'Mùa xuân mới' cho sản phẩm vùng quê

Bắt đầu từ đổi mới sáng tạo, nhiều sản phẩm vùng quê đã “bay xa” trên thị trường khi đáp ứng được nhu cầu “thời thượng” của người tiêu dùng quốc tế. Trong đó, sản phẩm bột rau má sấy lạnh thương hiệu Quảng Thanh tại vùng quê Củ Chi (Tp.HCM) của Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Thiên Nhiên Việt đang được nhiều người tiêu dùng châu Âu biết đến rộng rãi là một điểm nhấn của câu chuyện này.

Từ “đường đi” của bột rau má sấy lạnh

Có được điều đó là cả một “đường đi” sáng tạo. Ban đầu là sự sáng tạo về ý tưởng khi người sáng lập đồng thời là giám đốc công ty này là chị Nguyễn Ngọc Hương thấy rằng việc tạo ra sản phẩm bột rau má dùng thay cho nước rau má ép tươi, có thể kéo dài thời gian bảo quản, đảm bảo an toàn sẽ giúp cho người tiêu dùng ở vùng thành thị (vốn không có thời gian để chuẩn bị rau xanh trong khẩu phần ăn) vẫn có thể bổ sung rau xanh hàng ngày.

Chị Nguyễn Ngọc Hương với sản phẩm bột rau má sấy lạnh đã chinh phục người tiêu dùng ở Châu Âu nhờ vào đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt khi người tiêu dùng như Châu Âu đang có xu hướng ưa chuộng sử dụng sản phẩm thuần tự nhiên, đặc biệt là sản phẩm có nguồn gốc từ cây rau tại châu Á thay cho các loại củ quả. Thực tế này càng giúp chị Hương tin tưởng vào lối đi sáng tạo của mình.

Tiếp đến là sự sáng tạo trong quá trình canh tác, chế biến để đảm bảo bột rau sấy giữ được trọn vẹn hương vị gốc và hàm lượng dinh dưỡng như rau tươi.

Về canh tác vùng trồng. Phía công ty đã kết hợp cùng các kỹ sư nông nghiệp tại Khu Nông nghiệp công nghệ cao Tp.HCM lai tạo và nghiên cứu cho ra giống cây rau má mới đảm bảo chất lượng và số lượng… Song song đó là việc chủ động xây dựng vùng nguyên liệu rau má tại Củ Chi (Tp.HCM) và tỉnh Đồng Tháp, kết hợp với nông dân trồng rau theo chuẩn VietGAP.

Tâm sự với Tạp chí Kinh Doanh, chị Nguyễn Ngọc Hương, Giám đốc công ty, bộc bạch: Chúng tôi có nhà máy, có vùng trồng. Cho nên tất cả giá trị đổi mới sáng tạo đều nằm trong đó.

Theo chị Hương, vùng quê Củ Chi là ngoại ô của một đô thị lớn như Tp.HCM nên điều thích hợp là áp dụng mô hình nông nghiệp đô thị nhằm giải quyết vấn đề về năng suất, canh tác, sức lao động, cũng như phải đảm bảo sạch và an toàn. Chính vì vậy, công ty đã sử dụng mô hình trồng rau trên giá thể sinh học và quản lý hữu cơ, để từ đó tạo ra sản phẩm sạch, an toàn.

“Ban đầu chúng tôi “thủ trước” mô hình trồng rau trên giá thể với diện tích 1.000m2, sau đó nhân rộng đến bà con ở địa phương. Với điều kiện diện tích canh tác thu hẹp, đất nông nghiệp ở ngoại thành không có nhiều nên chúng tôi không canh tác trực tiếp trên đất mà là canh tác trực tiếp trên giá thể. Chúng tôi cũng không sử dụng thuốc diệt cỏ, thuốc bảo vệ thực vật nên luôn đảm bảo sạch”, chị Nguyễn Ngọc Hương chia sẻ.

Và đó cũng chính là cách làm đổi mới sáng tạo theo mô hình nông nghiệp đô thị ở Tp.HCM. Có như vậy, theo vị giám đốc này, sản phẩm rau má chế biến sẽ đạt chất lượng, sạch, an toàn, từ đó đáp ứng được nhu cầu của người mua trong nước và quốc tế.

Còn về nhà máy chế biến rau má sấy, mặc dù quy mô của công ty thuộc nhỏ và vừa, nhưng như chia sẻ của chị Hương, công suất của nhà máy mỗi tháng vẫn đáp ứng xuất khẩu được 2 container. Việc đổi mới sáng tạo sẽ nằm ở công nghệ chế biến. Sản phẩm chế biến cũng không có chất bảo quản nhưng thời hạn sử dụng đến 2 năm và không bị biến mùi hay vón cục.

Đặc biệt, công đoạn khó nhằn nhất trong chế biến là khâu sấy và nghiền để làm sao sản phẩm rau má sấy không khác gì rau má tươi. Để làm được điều đó, công ty này đã sáng tạo bằng quy trình nghiền bằng cối đá granit tạo ra những hạt bột rau có kích thước siêu mịn mà vẫn giữ được sắc xanh tươi và giữ được mùi vị, dinh dưỡng của rau má.

“Đầu ra của sản phẩm đã chứng minh cho chất lượng công nghệ và giá trị đổi mới sáng tạo của chúng tôi”, chị Hương khẳng định.

