Mưa trên miền đất lửa, ấm hành trình về nguồn

Từ Nam ra, từ Bắc vào, người già, trẻ nhỏ, những gia đình ba thế hệ… vẫn nối nhau về những “địa chỉ đỏ” của Quảng Trị trong kỳ nghỉ Quốc khánh 2/9. Giữa dòng người ấy, lịch sử dường như không còn nằm yên trong những trang sách. Lịch sử hiện hữu trong ánh mắt, trong câu chuyện của cha kể cho con và cả những phút lặng người trước dấu tích của một thời đất nước chia cắt.

Qua mưa về với Hiền Lương.

Sáng 31/8, trời Quảng Trị đổ mưa. Cơn mưa lúc nặng hạt, lúc chỉ còn lất phất nhưng đủ khiến khoảng sân trước Khu di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải ướt sẫm. Những chiếc ô đủ màu nối nhau dưới hàng cây. Người lớn khoác áo mưa, trẻ nhỏ được bố mẹ che kín đầu, có em nép sát vào ông bà. Vậy mà dòng người vẫn không ngớt.

 Dòng người vào tham quan Nhà trưng bày Vĩ tuyến 17 và khât vọng thống nhất.

Từ bãi xe, từng đoàn khách lần lượt đi về phía kỳ đài, nhà trưng bày rồi sang cầu Hiền Lương. Tiếng gọi nhau, tiếng trẻ nhỏ ríu rít xen giữa lời thuyết minh về một dòng sông từng mang trên mình nỗi đau chia cắt.

Bến Hải hôm nay bình yên. Dòng sông trôi chậm dưới màn mưa. Cây cầu Hiền Lương bắc qua hai bờ không còn là giới tuyến, nhưng với nhiều người đặt chân đến đây, mỗi bước đi trên cầu vẫn gợi lên những cảm xúc rất khó gọi thành tên.

 Cầu Hiền Lương rực rỡ sắc màu trong những ngày Tết độc lập.

Di tích Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải gắn với thời kỳ đất nước tạm thời bị chia cắt sau Hiệp định Genève năm 1954. Cầu Hiền Lương và dòng Bến Hải vì thế đã trở thành một trong những biểu tượng đặc biệt về nỗi đau chia cắt và khát vọng thống nhất của dân tộc.

 Rất nhiều du khách chụp ảnh kỷ niệm trên mặt cầu dưới mưa.

Trong dòng khách đội mưa sáng nay có những mái đầu đã bạc trắng. Ông Nguyễn Văn Hòa, một du khách ngoài 70 tuổi từ Hà Nội vào Quảng Trị cùng con cháu, đứng khá lâu trên cầu. Chiếc áo mưa mỏng bị gió thổi phần phật, nước mưa vương trên gọng kính. Ông nhìn sang bờ bên kia rồi chậm rãi nói với người cháu đang đứng cạnh:

“Ông muốn các cháu được đến tận đây một lần. Trong sách các cháu học về vĩ tuyến 17, về sông Bến Hải, cầu Hiền Lương, nhưng đứng ở đây mới cảm nhận được đất nước mình đã từng trải qua những năm tháng như thế nào. Hôm nay mưa một chút có đáng gì đâu. Thế hệ trước đã đi qua bom đạn để có ngày hôm nay mà”.

 Người ông giới thiệu cho cháu những bức ảnh trong Nhà trưng bày các kỷ vật chiến tranh ở Vĩ tuyến 17 năm xưa.

Cậu cháu trai đứng bên cạnh im lặng nghe lời ông hòa lẫn trong tiếng mưa rơi xuống mặt cầu gỗ.

Những bước chân xuống lòng đất Vịnh Mốc

Rời Hiền Lương, dòng khách tiếp tục tìm về địa đạo Vịnh Mốc. Con đường vào khu di tích dưới mưa càng xanh thẫm. Những tán cây rũ nước, nền đất ẩm, từng đoàn người nối nhau đi xuống những bậc cấp dẫn vào lòng địa đạo.

