Mỹ-Iran đàm phán cấp cao sau hơn 46 năm: Các 'lằn ranh đỏ' trực tiếp va chạm nhau

Phó Tổng thống JD Vance (giữa, phía trước) dẫn đầu phái đoàn Mỹ tới Pakistan để tham gia cuộc đàm phán với phía Iran ngày 11/4/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay ngày 12/4 cho biết sau phiên họp trực tiếp, hai bên quay trở lại trao đổi văn bản, với sự tham gia của các nhóm chuyên gia cùng các nhà đàm phán cấp cao của mỗi nước.

Các cuộc đàm phán do Pakistan làm trung gian và tổ chức, được xem là sự tiếp xúc trực tiếp cấp cao nhất giữa Washington và Tehran kể từ khi Cách mạng Hồi giáo Iran 1979 diễn ra.

Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh một lệnh ngừng bắn mong manh kéo dài hai tuần bắt đầu từ ngày 8/4, tạm dừng cuộc xung đột bùng phát hôm 28/2 khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công phối hợp nhằm vào Iran. Thỏa thuận ngừng bắn dự kiến hết hạn vào ngày 22/4, khiến các cuộc đàm phán trở nên cấp bách hơn.

Dù có các cuộc gặp trực tiếp, Tasnim cho biết những khác biệt cốt lõi giữa hai bên vẫn tồn tại. Việc quay lại trao đổi văn bản sau đối thoại trực tiếp phù hợp với mô hình các vòng đàm phán trước, khi các bên luân phiên giữa thảo luận trực tiếp và trao đổi qua trung gian để xử lý các vấn đề ngôn từ nhạy cảm. Pakistan tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong việc điều phối và tổ chức tiến trình này.

Iran đến Islamabad với phái đoàn khoảng 70 người, bao gồm các ủy ban kỹ thuật và chuyên gia phụ trách các lĩnh vực kinh tế, an ninh và chính trị. Đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu, cùng Ngoại trưởng Abbas Araghchi và nhà đàm phán cứng rắn Ali Bagheri Kani. Phía Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu, cùng đặc phái viên Steve Witkoff và cố vấn tổng thống Jared Kushner.

Hai bên bước vào vòng đàm phán này với những lập trường khác biệt đáng kể. Mỹ đã đưa ra đề xuất 15 điểm, trong đó yêu cầu Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, từ bỏ kho uranium làm giàu ở mức cao, hạn chế năng lực tên lửa đạn đạo, chấm dứt hỗ trợ các nhóm vũ trang trong khu vực và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhấn mạnh phi hạt nhân hóa là trọng tâm gần như tuyệt đối của các cuộc đàm phán, nói rằng: “Không có vũ khí hạt nhân. Đó là 99% vấn đề”.

Về phần mình, Iran đưa ra bốn điều kiện mà họ coi là không thể thương lượng, gồm chủ quyền hoàn toàn đối với eo biển Hormuz, bồi thường chiến tranh đầy đủ từ bên mà họ gọi là bên gây hấn, giải phóng vô điều kiện các tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài, và một lệnh ngừng bắn bền vững trên toàn khu vực Tây Á. Tehran cũng yêu cầu được công nhận chính thức quyền làm giàu uranium - điều mà Washington xem là “lằn ranh đỏ”.

Một nguồn tin cấp cao của Iran nói với hãng tin Reuters của Anh bên lề đàm phán rằng Mỹ đã đồng ý giải phóng các tài sản bị phong tỏa tại Qatar và các ngân hàng nước ngoài khác, coi đây là tín hiệu thiện chí, dù chưa có quan chức Mỹ nào xác nhận thông tin này.

Các cuộc đàm phán còn bị phức tạp thêm bởi tranh cãi song song về việc liệu lệnh ngừng bắn có bao gồm các cuộc tấn công của Israel vào Liban (Lebanon) hay không. Iran và Pakistan - hai bên cùng làm trung gian cho thỏa thuận ngừng bắn - cho rằng có, trong khi Mỹ và Israel khẳng định điều ngược lại.

Chỉ vài giờ sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ngày 8/4, Israel đã tiến hành các cuộc không kích vào Liban, theo cơ quan y tế Liban, đã khiến hơn 350 người thiệt mạng. Ngoại trưởng Iran cảnh báo rằng các cuộc tấn công tiếp diễn vào Liban có thể khiến Tehran từ bỏ hoàn toàn lệnh ngừng bắn.

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif (phải) và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tại cuộc gặp ở Islamabad, Pakistan, ngày 11/4/2026. Ảnh: THX/TTXV

Chủ tịch Quốc hội Iran thể hiện thái độ hoài nghi thận trọng khi đến Islamabad. Phát biểu với truyền thông nhà nước, ông Ghalibaf nói: “Chúng tôi có thiện chí, nhưng không có niềm tin”, đồng thời cho biết nếu Mỹ “sẵn sàng cho một thỏa thuận thực chất”, Iran cũng có thể như vậy.

Pakistan - nước chính thức đề xuất đăng cai đàm phán vào cuối tháng 3 và đã tiến hành nhiều tuần ngoại giao hậu trường - đặt mục tiêu khá khiêm tốn cho vòng đàm phán này. Các quan chức gần gũi với nỗ lực trung gian cho biết mục tiêu chính là duy trì đối thoại và tạo đủ điểm chung để kéo dài tiến trình, thay vì đạt được thỏa thuận cuối cùng.

Cựu đại sứ Pakistan tại Liên hợp quốc, Zamir Akram, nhận định trước khi đàm phán bắt đầu: “Pakistan đã thành công trong việc đưa họ đến bàn đàm phán. Giờ đây, việc các bên có sẵn sàng thực hiện những nhượng bộ cần thiết hay không là do chính họ quyết định”.

Liên quan tới đàm phán Mỹ - Iran ở Islamabad, phát biểu tại một buổi họp báo ở Islamabad, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết: “Chúng tôi đã làm việc liên tục trong 21 giờ và đã có một số cuộc thảo luận thực chất với phía Iran. Đó là tin tốt”.

“Phó tướng” của Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết thêm: “Tin xấu là chúng tôi chưa đạt được thỏa thuận. Và tôi cho rằng đó là tin xấu đối với Iran nhiều hơn là đối với Mỹ. Vì vậy, chúng tôi trở về Mỹ mà chưa đạt được thỏa thuận”

Trong cuộc họp báo ở Islamabad, ông Vance còn cho biết các nhà đàm phán Iran đã từ chối chấp nhận các điều khoản của Mỹ, dù theo ông những điều khoản này “khá linh hoạt”.

“Chúng tôi đã rất thiện chí. Tổng thống (Donald Trump) nói với chúng tôi: ‘Các bạn cần đến đây với thiện chí và nỗ lực hết sức để đạt được một thỏa thuận’. Chúng tôi đã làm như vậy, nhưng đáng tiếc là chúng tôi không thể đạt được bất kỳ tiến triển nào”, ông Vance nói.

Theo Phó Tổng thống Mỹ, điểm bế tắc chính là việc Iran từ chối từ bỏ chương trình hạt nhân của mình.

Ông Vance tuyên bố: “Chúng tôi rời khỏi đây với một đề xuất rất đơn giản, một cách tiếp cận chung, đó là đề nghị cuối cùng và tốt nhất của chúng tôi. Chúng tôi sẽ xem liệu phía Iran có chấp nhận hay không”.