Mỹ, Iran và Oman tiến gần thỏa thuận tạm thời mở lại eo biển Hormuz

Tổng thống Donald Trump lên chuyên cơ Không lực Một tại Sân bay thành phố Morristown hôm 3-8. Ảnh: Getty Images.

Sau nhiều tháng xung đột và những đợt leo thang quân sự liên tiếp, các nỗ lực ngoại giao nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz đang ghi nhận những tín hiệu tích cực. Theo nhiều nguồn tin quốc tế, Mỹ, Iran và Oman đang tiến rất gần tới một thỏa thuận tạm thời nhằm bảo đảm an toàn cho tàu thuyền lưu thông qua tuyến đường thủy chiến lược này.

Theo các nguồn tin khu vực và quan chức Mỹ được trang Axios dẫn lại, thỏa thuận có thể được công bố ngay trong ngày 5-8 nếu hoàn tất các thủ tục cuối cùng. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hạ nhiệt căng thẳng giữa Washington và Tehran, đồng thời tạo điều kiện nối lại các cuộc đàm phán liên quan đến chương trình hạt nhân Iran.

Theo nội dung đang được thảo luận, cơ chế tạm thời sẽ có hiệu lực trong 60 ngày và có thể được gia hạn nếu các bên đạt được đồng thuận. Trong thời gian này, các tàu đi vào vịnh Ba Tư sẽ di chuyển theo tuyến hàng hải phía Bắc qua vùng biển của Iran, trong khi các tàu rời vịnh Ba Tư sẽ sử dụng tuyến phía Nam đi qua vùng biển Oman dưới sự phối hợp của Tehran.

Một điểm đáng chú ý là trong toàn bộ thời gian áp dụng cơ chế này sẽ không thu bất kỳ khoản phí quá cảnh hay phí lưu thông nào đối với tàu thuyền. Điều này được kỳ vọng sẽ giúp khôi phục niềm tin của các hãng vận tải quốc tế cũng như giảm áp lực lên chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Bên cạnh việc phân luồng hàng hải, kế hoạch còn bao gồm hoạt động rà phá thủy lôi trên tuyến hàng hải trung tâm của eo biển Hormuz trong vòng 30 ngày. Sau khi hoàn tất, tuyến đường này có thể được sử dụng cho cả tàu đi vào và đi ra, tạo nền tảng cho một cơ chế quản lý lâu dài mà Iran và Oman sẽ tiếp tục đàm phán.

Phát biểu trên truyền thông Mỹ, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết Washington kỳ vọng có thể đạt được thỏa thuận với Tehran "trong hôm nay hoặc ngày mai", qua đó đưa eo biển Hormuz trở lại trạng thái hoạt động bình thường hơn. Ông Bessent nhận định việc nối lại lưu thông sẽ góp phần hạ nhiệt giá năng lượng thế giới, đồng thời khẳng định nguyên tắc của thỏa thuận là bảo đảm quyền tự do lưu thông, thay vì áp đặt các loại phí đối với tàu thuyền.

Tổng thống Donald Trump cũng nhiều lần bày tỏ sự lạc quan về triển vọng đàm phán. Ông cho biết các cuộc trao đổi với Iran đang diễn ra theo hướng tích cực và tin rằng hai bên có thể đạt được kết quả trong vòng 48 giờ. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời cảnh báo Washington sẵn sàng tiến hành các biện pháp quân sự mạnh nếu nỗ lực ngoại giao thất bại. Theo các nguồn tin ngoại giao, quyết định tạm hoãn kế hoạch không kích quy mô lớn nhằm vào Iran của Tổng thống Trump đã tạo khoảng thời gian cần thiết để các bên thúc đẩy thương lượng. Tiến trình này có sự tham gia tích cực của Oman với vai trò trung gian, cùng sự hỗ trợ của Qatar, Pakistan và Saudi Arabia.

Về phía Iran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei khẳng định Tehran và Muscat đã đạt được những kết quả tích cực trong các cuộc trao đổi ở cả cấp độ chính trị và kỹ thuật. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh việc thống nhất tuyến hàng hải an toàn mới chỉ là điều kiện cần để mở lại eo biển Hormuz. Theo phía Iran, điều kiện quan trọng hơn là Mỹ phải chấm dứt các hoạt động quân sự nhằm vào nước này. Tehran cũng bác bỏ thông tin đang tiến hành đàm phán trực tiếp với Washington, khẳng định mọi trao đổi hiện nay được thực hiện thông qua Oman và các quốc gia trung gian.

Các nguồn tin khu vực cho biết Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã đồng ý về nguyên tắc đối với cơ chế tạm thời và ban lãnh đạo Iran đã hoàn tất quá trình xem xét vào ngày 4-8. Dù vậy, một số bất đồng vẫn tồn tại liên quan đến cơ chế vận hành lâu dài, các biện pháp bảo đảm an ninh và quyền quản lý hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz.

Eo biển Hormuz hiện là tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới, nơi khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu được vận chuyển qua mỗi ngày. Những tháng gần đây, hoạt động tại khu vực này bị gián đoạn nghiêm trọng do xung đột giữa Mỹ và Iran, khiến nhiều tàu thương mại phải trì hoãn hành trình, làm gia tăng chi phí vận tải và tạo áp lực lên thị trường năng lượng. Trong bối cảnh đó, việc các bên tiến gần một thỏa thuận tạm thời được đánh giá là tín hiệu tích cực không chỉ đối với an ninh hàng hải tại Vùng Vịnh mà còn đối với kinh tế toàn cầu. Nếu được triển khai đúng kế hoạch, cơ chế 60 ngày có thể trở thành bước đệm quan trọng để Washington và Tehran nối lại đối thoại về những vấn đề rộng hơn, hướng tới một thỏa thuận lâu dài nhằm giảm căng thẳng tại Trung Đông.