Mùa săn cá niên trên dòng sông Tranh

Anh Hồ Văn Thể ở thôn 4, xã Trà Tập với dụng cụ sắn cá do anh tự làm. Ảnh: TRUNG LÊ

Từ trung tâm xã Nam Trà My, chúng tôi men theo con đường đất dẫn xuống bờ sông Tranh, đoạn chảy qua địa phận Trà Tập, dòng sông mùa này nước trong veo, nhìn rõ từng phiến đá dưới đáy.

Anh Hồ Văn Thể người đồng bào Ca Dong có nhiều năm săn cá niên đã chuẩn bị sẵn dụng cụ cần thiết. Không phải lưới lớn hay máy móc hiện đại, hành trang của anh chỉ là một chiếc mặt nạ lặn và cây ná bắn cá thô sơ do anh tự chế. Cây ná được làm từ thanh sắt nhỏ, dây cao su chắc, đầu gắn mũi nhọn để phóng khi phát hiện cá.

“Đầu năm nước cạn, trời nắng ráo, cá niên thường bơi ra khe đá tìm rong rêu ăn. Lúc này dễ săn nhất”, anh Thể chia sẻ trước khi ngụp lặn xuống làn nước lạnh. Chỉ vài phút sau, anh nổi lên, trên tay là con cá niên còn ánh bạc.

Cá niên sống ở những con sông nước chảy xiết vùng núi Ngọc Linh. Thân nhỏ, thịt chắc, đặc trưng với vị đắng nhẫn nơi đầu lưỡi nhưng càng ăn càng bùi ngọt. Với đồng bào miền núi, đây là món ăn dân dã gắn bó bao đời; với du khách miền xuôi, cá niên lại trở thành đặc sản được tìm mua mỗi dịp ghé thăm.

Theo anh Thể, vào cao điểm mùa săn, mỗi ngày anh có thể bắt được 3-5kg cá. Giá bán hiện khoảng 400 nghìn đồng mỗi ký, nguồn thu này giúp gia đình anh có thêm khoản tiền đáng kể trong những tháng đầu năm. “Không phải ngày nào cũng trúng, có hôm tôi lặn cả buổi chỉ được vài con. Nghề này phụ thuộc nhiều vào con nước và thời tiết”, anh Thể nói.

Anh Hồ Văn Thể ở thôn 4, xã Trà Tập, săn cá niên trên dòng sông Tranh. Ảnh: TRUNG LÊ

Nắng càng lên cao, mặt sông càng óng ánh. Dưới đáy, từng đàn cá lấp ló rồi vụt mất sau khe đá. Người thợ lặn vẫn kiên trì bám dòng nước, đôi tay thoăn thoắt kéo dây ná. Mùa săn cá niên không chỉ là câu chuyện mưu sinh mà còn là nét sinh hoạt đặc trưng của đồng bào vùng cao. Dụng cụ thô sơ, cách bắt cá truyền thống thể hiện sự thích nghi lâu đời với thiên nhiên. Không xung điện, không chất nổ, người dân nơi đây vẫn giữ cách săn bắt thủ công để bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Chính quyền địa phương cũng thường xuyên tuyên truyền người dân khai thác có chừng mực, không đánh bắt tận diệt, giữ gìn môi trường nước trong lành của sông Tranh. Bởi hơn ai hết, họ hiểu rằng dòng sông còn thì mùa cá niên mới còn.

Buổi trưa, chúng tôi rời bờ sông khi chiếc giỏ của anh Thể đã có gần 4kg cá. Anh cười, bảo: “Hôm nay vậy là được rồi, đủ tiền mua gạo cho mấy ngày tới”. Giữa đại ngàn Trà My, mùa săn cá niên vẫn lặng lẽ diễn ra theo chu kỳ. Dòng sông Tranh không chỉ mang đến nguồn thu nhập mà còn nuôi dưỡng nếp sống hài hòa với thiên nhiên, giữ gìn môi trường sống bền vững.

TRUNG LÊ