'Mùa Xuân công nghệ' và hành trình số của Nghệ An

GS.TS Nguyễn Tuấn Anh
Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
• 17/02/2026

Trên phạm vi toàn cầu, chuyển đổi số đã đi qua giai đoạn “Tin học hóa” đơn thuần để bước sang kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của dữ liệu lớn, nền tảng số, Internet vạn vật (IoT) và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). AI đang ngày càng thâm nhập sâu rộng vào hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội, tạo ra những biến đổi mang tính đột phá trong sản xuất hàng hóa và dịch vụ, quản lý xã hội, nghiên cứu khoa học, hoạt động văn hóa - nghệ thuật, cũng như cung cấp các dịch vụ thiết yếu như y tế, giáo dục, tài chính và quản trị đô thị. Quá trình này không chỉ nâng cao hiệu quả và chất lượng các hoạt động kinh tế - xã hội, mà còn góp phần chuyển dịch xã hội sang xã hội thông minh, nơi công nghệ, dữ liệu và năng lực con người được tích hợp để hỗ trợ ra quyết định, tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng thâm nhập sâu rộng vào hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội. Hình ảnh minh họa

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của AI cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới về quản trị rủi ro, đạo đức, an toàn và trách nhiệm xã hội. Chính vì vậy, nhiều tổ chức quốc tế đã và đang thúc đẩy các nguyên tắc và chuẩn mực về AI. Chẳng hạn Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) đã đề xuất các nguyên tắc nhằm thúc đẩy trí tuệ nhân tạo đổi mới, đáng tin cậy, tôn trọng nhân quyền và các giá trị dân chủ, đặc biệt trong bối cảnh AI đa dụng và AI tạo sinh phát triển nhanh chóng.

Song song với cơ hội, kỷ nguyên của AI cũng đặt ra những thách thức mới. Nhiều học giả và tổ chức quốc tế đã cảnh báo nguy cơ thông tin sai lệch và xuyên tạc được tăng cường bởi AI gây ra mối đe dọa đối với niềm tin xã hội và ổn định chính trị - xã hội. AI cũng có thể làm gia tăng bất bình đẳng xã hội nếu lợi ích do AI tạo ra chỉ tập trung vào một số nhóm xã hội cụ thể. AI còn có thể gây xáo trộn thị trường lao động nếu thiếu chính sách phù hợp để đào tạo lại lực lượng lao động trong bối cảnh công nghệ mới. Chính vì vậy, báo cáo của UNDP “Từ tiếp cận đến trao quyền: Bao trùm số trong một thế giới năng động (From Access to Empowerment: Digital Inclusion in a Dynamic World)” được ấn hành năm 2024 nhấn mạnh nền tảng cốt lõi của bao trùm số bao gồm sự tham gia vào nền kinh tế số, gắn kết với đời sống công dân và chính trị, cũng như củng cố niềm tin và sự tự tin trong môi trường số. Báo cáo này cũng nhấn mạnh việc nhận diện mối tương tác giữa bao trùm số và các xu hướng toàn cầu - từ sự biến đổi của nghèo đói, cho đến những phức tạp và thách thức ngày càng gia tăng do các công nghệ mới và phương thức làm việc mới mang lại. Như vậy, yêu cầu quan trọng đặt ra là phải phát triển AI và chuyển đổi số theo hướng lấy con người làm trung tâm, gắn với trách nhiệm xã hội, đạo đức và phát triển bền vững.

Chuyển đổi số và AI không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là câu chuyện phát triển. Hình ảnh minh họa.

Dưới một góc nhìn nhất định, chuyển đổi số và AI không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là câu chuyện phát triển: Phát triển bao trùm hay phân hóa, phát triển bền vững hay đánh đổi, nâng cao chất lượng sống hay làm gia tăng rủi ro xã hội. Vì vậy, báo cáo của UNDP “Từ tiếp cận đến trao quyền: Bao trùm số trong một thế giới năng động”, khi đề cập đến vai trò then chốt của Nhà nước trong bối cảnh phát triển của AI đã đặc biệt nhấn mạnh tầm nhìn, chiến lược, cam kết quốc gia; cơ chế phối hợp liên ngành trong toàn bộ hệ thống chính quyền; phát triển kỹ năng, năng lực số suốt đời cho người dân; và phát triển năng lực số trong các cơ quan Nhà nước. Nhìn từ góc độ này, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là câu chuyện về mô hình phát triển, và câu hỏi cốt lõi là áp dụng công nghệ để đạt tới xã hội như thế nào.

