Mỹ áp lệnh trừng phạt thêm 27 hãng hàng không của Iran

Một máy bay Boeing 747 của hãng hàng không Iran Mahan Air tại sân bay Mehrabad ở phía Tây thủ đô Tehran, Iran vào tháng 10/2024 - Ảnh: Getty Images

Ngày thứ Ba (8/9), Bộ Tài chính Mỹ công bố một loạt biện pháp trừng phạt mới đối với ngành hàng không Iran, trong khuôn khổ chiến dịch cô lập kinh tế nhằm vào nước này.

Đây là bước đi mới nhất của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm cắt đứt các nguồn lực tài chính còn lại của Tehran, khi cuộc chiến tại Iran đã bước sang tháng thứ 7.

NHẰM VÀO CÁC HÃNG BAY VÀ MẠNG LƯỚI HỖ TRỢ

Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ đã đưa 36 mục tiêu vào danh sách trừng phạt.

Trong số này có 27 hãng hàng không Iran chưa bị Mỹ trừng phạt trước đó, cùng các công ty bình phong, đơn vị trung gian ở nước ngoài, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ hàng hóa và đại lý bán hàng hỗ trợ hãng bay Mahan Air.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, Iran sử dụng ngành hàng không để vận chuyển vũ khí, nhân sự và hàng hóa bất hợp pháp. Washington cũng cáo buộc Tehran dựa vào các công ty bình phong, bên trung gian nước ngoài và những tuyến trung chuyển khó phát hiện để mua máy bay có xuất xứ Mỹ cùng công nghệ nhạy cảm.

“Đây là lời cảnh báo tới bất kỳ ai làm ăn với các hãng hàng không Iran chưa bị trừng phạt trước đây. Tất cả những hãng này đều đã bị chúng tôi trừng phạt hôm nay. Bất kỳ ai tiếp tục làm ăn với họ đều có nguy cơ bị loại khỏi hệ thống tài chính toàn cầu”, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố.

Các biện pháp mới tiếp nối lệnh trừng phạt nhằm vào Mahan Air, hãng bay bị Washington đưa vào danh sách đen từ năm 2011 với cáo buộc hỗ trợ Lực lượng Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Liên minh châu Âu (EU) cũng đã trừng phạt hãng này.

OFAC đồng thời đình chỉ 3 giấy phép hàng không liên quan đến Iran. Trước đây, các giấy phép này cho phép máy bay bay qua không phận Iran, đồng thời cho phép các hãng nước ngoài sử dụng máy bay thương mại có xuất xứ Mỹ hoặc thuộc diện kiểm soát của Mỹ để bay đến nước này. Tuy nhiên, OFAC cho biết vẫn sẽ xem xét riêng từng trường hợp nếu liên quan đến an toàn hàng không.

Ông Miad Maleki, cựu quan chức cấp cao Bộ Tài chính Mỹ, cho rằng quyết định trên sẽ ảnh hưởng đến các chuyến bay từ Dubai, Doha và Istanbul, những cửa ngõ chính kết nối Tehran với thương mại và tài chính khu vực. Theo ông, động thái này cũng chấm dứt các ngoại lệ về phụ tùng an toàn, nhiên liệu và sửa chữa khẩn cấp.

Bộ Tài chính Mỹ đồng thời yêu cầu các tổ chức tài chính báo cáo những mạng lưới thu mua hỗ trợ ngành hàng không Iran. Cơ quan này cho biết Tehran sử dụng công ty bình phong tại châu Âu, Trung Đông, châu Phi và châu Á để mua máy bay, phụ tùng và hàng hóa lưỡng dụng từ Mỹ hoặc các nước phương Tây.

Washington cho biết Mahan Air đã tiếp nhận ít nhất 3 máy bay Boeing 777 trong mùa hè năm nay. Những máy bay từng thuộc các đội bay đã ngừng khai thác này được chuyển qua Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) và Oman trước khi đến Iran. Công ty ECT Aviation Support tại UAE và Sky Phoenix tại Thổ Nhĩ Kỳ bị cáo buộc làm trung gian.

OFAC cũng trừng phạt hai công ty trên cùng ông Ibrahim Ali Mohamed Mohamed Mahran, chủ sở hữu ECT Aviation Support, chi nhánh của doanh nghiệp này tại Anh và Aerobravo Airplane Management.

