Tháng Giêng về Triều Khúc xem màn hóa thân độc đáo bậc nhất Thủ đô
Diễn ra từ mùng 9 đến 12 tháng Giêng âm lịch, lễ hội làng Triều Khúc (Hà Nội) diễn ra trong không khí trang trọng, thu hút đông đảo nhân dân và du khách đến thưởng thức điệu múa 'con đĩ đánh bồng', một giá trị văn hóa dân gian tiêu biểu của vùng đất Thăng Long.
Làng Triều Khúc (nay thuộc phường Thanh Liệt, Hà Nội).
Cứ mỗi dịp tháng Giêng, khi những vạt nắng xuân còn vương trên mái đình cổ, làng Triều Khúc (nay thuộc phường Thanh Liệt, Hà Nội) lại bước vào những ngày hội lớn nhất trong năm.
Từ mùng 9 đến 12 âm lịch, người dân nơi đây tổ chức lễ hội truyền thống để tưởng nhớ công lao của Anh hùng dân tộc Phùng Hưng – người từng lãnh đạo nhân dân đứng lên chống ách đô hộ phương Bắc vào thế kỷ VIII. Không chỉ là hoạt động tín ngưỡng đầu năm, lễ hội còn là dịp cộng đồng tái hiện và gìn giữ những lớp trầm tích văn hóa của vùng đất Thăng Long xưa.
Lễ hội truyền thống để tưởng nhớ công lao của Anh hùng dân tộc Phùng Hưng – người từng lãnh đạo nhân dân đứng lên chống ách đô hộ phương Bắc vào thế kỷ VIII.
Ngay từ sáng sớm, tiếng trống hội đã vang lên dồn dập khắp ngõ xóm. Đoàn rước kiệu uy nghiêm tiến về đình làng trong sự trang trọng của nghi lễ dâng hương. Cờ ngũ sắc bay phần phật trong gió xuân, những bộ trang phục truyền thống góp phần tạo nên khung cảnh vừa linh thiêng vừa rực rỡ sắc màu.
Nhưng điều khiến lễ hội Triều Khúc trở nên khác biệt so với nhiều lễ hội khác chính là màn trình diễn “con đĩ đánh bồng” - một điệu múa dân gian có một không hai ở Hà Nội.
Điều đặc biệt nằm ở chỗ, người biểu diễn lại là những chàng trai trong làng. Họ hóa trang thành nữ giới, mặc áo yếm, váy lĩnh, thắt lưng đào, đánh phấn, tô son, đầu đội khăn mỏ quạ và đeo trước ngực chiếc trống bồng nhỏ.
Theo truyền tích dân gian, điệu múa này ra đời khi nghĩa quân của Phùng Hưng đóng quân tại Triều Khúc. Để khích lệ tinh thần binh sĩ, ông cho quân giả gái múa hát tạo không khí vui tươi trước giờ xuất trận. Dần dần, tiết mục ấy trở thành nghi thức đặc trưng trong lễ hội làng, được lưu truyền qua nhiều thế hệ như một cách nhắc nhớ về hào khí chống ngoại xâm.
Tại sân đình, các chàng trai trong vai “con đĩ” biểu diễn theo tiết tấu trống bồng nhịp nhàng, động tác khi mềm mại, uyển chuyển, khi lại hóm hỉnh, tạo không khí sôi nổi cho ngày hội.
Những bước xoay người, chuyển hông và tiếng trống điểm nhịp dứt khoát thu hút sự chú ý của người xem, mang đến tiếng cười vui vẻ nhưng vẫn trong khuôn khổ lễ nghi truyền thống.
Sự kết hợp giữa hình thể nam giới và trang phục nữ tạo nên nét độc đáo riêng, góp phần làm nổi bật tinh thần gắn kết cộng đồng và giá trị biểu trưng của điệu múa dân gian này.
Điệu múa “con đĩ đánh bồng” đã trở thành một phần ký ức và niềm tự hào của người dân trong làng.
Anh Minh Thông (người địa phương) cho biết, năm nào gia đình anh cũng tham dự lễ hội. Theo anh, điệu múa “con đĩ đánh bồng” đã trở thành một phần ký ức và niềm tự hào của người dân trong làng.
Ngoài tiết mục “con đĩ đánh bồng”, lễ hội Triều Khúc còn tổ chức nhiều hình thức sinh hoạt dân gian khác như múa lân, đi cà kheo, thi đấu vật và các làn điệu hát cổ truyền. Sự đa dạng của các hoạt động đã tạo nên một không gian văn hóa phong phú, đậm nét hội làng Bắc Bộ mỗi độ xuân về.
Trong bối cảnh Hà Nội phát triển mạnh mẽ theo hướng đô thị hiện đại, lễ hội Triều Khúc vẫn được duy trì với những giá trị truyền thống cốt lõi.
Các thế hệ thanh niên trong làng được tuyển chọn và tập luyện công phu để đảm nhận vai diễn theo đúng quy định về lễ nghi và chuẩn mực cộng đồng. Sự kế tiếp qua nhiều thế hệ đã góp phần bảo tồn điệu múa, hạn chế nguy cơ mai một theo thời gian.
Không chỉ là một sinh hoạt văn hóa đầu năm, lễ hội làng Triều Khúc còn thể hiện sức sống bền bỉ của di sản dân gian trong đời sống đương đại. Điệu múa “con đĩ đánh bồng” vì thế không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn hàm chứa ý nghĩa lịch sử, phản ánh tinh thần lạc quan và niềm tự hào của cộng đồng cư dân vùng ven đô Hà Nội.
