oi bức trước khi mưa xuất phát từ độ ẩm tăng cao, áp suất khí quyển thay đổi khiến mồ hôi khó bốc hơi, kết hợp với hơi nóng từ mặt đất tạo nên trạng thái ngột ngạt.

Dự báo từ cuối tháng 6 trở đi, khi mưa xuất hiện đều hơn, tình trạng oi bức sẽ giảm dần. Tuy nhiên, hiện tượng này vẫn có thể tái diễn trong những đợt giảm mưa ngắn hạn do tác động gia tăng của hiện tượng El Nino trong thời gian tới.

Lượng mưa năm nay được dự báo như thế nào và những khu vực nào có nguy cơ cao xảy ra thời tiết cực đoan?

- Dự báo tổng lượng mưa mùa mưa năm nay trên địa bàn Đồng Nai ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm. Các mô hình dự báo cho thấy lượng mưa từ tháng 5 đến tháng 8 có khả năng bằng hoặc cao hơn trung bình nhiều năm, sau đó giảm dần trong những tháng cuối mùa. Khả năng mùa mưa kết thúc sớm hơn bình thường, vào khoảng giữa tháng 10.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, các hiện tượng thời tiết nguy hiểm ngày càng khó lường và không còn tuân theo quy luật quen thuộc. Vì vậy, có thể nói, toàn bộ địa bàn thành phố đều có nguy cơ xuất hiện mưa lớn cục bộ, dông sét, lốc xoáy hoặc gió giật mạnh.

Mưa lớn cục bộ dễ gây ngập tại khu vực đô thị, vùng trũng thấp, ven sông suối; làm gia tăng nguy cơ sạt lở bờ sông, suối và các khu vực có địa hình dốc. Trong khi đó, dông lốc, sét và gió giật mạnh có thể xảy ra bất ngờ trên phạm vi hẹp, gây thiệt hại về nhà cửa, cây trồng, vật nuôi và đe dọa an toàn tính mạng người dân.

Đặc biệt, vào đầu mùa mưa hoặc sau các đợt nắng nóng kéo dài, khi mưa quay trở lại thường dễ xuất hiện dông lốc, sét và mưa đá với cường độ mạnh hơn.

Nếu xuất hiện bão hoặc áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông, Đồng Nai có thể chịu tác động như thế nào, thưa ông?

- Phần lớn các cơn bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông ít ảnh hưởng trực tiếp đến Đồng Nai. Tuy nhiên, hoàn lưu của các hình thái thời tiết này có thể gây mưa lớn trên diện rộng cho địa phương.

Mưa lớn kéo dài có thể gây ngập úng ở khu vực đô thị, vùng trũng thấp; làm gia tăng nguy cơ sạt lở đất ở khu vực đồi núi, sạt lở bờ sông, suối và lũ quét trên các sườn dốc hoặc lưu vực sông suối nhỏ.

Trong trường hợp bão hoặc áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực Nam Trung Bộ và phía Nam Tây Nguyên, lượng mưa lớn ở thượng nguồn sẽ làm gia tăng dòng chảy về hạ du. Khi đó, các sông lớn như Đồng Nai và La Ngà có thể xuất hiện lũ lớn, kéo theo nguy cơ ngập lụt ở những vùng thấp ven sông.

Người dân di chuyển trong trời mưa trên quốc lộ 1, đoạn qua phường Trảng Bom, thành phố Đồng Nai.

Chủ động phòng, chống thiên tai

Thời điểm nào trong năm được xem là cao điểm thiên tai và người dân cần đặc biệt lưu ý những loại hình thời tiết nào?

- Người dân cần đặc biệt quan tâm đến các loại hình thiên tai gồm: mưa lớn, dông lốc, sét, mưa đá, lũ, ngập lụt, triều cường và sạt lở đất.

Mưa lớn có thể xảy ra trong suốt mùa mưa dưới dạng cục bộ hoặc diện rộng, gây ngập úng, sạt lở và lũ trên các sông, suối nhỏ. Dông lốc, sét và mưa đá thường xuất hiện nhiều trong thời kỳ chuyển mùa, đầu mùa mưa hoặc sau các đợt nắng nóng kéo dài.

Đối với lũ trên các sông chính như Đồng Nai và La Ngà, thời kỳ cao điểm thường rơi vào các tháng 8, 9 và 10. Trong khi đó, triều cường ở hạ lưu sông Đồng Nai thường đạt mức cao trong các tháng 9, 10 và 11. Đây là những giai đoạn người dân và chính quyền địa phương cần nâng cao cảnh giác, chủ động triển khai các phương án phòng ngừa và ứng phó.

Ông có khuyến cáo gì đối với người dân và các địa phương để giảm thiểu thiệt hại trong mùa mưa bão năm nay?

- Điều quan trọng nhất là thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo, cảnh báo thời tiết từ cơ quan khí tượng thủy văn, các cơ quan báo chí và chính quyền địa phương. Khi có thiên tai xảy ra, người dân cần chấp hành nghiêm các hướng dẫn, khuyến cáo của cơ quan chức năng.

Người dân cũng nên chủ động kiểm tra, gia cố nhà cửa, mái che, biển quảng cáo, nhà xưởng, chuồng trại và cây xanh xung quanh khu vực sinh sống nhằm hạn chế thiệt hại do gió giật mạnh hoặc dông lốc.

Khi đang tham gia giao thông hoặc lao động ngoài trời mà xuất hiện dông, sét, cần nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn. Không nên làm việc ở khu vực đồng trống, gần mặt nước, gần cửa sổ hoặc các vật bằng kim loại khi có sét. Đồng thời không trú mưa dưới gốc cây lớn, mái hiên không chắc chắn hoặc gần các công trình đang thi công.

Những năm gần đây, xuất hiện nhiều trận mưa cực đoan với lượng mưa rất lớn trong thời gian ngắn. Vì vậy, người dân sống tại khu vực trũng thấp, ven sông, suối hoặc nơi có địa hình dốc cần đặc biệt lưu ý nguy cơ ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất. Khi nước lũ dâng cao, cần hạn chế qua lại các khu vực ngập sâu, chờ nước rút để bảo đảm an toàn.