Mỹ - Iran tiến sát xung đột vũ trang, Israel sẵn sàng nhập cuộc

Các nước láng giềng vùng Vịnh của Iran và đối thủ của Iran là Israel hiện cho rằng khả năng nổ ra một cuộc xung đột Mỹ - Iran là cao hơn giải pháp hòa bình, các nguồn tin trên cho biết trong bối cảnh Washington đang tăng cường một trong những lực lượng quân sự lớn nhất của mình trong khu vực kể từ chiến dịch tấn công của Mỹ nhằm vào Iraq năm 2003.

Một hàng không mẫu hạm của Mỹ. Ảnh: Hải quân Mỹ.

Tin rằng Tehran và Washington đang rơi vào bế tắc, chính phủ Israel đang chuẩn bị cho khả năng có thể xảy ra hành động quân sự chung với Mỹ, mặc dù chưa có quyết định nào được đưa ra về việc có thực hiện một chiến dịch như vậy hay không - một nguồn tin quen thuộc với kế hoạch cho biết.

Nếu xảy ra, đây sẽ là lần thứ hai Mỹ và Israel tấn công Iran trong vòng chưa đầy một năm, sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào các cơ sở quân sự và hạt nhân hồi tháng 6/2025.

Các quan chức khu vực cho biết, các quốc gia vùng Vịnh sản xuất dầu mỏ đang chuẩn bị cho tình huống nổ ra một cuộc đối đầu quân sự, điều mà họ lo ngại có thể vượt khỏi tầm kiểm soát và gây bất ổn cho Trung Đông.

Hai quan chức Israel nói với Reuters rằng họ tin rằng khoảng cách giữa Washington và Tehran là không thể thu hẹp và khả năng leo thang quân sự trong thời gian ngắn là rất cao.

Một số quan chức khu vực cho rằng Iran đang tính toán sai lầm một cách nguy hiểm khi nhất quyết đòi hỏi Mỹ phải nhượng bộ, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bị mắc kẹt bởi chính việc tăng cường quân sự của mình - không thể thu hẹp quy mô mà vẫn giữ được thể diện nếu Iran không cam kết chắc chắn từ bỏ tham vọng vũ khí hạt nhân.

“Cả hai bên đều lăm lăm súng”, Alan Eyre, cựu nhà ngoại giao Mỹ và chuyên gia về Iran, cho biết. Ông Eyre đồng thời nói thêm rằng sẽ không có kết quả khả quan nào “trừ phi Mỹ và Iran rút lui khỏi lằn ranh đỏ của họ - điều mà tôi không nghĩ họ sẽ làm”.

“Điều mà ông Trump không thể làm là tập hợp tất cả lực lượng quân sự này, rồi quay lại với một thỏa thuận 'tạm được' và rút quân. Tôi nghĩ ông ấy sẽ cho rằng mình sẽ mất thể diện”, chuyên gia Eyre nói. "Nếu ông ấy tấn công, mọi chuyện sẽ nhanh chóng xấu đi”.

Mọi đàm phán bế tắc

Hai vòng đàm phán giữa Iran và Mỹ đã bế tắc về các vấn đề cốt lõi, từ làm giàu urani đến chương trình tên lửa và việc nới lỏng trừng phạt.

Khi các nhà trung gian Oman chuyển một phong bì từ phía Mỹ chứa các đề xuất liên quan đến tên lửa, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi thậm chí đã từ chối mở nó và trả lại, một nguồn tin quen thuộc với các cuộc đàm phán cho biết.

Sau cuộc đàm phán ở Geneva hôm 10/2/2026, Ngoại trưởng Araqchi nói rằng hai bên đã nhất trí về “các nguyên tắc chỉ đạo”, nhưng Nhà Trắng cho biết vẫn còn khoảng cách giữa họ.

Iran dự kiến sẽ đệ trình một đề xuất bằng văn bản trong những ngày tới, một quan chức Mỹ cho biết, và ông Araqchi hôm 20/2 cho biết ông dự kiến sẽ có một dự thảo đề xuất thay thế, sẵn sàng trong vòng vài ngày.

Nhưng Tổng thống Trump - người đã điều tàu sân bay, chiến hạm và máy bay phản lực đến Trung Đông, đã cảnh báo Iran hôm 19/2 rằng họ phải đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân của mình, nếu không, “những điều thực sự tồi tệ” sẽ xảy ra. Ông dường như đã đặt ra thời hạn từ 10 - 15 ngày, dẫn đến việc Iran đe dọa trả đũa các căn cứ của Mỹ trong khu vực nếu bị tấn công.

Căng thẳng leo thang trên đã đẩy giá dầu lên cao.