Ở Việt Nam, chuyển đổi số đã được xác định rõ là một trong những động lực then chốt cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Chương trình Chuyển đổi số Quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 đã đưa ra tầm nhìn đến năm 2030: “Việt Nam trở thành quốc gia số, ổn định và thịnh vượng, tiên phong thử nghiệm các công nghệ và mô hình mới; đổi mới căn bản, toàn diện hoạt động quản lý, điều hành của Chính phủ, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, phương thức sống, làm việc của người dân, phát triển môi trường số an toàn, nhân văn, rộng khắp”. Chương trình Chuyển đổi số Quốc gia đặt trọng tâm vào các trụ cột: Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Tổng Bí thư Tô Lâm cùng các lãnh đạo Đảng, Nhà nước tham quan các gian hàng giới thiệu các sản phẩm, dịch vụ, giải pháp khoa học - công nghệ. Ảnh tư liệu: TTXVN

Tiếp đó, Chiến lược Quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 nhấn mạnh “phát triển kinh tế số giúp người dân giàu có hơn”, “phát triển xã hội số giúp người dân hạnh phúc hơn”, “góp phần đưa Việt Nam trở thành quốc gia số an toàn, nhân văn”. Như vậy, chuyển đổi số không chỉ được xem là công cụ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mà còn là phương tiện nâng cao chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của nhân dân. Việc đặt mục tiêu “giàu có hơn” song hành với “hạnh phúc hơn” phản ánh định hướng phát triển toàn diện, lấy con người làm trung tâm, đồng thời, nhấn mạnh mối liên hệ chặt chẽ giữa kinh tế số và xã hội số trong tiến trình phát triển của Việt Nam.

Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành cuối năm 2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã đưa ra quan điểm chỉ đạo: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới”. Quan điểm chỉ đạo này thể hiện bước phát triển quan trọng trong tư duy chiến lược của Đảng, khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là “đột phá quan trọng hàng đầu”, giữ vai trò động lực trung tâm của quá trình phát triển. Như vậy, chuyển đổi số được khẳng định không đơn thuần là giải pháp công nghệ, mà là công cụ chiến lược, tạo nền tảng cho sự phát triển bứt phá, bền vững của quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Nghệ An khóa XX, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã khẳng định: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo động lực mới cho phát triển nhanh và bền vững... Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trên các lĩnh vực quản lý Nhà nước, kinh tế, văn hóa - xã hội. Xây dựng chính quyền số hiệu quả, phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp. Phát triển xã hội số gắn với xây dựng công dân số”.

Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cải cách hành chính và Đề án 06 tỉnh tổ chức Hội nghị tổng kết năm 2025; phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2026. Ảnh: Phạm Bằng

Như vậy, chuyển đổi số đã được Đảng bộ tỉnh Nghệ An xác định giữ vai trò tạo “động lực mới” trong chiến lược phát triển giai đoạn 2025 - 2030, gắn chặt với mục tiêu phát triển “nhanh và bền vững” của địa phương. Việc nhấn mạnh chuyển đổi số “toàn diện” trên các lĩnh vực quản lý Nhà nước, kinh tế và văn hóa - xã hội phản ánh cách tiếp cận đồng bộ, coi chuyển đổi số không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà là quá trình đổi mới phương thức quản trị và tổ chức xã hội. Đặc biệt, định hướng xây dựng chính quyền số và phát triển xã hội số gắn với xây dựng công dân số cho thấy tư duy lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, đồng thời, đặt nền tảng cho quá trình chuyển dịch sang mô hình xã hội thông minh ở cấp địa phương.

Cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh hướng dẫn người dân cài đặt sử dụng hình thức giải quyết thủ tục hành chính qua dịch vụ công trực tuyến. Ảnh: Thanh Lê

Trên thực tế, quá trình chuyển đổi số ở Nghệ An đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Hội nghị tổng kết năm 2025; phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 của Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cải cách hành chính và Đề án 06 tỉnh Nghệ An đã khẳng định Nghệ An đạt được nhiều kết quả tích cực trong chuyển đổi số. Những kết quả này góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Cụ thể là dịch vụ công trực tuyến phát triển mạnh; hệ thống dữ liệu dùng chung, các nền tảng số, hệ thống thông tin được nâng cấp, đáp ứng yêu cầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, tạo nền tảng quan trọng cho xây dựng chính quyền số, phát triển kinh tế số và xã hội số trên địa bàn tỉnh.

Mùa Xuân là thời khắc khơi dậy khát vọng phát triển nhanh và bền vững của Nghệ An, còn chuyển đổi số chính là hành trình hiện thực hóa khát vọng ấy bằng những bước đi cụ thể, kiên trì và có tầm nhìn dài hạn. Với định hướng từ Trung ương, quyết tâm chính trị của tỉnh và những kết quả quan trọng trong thực tiễn, Nghệ An đang đứng trước cơ hội lịch sử để biến chuyển đổi số thành động lực phát triển trong giai đoạn mới.

Xuân mới lại về; cùng với đó, hành trình chuyển đổi số, khi được dẫn dắt bởi tư duy phát triển và tinh thần nhân văn, sẽ không chỉ tạo ra nhiều đổi thay hôm nay mà còn gây dựng những giá trị lâu dài cho tương lai của mảnh đất xứ Nghệ giàu truyền thống và khát vọng vươn lên.

Nội dung: GS.TS Nguyễn Tuấn Anh | Thiết kế: Hữu Quân