Ngoài ra, 4 doanh nghiệp khác tại Thổ Nhĩ Kỳ, Malaysia và Kazakhstan cũng bị trừng phạt vì cung cấp dịch vụ hàng hóa hoặc làm đại lý cho Mahan Air. Washington cáo buộc các công ty này đã điều phối việc chuyển linh kiện thiết bị bay không người lái, thiết bị công nghiệp hoặc linh kiện có xuất xứ Mỹ đến Iran.

Bộ Tài chính Mỹ cảnh báo mọi công ty hoặc cá nhân nước ngoài hỗ trợ các hãng hàng không Iran bị trừng phạt, thông qua chuyển giao máy bay, cung cấp dịch vụ hàng hóa hay làm đại lý bán hàng, đều có thể đối mặt hậu quả nghiêm trọng.

GIA TĂNG SỨC ÉP LÊN NỀN KINH TẾ IRAN

Các biện pháp ngày 8/9 là một phần của Chiến dịch Cô lập Kinh tế được ông Bessent công bố hôm 24/8. Bộ Tài chính Mỹ cho biết chiến dịch nhằm triệt phá các mạng lưới, bên trung gian và kênh tài chính mà Iran sử dụng để buôn lậu dầu, né tránh trừng phạt và tài trợ cho các hoạt động mà Washington coi là khủng bố.

Theo các biện pháp được công bố, tài sản của các cá nhân và tổ chức bị trừng phạt nằm tại Mỹ hoặc do người Mỹ kiểm soát đều bị phong tỏa. Những pháp nhân do các đối tượng này sở hữu từ 50% trở lên cũng chịu biện pháp tương tự. Nếu không được OFAC cấp phép hoặc miễn trừ, các giao dịch liên quan đến những tài sản trên tại Mỹ hoặc đi qua Mỹ đều bị cấm. Người vi phạm có thể chịu trách nhiệm dân sự hoặc hình sự, còn các tổ chức tài chính nước ngoài hỗ trợ giao dịch đáng kể có nguy cơ chịu trừng phạt thứ cấp.

Trước khi công bố các biện pháp nhằm vào ngành hàng không Iran, Bộ Tài chính Mỹ đã trừng phạt một số tổ chức tài chính có quan hệ với Tehran. Vào cuối tháng 8, cơ quan này nhắm đến chi nhánh tại UAE của một ngân hàng Ai Cập. Đến ngày thứ Sáu tuần trước (4/9), Bộ Tài chính Mỹ tiếp tục trừng phạt ngân hàng lớn thứ 35 của Thổ Nhĩ Kỳ - theo TheBanks.eu.

Ông Brett Erickson, CEO công ty Obsidian Risk Advisors, đánh giá các biện pháp mới có ý nghĩa đáng kể.

“Mỹ đang sử dụng trừng phạt để cô lập ngành hàng không Iran khỏi phần còn lại của thế giới. Đây là bước mở rộng lớn của cuộc chiến kinh tế và có thể ảnh hưởng đến hoạt động đi lại của dân thường, thương mại, chuỗi cung ứng cũng như khả năng duy trì nền kinh tế vốn đang chịu nhiều sức ép của Iran”, ông Erickson nhận xét với hãng tin Reuters.

Đợt trừng phạt diễn ra trong lúc Mỹ tìm cách tăng sức ép buộc Tehran nới lỏng kiểm soát hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng đối với thương mại dầu mỏ toàn cầu. Iran vẫn có khả năng hạn chế tàu thuyền qua eo biển, góp phần đẩy giá dầu tăng nhanh và tạo cho Tehran một công cụ gây sức ép trong cuộc chiến kéo dài nhiều tháng.

Ông Trump khẳng định Mỹ, chứ không phải Iran, đang kiểm soát tuyến đường thủy này. Chính quyền của ông cũng bác bỏ các báo cáo từ những công ty theo dõi tàu biển cho rằng số lượt tàu qua eo biển thấp hơn nhiều so với trước chiến tranh.

Xung đột đồng thời có nguy cơ lan rộng ra ngoài Hormuz. Lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen ngày 8/9 tấn công nhiều cơ sở năng lượng ở Saudi Arabia, khiến một số hoạt động phải tạm dừng. Giá dầu sau đó tăng, với dầu Brent vượt 99 USD một thùng, còn dầu WTI của Mỹ có lúc tăng gần 2% trong phiên.