 Dòng người mặc áo mưa vào tham quan địa đạo Vịnh Mốc.

Bên trên là tiếng mưa. Bên dưới là một thế giới khác. Không gian hẹp dần. Ánh sáng dịu xuống. Những lối đi chỉ vừa đủ người nối nhau bước qua khiến tiếng nói chuyện cũng tự nhiên nhỏ lại.

Hơn 60 năm sau ngày hình thành, Vịnh Mốc vẫn là một chứng tích đặc biệt về sức sống, sức sáng tạo và ý chí bám đất, giữ làng của quân và dân vùng đất Vĩnh Linh. Trong những năm chiến tranh khốc liệt, những đường hầm trong lòng đất không chỉ là nơi tránh bom mà còn trở thành không gian sinh hoạt của cả cộng đồng.

 Trời mưa không ngăn được bước chân tham quan của dòng người dài như bất tận.

Hôm nay, nơi ấy là một “địa chỉ đỏ” để các thế hệ tìm về, hiểu hơn giá trị của hòa bình. Riêng tháng 7/2026, địa đạo đã đón khoảng 16.000 lượt khách trong nước và quốc tế; dịp Quốc khánh 2/9 được dự báo tiếp tục đón lượng khách lớn.

Hướng dẫn viên Lê Thị Lương cho biết, 2 ngày đầu tiên của kỳ nghỉ lễ năm nay, ước tính mỗi ngày có hàng ngàn lượt khách về Vịnh Mốc tham quan địa đạo. Như hôm nay, trời mưa suốt buổi sáng, nhưng lượng du khách về tham quan vẫn rất đông.

 Rất nhiều cháu nhỏ được bố mẹ đưa vào tận nơi tham quan địa đạo.

Sáng 31/8, trong dòng người ấy có rất nhiều gia đình đưa theo con nhỏ. Có em bé chỉ chừng 4-5 tuổi, tay nắm chặt tay mẹ, vừa đi vừa tò mò hỏi: “Ngày xưa các ông, các bà ở dưới này thật hả mẹ?”.

Câu hỏi trẻ thơ vang lên giữa đường hầm khiến những người xung quanh bất giác mỉm cười, rồi lặng im, chỉ nghe tiếng nước nhỏ róc rách đâu đó trong đoạn hầm dài hun hút.

Người mẹ cúi xuống nói nhỏ với con: “Ừ, ngày xưa người ta phải sống ở đây để tránh bom. Vì thế bây giờ con mới được sống những ngày bình yên như thế này”.

 Người lớn đi theo đoàn thuyết minh cho các cháu nhỏ như "hướng dẫn viên".

Gia đình anh Huỳnh Tấn Tài từ TP. Hồ Chí Minh tranh thủ kỳ nghỉ dài ngày đưa hai con ra miền Trung. Hành trình của gia đình có Huế, Quảng Trị và một số điểm đến ở miền Trung, nhưng anh nói với các con rằng Hiền Lương và Vịnh Mốc là hai nơi “nhất định phải đến”.

Bước ra khỏi cửa địa đạo, tóc còn vương những giọt nước, anh Tài bảo chuyến tham quan khiến mình xúc động hơn những gì từng hình dung.

“Ở trong kia ra đây khá xa, lại gặp đúng ngày mưa. Ban đầu hai đứa nhỏ cũng hơi ngại. Nhưng tôi nói với các con rằng mình chỉ đi dưới mưa vài chục phút thôi, còn thế hệ cha ông ngày trước đã sống dưới lòng đất mơi đây qua những năm tháng chiến tranh. Nghe vậy, 2 đứa con tôi lại háo hức dục đi tham quan để chứng kiến”, anh Tài kể.

 Các đoàn du khách tham quan lỗ thông gió ở địa đạo Vịnh Mốc.

