Mỹ Đức: Khi nếp sống văn minh thấm vào đời sống truyền thống nơi làng quê

Về Thượng Tiết nghe chuyện “tang khô”

Một sáng cuối tháng ba, chúng tôi tìm về Nhà văn hóa thôn Thượng Tiết (xã Mỹ Đức). Không gian nơi đây giản dị, yên ả, mang dáng dấp quen thuộc của làng quê Bắc Bộ.

Trưởng thôn Hoàng Quang Khá đón khách bằng nụ cười hiền, chén trà nóng và câu chuyện bắt đầu từ những điều tưởng chừng đã lùi xa trong ký ức. Ông nói về tên đất, tên làng bằng một giọng kể chậm rãi, như thể từng lớp trầm tích văn hóa đang dần mở ra.

Thượng Tiết, vùng đất không chỉ được định danh bởi địa lý, mà còn bởi truyền thống cần cù, nghĩa tình và sự gắn bó bền chặt của con người với quê hương. Bao đời nay, trong những biến thiên của lịch sử, người dân nơi đây vẫn một lòng bám đất, giữ làng, gìn giữ những giá trị cốt lõi của đời sống cộng đồng.

Làng văn hóa Thượng Tiết. Ảnh: VB

Những đổi thay trong đời sống hôm nay không làm mất đi bản sắc truyền thống, mà đang tạo nên một diện mạo mới, hòa hợp với nhịp sống hiện đại. Một trong những biểu hiện rõ nét là việc thực hiện nếp sống văn minh trong tang lễ, với cách làm mà người dân gọi mộc mạc là “tang khô”.

Không ồn ào như một phong trào, “tang khô” đến với Thượng Tiết bằng con đường của nhận thức và sự đồng thuận. Khi có người qua đời, gia đình thực hiện hỏa táng trước, sau đó mới tổ chức phát tang, phúng viếng và các nghi lễ tiễn biệt. Trình tự thay đổi, nhưng cốt lõi của đạo lý vẫn được gìn giữ: Sự tôn kính với người đã khuất và tình nghĩa với người ở lại.

Trong cách nhìn truyền thống, tang lễ thường gắn với những nghi thức kéo dài, với không gian trầm mặc bao phủ bởi nỗi buồn và cả những kiêng kỵ. Nhưng trong đời sống hôm nay, khi yếu tố môi trường, sức khỏe cộng đồng ngày càng được đặt lên hàng đầu, những điều chỉnh trở nên cần thiết. “Tang khô”, vì thế, không chỉ là sự thay đổi về hình thức, mà là bước chuyển trong tư duy, từ cảm tính sang khoa học, từ tập quán sang ý thức.

Nền tảng vững chắc cho nếp sống văn minh

Ông Hoàng Quang Khá chia sẻ, trước đây, việc quàn giữ thi hài tại gia đình trong nhiều ngày không chỉ gây áp lực về không gian sinh hoạt mà còn tiềm ẩn những yếu tố ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường. Đặc biệt, trong bối cảnh dịch bệnh có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân, tâm lý e ngại của người đến viếng là điều khó tránh khỏi.

“Bây giờ, sau khi hỏa táng, khi tro cốt được đưa về, tang lễ diễn ra trong sự trang nghiêm, ấm cúng, mọi người đến chia buồn cũng thấy yên tâm hơn. Đối với người sống, việc hỏa táng trước, phát tang sau vừa hạn chế được thời gian để người mất trong nhà lâu vừa bảo đảm môi trường và sức khỏe cho người sống”, ông Khá chia sẻ.

Ở Thượng Tiết, những nén hương tiễn biệt giờ đây không còn nặng nề bởi nỗi lo vô hình, mà trở về với ý nghĩa nguyên sơ: Sự tri ân, tưởng nhớ và sẻ chia. Tang lễ, theo cách ấy, trở nên gần gũi hơn, nhân văn hơn, nơi người sống tìm thấy sự an ủi trong sự hiện diện của cộng đồng.

Trưởng thôn Thượng Tiết Hoàng Quang Khá. Ảnh: VB

Thôn Thượng Tiết hiện có 598 hộ và 2359 nhân khẩu. Từ giữa năm 2025 đến nay, tỷ lệ thực hiện nếp sống văn minh trong việc tang đạt trên 90%, kết quả không đến từ mệnh lệnh hành chính mà từ sự thấu hiểu và tự nguyện của người dân. Con số ấy không chỉ phản ánh quy mô dân cư, mà còn cho thấy sức lan tỏa của những chuyển biến trong đời sống văn hóa.

Để có được sự chuyển biến ấy là cả một quá trình vận động bền bỉ. Từ các cuộc họp thôn, hội nghị đại biểu nhân dân đến những buổi sinh hoạt của các đoàn thể, câu chuyện về việc cưới, việc tang được đặt ra không phải như những quy định cứng nhắc, mà như những vấn đề gần gũi với đời sống mỗi gia đình.

Mới đây, xã Mỹ Đức tổ chức hội nghị đại biểu nhân dân bàn về xây dựng đời sống văn hóa khu dân cư, tập trung vào việc cưới, việc tang văn minh. Tại đây, Ban Công tác Mặt trận cùng các ban, ngành, đoàn thể tuyên truyền lợi ích của nếp sống văn minh, nhấn mạnh sự hài hòa giữa truyền thống và khoa học. Người dân tham dự nhiệt tình chia sẻ, đồng thuận cao, tạo nên một bước chuyển tích cực trong nhận thức cộng đồng.

Phó Chủ tịch UBND xã Mỹ Đức Phạm Trọng Của cho biết, việc thực hiện nếp sống văn minh trong tang lễ trên địa bàn xã Mỹ Đức thời gian qua đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều hủ tục dần được loại bỏ, các nghi lễ được giản lược mà vẫn giữ được sự trang trọng, thành kính.

Đặc biệt, xu hướng hỏa táng đang ngày càng trở nên phổ biến, mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Đó không chỉ là lựa chọn mang tính cá nhân, mà còn là hành động có trách nhiệm với cộng đồng và tương lai lâu dài.

Thượng Tiết cũng là địa phương đi đầu của xã trong triển khai mô hình “tang khô”. Đây có thể xem là một bước đi tự nhiên, nơi yếu tố văn hóa truyền thống được đặt trong mối quan hệ hài hòa với khoa học và đời sống hiện đại. Điều đáng quý là sự thay đổi không làm mất đi chiều sâu tình cảm, mà ngược lại, còn làm cho những giá trị ấy trở nên bền vững hơn

Rời Thượng Tiết, khi nắng đã trải dài trên những con đường làng, câu chuyện về “tang khô” vẫn lặng lẽ ở lại, như một dấu hiệu của sự chuyển mình trong đời sống nông thôn hôm nay. Không cần những đổi thay ồn ào, chính những điều chỉnh âm thầm trong cách nghĩ, cách làm của người dân mới là nền tảng vững chắc cho một nếp sống văn minh.

Ở nơi ấy, giữa nhịp sống đang dần hiện đại hóa, truyền thống không đứng yên, mà đang tự làm mới mình, bằng sự chắt lọc, bằng ý thức và bằng cả tình người. Đó chính là điều cốt lõi để mỗi miền quê, dù đổi thay đến đâu vẫn giữ được hồn cốt của mình trong dòng chảy không ngừng của thời gian.

Văn Biên - Thanh Duyên