Đến không gian cạnh tranh giá trị gia tăng

Không chỉ với mô hình của công ty nêu trên, nói về đổi mới sáng tạo để đổi vận cho sản phẩm vùng quê, Ts. Hoàng Thịnh Nhân, Trung tâm Sáng tạo và Ươm tạo khởi nghiệp (NIIC) thuộc trường Đại học Nguyễn Tất Thành, nhấn mạnh vùng quê nông thôn không chỉ là nơi sản xuất nguyên liệu – mà còn là không gian cạnh tranh giá trị gia tăng.

Đổi mới sáng tạo không còn là lý thuyết, mà là điều kiện vận hành bắt buộc đối với các sản phẩm làng nghề truyền thống ở vùng quê.

Điều này cần đặt trong bối cảnh khí hậu thay đổi nhanh hơn khả năng thích ứng, như xâm nhập mặn, ngập úng, mùa vụ thất thường. Trong khi đó, thị trường hiện đại ngày càng siết chặt tiêu chuẩn: chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm. Cộng thêm đó là sự cạnh tranh đa chiều: sản phẩm nội địa – nhập khẩu – thương hiệu vùng – thương mại điện tử.

Vậy câu hỏi đặt ra tại sao đổi mới sáng tạo là bắt buộc với các sản phẩm vùng quê (như nông sản chế biến và sản phẩm công nghiệp nông thôn)?

Trước câu hỏi này, Ts. Hoàng Thịnh Nhân khẳng định đổi mới sáng tạo không còn là lý thuyết, mà là điều kiện vận hành bắt buộc đối với sản phẩm vùng quê. Đổi mới sáng tạo sẽ giúp các DN, hợp tác xã (HTX) sản xuất kinh doanh mặt hàng nông sản hay công nghiệp nông thôn nâng cấp sản phẩm và chất lượng, giảm thiểu rủi ro sản xuất trong bối cảnh khí hậu xấu. Không chỉ vậy, họ sẽ tạo giá trị gia tăng thay vì chỉ bán nguyên liệu, cũng như tiếp cận thị trường hiện đại và xuất khẩu.

“Đổi mới sáng tạo sẽ giúp các DN, hợp tác xã sản xuất kinh doanh mặt hàng nông sản hay công nghiệp nông thôn nâng cấp sản phẩm và chất lượng, giảm thiểu rủi ro sản xuất trong bối cảnh khí hậu xấu. Không chỉ vậy, họ sẽ tạo giá trị gia tăng thay vì chỉ bán nguyên liệu, cũng như tiếp cận thị trường hiện đại và xuất khẩu”, Ts. Hoàng Thịnh Nhân, Trung tâm Sáng tạo và Ươm tạo khởi nghiệp (NIIC) thuộc trường Đại học Nguyễn Tất Thành.

“Trong bối cảnh hiện nay, đổi mới sáng tạo là sự sống còn chứ không phải lựa chọn. Nhưng DN, HTX ở vùng nông thôn không thể tự đổi mới một mình. Bởi vì họ thiếu năng lực công nghệ và R&D (nghiên cứu và phát triển), thiếu chuẩn hóa – bao bì – truy xuất số và thiếu nhân lực kỹ thuật, sáng tạo”, Ts. Hoàng Thịnh Nhân nói.

Cho nên thay vì lận đận, loay hoay “hên xui, may rủi”, để đổi vận cho sản phẩm vùng quê là cần một cả một hệ sinh thái hỗ trợ. Nếu được hỗ trợ đúng sẽ là lợi thế cạnh tranh chiến lược. Những lợi thế của sản phẩm vùng quê chỉ trở thành năng lực cạnh tranh khi có hỗ trợ sáng tạo về công nghệ – tiêu chuẩn – nhân lực – thị trường.

Mặt khác, vị chuyên gia này cho rằng điều quan trọng là phải chuyển đổi tư duy, từ “đổi mới sáng tạo là hoạt động phụ” chuyển sang “đổi mới sáng tạo là nền tảng vận hành và phát triển DN, HTX”. Từ “đổi mới bên trong DN, HTX” đến đổi mới dựa trên liên kết, tri thức phải được chia sẻ và chuyển giao.

Cần thấy rằng, một khi bắt đầu bằng đổi mới sáng tạo thì điểm mạnh nền tảng cho các sản phẩm vùng quê của DN nhỏ và vừa, HTX chính là tính linh hoạt cao, cùng khả năng cải tiến nhanh. Quy mô nhỏ giúp họ thử nghiệm – điều chỉnh – ra sản phẩm mới nhanh. Rủi ro thay đổi quy trình thấp hơn so với DN lớn. Đây là lợi thế đặc biệt để các DN nhỏ và vừa, HTX áp dụng tư duy đổi mới và thử nghiệm sản phẩm.

Hơn thế nữa, với lợi thế am hiểu nguyên liệu, hệ sinh thái bản địa và giá trị vùng, cùng với việc gắn với nhà nông – làng nghề – vùng nguyên liệu, bằng sự đổi mới sáng tạo, các DN nhỏ và vừa, HTX sẽ có năng lực tạo ra sản phẩm đặc trưng, câu chuyện bản địa, xu hướng người tiêu dùng đang ưa chuộng. Với từng lộ trình, bước đi cụ thể và bắt đầu bằng nền tảng tốt từ đổi mới sáng tạo, tin rằng sản phẩm OCOP, nông sản chế biến, thương hiệu sản phẩm vùng quê sẽ đổi vận và vươn xa trên thị trường quốc tế.

Thế Vinh