Cách đó không xa, một nhóm du khách trẻ từ các tỉnh phía Bắc đang chụp ảnh bên khu trưng bày. Những lá cờ đỏ sao vàng nhỏ được cầm trên tay nổi bật giữa màu xanh của cây và màu xám của trời mưa.

Một cô gái trong đoàn bảo rằng nhóm đã lên kế hoạch về Quảng Trị từ nhiều tuần trước: “Chúng em muốn kỳ nghỉ 2/9 năm nay khác một chút. Không chỉ đến nơi đẹp để chụp ảnh mà muốn đến những địa danh gắn với lịch sử. Khi bước xuống địa đạo mới thấy những điều mình từng đọc trong sách trở nên rất gần. Có những đoạn em phải cúi người đi, lúc ấy tự hỏi ngày xưa cha anh đã sống ở đây như thế nào”.

Thiêng liêng 2 tiếng "thống nhất".

Có một điều đặc biệt ở những địa chỉ đỏ Quảng Trị: mỗi người tìm về mang theo một câu chuyện. Với người trẻ, đó có thể là chuyến đi để hiểu lịch sử. Với những người đã lớn tuổi, đó đôi khi là cuộc trở về với ký ức.

 Những người lớn tuổi đứng lặng hồi lâu trước các bức ảnh ký ức chiến tranh.

Trong dòng khách ở Hiền Lương có những cựu chiến binh đứng rất lâu bên dòng Bến Hải. Họ không nói nhiều. Một ánh mắt nhìn về phía bờ sông, một bàn tay chạm nhẹ lan can cầu cũng đủ gợi lên những năm tháng rất xa.

Một vị khách lớn tuổi từ miền Nam chia sẻ rằng đây là lần đầu tiên ông được đứng trên cầu Hiền Lương. Khi đất nước thống nhất, ông còn là một thanh niên. Gần nửa thế kỷ sau, ông mới có dịp cùng con cháu tìm về nơi từng là biểu tượng của chia cắt.

“Ngày trước nghe hai tiếng Hiền Lương thấy xa lắm. Bây giờ mình có thể đi từ Nam ra Bắc, qua cầu, qua sông bình thường. Đứng đây mới thấy hai chữ thống nhất thiêng liêng đến mức nào”, ông nói.

 Nhiều cháu nhỏ nghiêm túc lắng nghe hướng dẫn viên thuyết minh về những ngày chiến đấu anh dũng của cha ông ở Vĩ tuyến 17.

Những ngày này, không chỉ Hiền Lương - Bến Hải hay Vịnh Mốc, nhiều địa danh lịch sử trên mảnh đất Quảng Trị trở thành điểm hẹn của những hành trình về nguồn.

Ngành du lịch Quảng Trị đã dự báo lượng khách đến tham quan, nghỉ dưỡng tăng cao và yêu cầu các điểm đến chuẩn bị điều kiện phục vụ, bảo đảm an toàn cho du khách.

 Người chiến sỹ đội mũ lên đầu bạn gái khi tham quan những kỷ vật chiến tranh.

Chiều xuống, mưa trên dòng Bến Hải vẫn chưa dứt hẳn. Cây cầu Hiền Lương hiện lên trong màn nước mỏng. Từng tốp khách vẫn chậm rãi bước qua cầu, dừng lại chụp một tấm ảnh, kể cho con trẻ một câu chuyện. 81 năm sau mùa thu Độc lập, những người Việt từ mọi miền lại tìm về nơi từng mang nỗi đau chia cắt.

Và có lẽ, chính trong khoảnh khắc bình dị ấy, mỗi người càng hiểu rằng điều quý giá nhất mà lịch sử đã trao lại cho hôm nay chính là được sống dưới một bầu trời hòa bình, được tự do đi từ Nam ra Bắc, từ Bắc vào Nam và gọi tất cả bằng hai tiếng thân thương: Việt Nam.