Mặc dù vậy, các quan chức Mỹ cho biết ông Trump vẫn chưa quyết định về việc sử dụng lực lượng quân sự, mặc dù hôm 20/2 ông thừa nhận có thể ra lệnh tấn công hạn chế để buộc Iran đạt được thỏa thuận.

Thời điểm có thể diễn ra cuộc tấn công vẫn chưa rõ ràng. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio dự kiến sẽ gặp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vào ngày 28/2 để thảo luận về Iran. Một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết phải đến giữa tháng 3, toàn bộ lực lượng Mỹ mới được triển khai đầy đủ.

Mục tiêu cuối cùng của Mỹ và kịch bản tấn công

Các quan chức châu Âu và khu vực tin rằng quy mô triển khai quân sự của Washington đến khu vực sẽ cho phép Mỹ tiến hành các cuộc tấn công vào Iran đồng thời bảo vệ các căn cứ quân sự của mình, đồng minh và Israel.

Yêu cầu cốt lõi của Mỹ vẫn không thay đổi: không làm giàu urani trên lãnh thổ Iran. Về phần mình, Iran nói rằng họ phải duy trì khả năng hạt nhân và từ chối thảo luận về tên lửa đạn đạo của mình. Họ phủ nhận việc lên kế hoạch xây dựng kho vũ khí hạt nhân.

Nếu các cuộc đàm phán thất bại, nhà phân tích quốc phòng David Des Roches cho biết, hoạt động của Mỹ ở Vịnh Ba Tư đã báo hiệu cách thức bất kỳ cuộc tấn công nào sẽ bắt đầu: làm tê liệt hệ thống phòng không của Iran và sau đó tấn công hải quân của Vệ binh Cách mạng Iran, lực lượng đứng sau nhiều năm tấn công tàu chở dầu và đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu.

Nhưng một số quan chức Arab và châu Âu cho biết, họ không chắc chắn mục tiêu cuối cùng của ông Trump là gì, và các chính phủ châu Âu muốn Mỹ nêu rõ các cuộc tấn công sẽ nhằm mục đích gì - làm suy yếu khả năng hạt nhân và tên lửa của Iran, ngăn chặn leo thang hay theo đuổi điều gì đó tham vọng hơn như “thay đổi chế độ”.

Một số quan chức khu vực và châu Âu đặt câu hỏi liệu hành động quân sự có thể thay đổi được quỹ đạo của chính quyền Iran, do Lãnh tụ tối cao Đại giáo chủ Ali Khamenei đứng đầu và được bảo vệ bởi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo hùng mạnh hay không.

Một số người cho rằng, với việc tại Iran không có lực lượng chính trị thay thế rõ ràng nào và khả năng phục hồi của giới lãnh đạo phần lớn vẫn còn nguyên vẹn thì các cuộc nỗ lực tấn công nhằm “thay đổi chế độ” là rất nguy hiểm. Theo họ, hành động quân sự có thể dễ bắt đầu hơn là kiểm soát, và khó có thể chuyển thành một kết quả chiến lược.

Khả năng nhượng bộ ở mức nào?

Hiện có rất ít dấu hiệu thỏa hiệp. Ali Larijani, một cố vấn thân cận của Khamenei, nói với đài truyền hình Al Jazeera rằng Iran sẵn sàng cho phép Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) giám sát rộng rãi để chứng minh rằng nước này không tìm kiếm vũ khí hạt nhân. Tehran sau đó đã thông báo quyết định của mình cho người đứng đầu IAEA, Rafael Grossi.

Một nguồn tin quen thuộc với các cuộc đàm phán cho biết việc Iran ủng hộ các lực lượng dân quân khu vực chưa được chính thức nêu ra trong các cuộc đàm phán, nhưng về nguyên tắc, Tehran không phản đối việc thảo luận về những lo ngại của Mỹ liên quan đến các lực lượng ủy nhiệm.

Ba quan chức khu vực cho biết các nhà đàm phán Iran đã nói rõ rằng bất kỳ sự nhượng bộ thực chất nào đều phụ thuộc vào Đại giáo chủ Khamenei, người coi việc làm giàu urani và phát triển tên lửa là quyền chủ quyền.

David Makovsky thuộc Viện Washington cho biết, mỗi bên đang đặt cược vào giới hạn của bên kia.

Theo chuyên gia này, Washington tin rằng sức mạnh áp đảo sẽ buộc Tehran phải nhượng bộ, trong khi Iran tin rằng ông Trump không mong muốn một chiến dịch kéo dài, còn Israel tin rằng khoảng cách quá lớn để có thể thu hẹp, khiến việc đối đầu gần như là không thể tránh khỏi, ông nói.

Trí Nhân/VOV.VN biên dịch Nguồn: Reuters