Mùa tựu trường, lưu ý 4 nhóm bệnh có nguy cơ tăng cao

4 nhóm bệnh có nguy cơ hoành hành đầu năm học mới

Ngày 24/8, Bộ Y tế thông tin, theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, cả nước ghi nhận gần 100.000 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng trong 8,5 tháng đầu năm 2026 (cao hơn 2,5 lần so với cùng kỳ năm 2025), trong đó số mắc ghi nhận khoảng 3.000 trường hợp mỗi tuần trong 4 tuần gần đây và số mắc còn cao ở một số địa phương. 

KIểm tra sức khỏe học sinh đầu năm học mới.

Theo Bộ Y tế, bệnh lưu hành quanh năm và thường có xu hướng gia tăng cao vào tháng 9 và tháng 10. Đây cũng là thời điểm trẻ bắt đầu năm học mới, tăng tiếp xúc và sinh hoạt tập thể. Nếu các biện pháp vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường và phát hiện sớm trẻ mắc bệnh không được thực hiện tốt, nguy cơ lây truyền bệnh có thể gia tăng.

Chia sẻ về nguy cơ các bệnh dễ bùng phát trong mùa tựu trường, BS Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết: Tựu trường là thời điểm nguy cơ bệnh truyền nhiễm tăng lên vì nhiều yếu tố xuất hiện cùng lúc, như mật độ tiếp xúc; không gian kín và thông khí kém (trong lớp học) và thời tiết giao mùa. Sau kỳ nghỉ hè, trẻ từ nhiều gia đình, khu dân cư và môi trường sống khác nhau quay lại trường. Mỗi trẻ có thể mang theo các loại virus hoặc vi khuẩn mà bản thân chưa có triệu chứng rõ. Khi tiếp xúc gần trong lớp học, nguy cơ lây chéo sẽ tăng nhanh.

Theo BS Hoàng có 4 nhóm bệnh có nguy cơ cao tăng mạnh trong thời điểm này, cụ thể:

Nhóm đầu tiên là bệnh lây qua đường hô hấp. Trong đó có cúm mùa, Covid-19, sởi, ho gà, thủy đậu, adenovirus và một số bệnh viêm đường hô hấp khác. Những bệnh này dễ lây qua giọt bắn khi trẻ ho, hắt hơi, nói chuyện ở khoảng cách gần. Một phần mầm bệnh còn có thể tồn tại trong các hạt khí dung rất nhỏ, lơ lửng trong lớp học kín và thông khí kém.

Nhóm thứ hai là bệnh lây qua đường tiêu hóa hoặc tiếp xúc trực tiếp. Tay chân miệng là bệnh cần đặc biệt quan tâm ở trẻ nhỏ. Bệnh lây qua nước bọt, dịch tiết từ mũi họng, dịch từ bóng nước, phân và đồ vật bị nhiễm bẩn. Phần lớn trẻ bệnh nhẹ, nhưng một số trường hợp do Enterovirus 71, thường gọi tắt là EV71, có thể diễn biến nặng, ảnh hưởng thần kinh, tim mạch và hô hấp.

Nhóm thứ ba là bệnh do muỗi truyền, điển hình là sốt xuất huyết Dengue. Trường học có cây xanh, góc khuất, vật dụng đọng nước hoặc khu vệ sinh ít được kiểm tra có thể trở thành nơi muỗi vằn sinh sản.

Ngoài ra, đau mắt đỏ cũng dễ lan nhanh trong lớp qua tay, khăn mặt, đồ dùng học tập, tay nắm cửa hoặc đồ chơi. Điều quan trọng là phụ huynh không nên nghĩ các bệnh này chỉ xuất hiện ở trẻ nhỏ. Học sinh lớn, giáo viên và người chăm sóc đều có thể mắc và trở thành nguồn lây. Vì vậy, phòng dịch đầu năm học cần được xem là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường và y tế địa phương.

Dịch tay chân miệng vào mùa đúng dịp tựu trường.

Dấu hiệu cần phát hiện sớm

BS Hoàng khuyến cáo, phụ huynh nên theo dõi trẻ mỗi ngày, đặc biệt trong những tuần đầu đi học. Nhiều bệnh truyền nhiễm khởi đầu bằng các biểu hiện khá giống cảm cúm thông thường, như sốt, mệt, biếng ăn, đau họng hoặc sổ mũi. Tuy nhiên, một số dấu hiệu đặc trưng giúp nhận biết sớm và đưa trẻ đi khám đúng lúc.

Với cúm mùa hoặc Covid-19, trẻ thường sốt, ho, đau họng, sổ mũi, hắt hơi, đau đầu, mệt nhiều. Một số trẻ có thể đau cơ, nôn, tiêu chảy hoặc giảm vị giác. Nếu trẻ khó thở, thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi, lơ mơ, bỏ bú hoặc không uống được nước, cần đưa đi cấp cứu ngay.

Với tay chân miệng, trẻ có thể sốt, quấy khóc, bỏ ăn vì đau miệng. Phụ huynh nên quan sát kỹ lòng bàn tay, bàn chân, đầu gối, mông và niêm mạc miệng. Các nốt phỏng nước hoặc vết loét trong miệng là dấu hiệu gợi ý. Điều đáng lo là trẻ giật mình chới với nhiều lần, run tay chân, đi không vững, ngủ gà, nôn nhiều, thở bất thường hoặc da nổi vân tím. Đây là dấu hiệu có thể liên quan đến biến chứng thần kinh và cần khám cấp cứu.

Với sốt xuất huyết, thường là sốt cao đột ngột, liên tục, đau đầu, đau hốc mắt, đau mỏi người, có thể phát ban hoặc chấm xuất huyết dưới da. Điểm cần nhớ là khi trẻ hạ sốt từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy chưa chắc đã là khỏi bệnh. Nếu trẻ đau bụng nhiều, nôn liên tục, lừ đừ, tay chân lạnh, chảy máu cam, chảy máu chân răng, đi ngoài phân đen hoặc tiểu ít, phải đi viện ngay.

Với đau mắt đỏ, trẻ đỏ mắt, cộm, chảy nước mắt, nhiều ghèn, có thể sợ ánh sáng. Nếu đau mắt nhiều, nhìn mờ hoặc chói sáng rõ, nên khám chuyên khoa mắt sớm.

Trong 24 giờ đầu, phụ huynh cần theo dõi sát nhiệt độ, mức độ tỉnh táo, ăn uống, số lần nôn, đi tiểu, nhịp thở và các dấu hiệu bất thường khác. Nếu trẻ sốt, có thể cho dùng paracetamol đơn chất theo liều phù hợp cân nặng, thường là 10–15 mg/kg/lần, cách ít nhất 4–6 giờ. Không tự phối hợp nhiều thuốc hạ sốt hoặc dùng thuốc cảm cúm của người lớn cho trẻ. Bên cạnh đó, trẻ cần được uống đủ nước, ăn thức ăn mềm, dễ nuốt, dễ tiêu. Với tay chân miệng có loét miệng, cần tránh đồ chua, cay, nóng vì làm trẻ đau hơn.

Phụ huynh cũng tuyệt đối không tự mua kháng sinh vì phần lớn cúm, COVID-19, tay chân miệng hay sốt xuất huyết đều do virus. Kháng sinh không tiêu diệt được virus, lại có thể gây tiêu chảy, dị ứng và làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh sau này. Trẻ chỉ nên trở lại trường khi hết giai đoạn lây, sức khỏe ổn định và có hướng dẫn phù hợp từ cơ sở y tế hoặc nhà trường.

"Tiêm chủng là một trong những biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất trước khi trẻ quay trở lại môi trường đông người. Khi nhiều trẻ được tiêm đầy đủ, khả năng hình thành ổ dịch trong trường sẽ giảm đi", BS Hoàng cho hay.