Mỹ nỗ lực giành lại vị thế trong chuỗi cung ứng pin toàn cầu

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tìm cách xây dựng chuỗi cung ứng pin của Mỹ và giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Tuy nhiên, khoản ngân sách mà chính quyền dành cho nỗ lực đó là rất nhỏ so với mức cần thiết để làm suy giảm đáng kể sự chi phối của Trung Quốc đối với ngành này.

Tháng 8 vừa qua, Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) đã trao 500 triệu USD cho 7 công ty liên quan đến khoáng sản hoặc vật liệu làm pin, sản xuất hoặc tái chế pin. Đây là một phần trong nỗ lực lớn hơn nhiều của chính quyền nhằm bảo đảm nguồn cung các khoáng sản quan trọng và các vật liệu khác.

Động thái này cũng diễn ra sau việc hủy bỏ nhiều chính sách thời chính quyền Biden từng hỗ trợ sản xuất pin và tài trợ cho xe điện mà cho đến nay là thị trường lớn nhất trên toàn cầu đối với công nghệ pin.

Đây là đợt tài trợ đầu tiên của chính quyền Trump trong khuôn khổ hai chương trình trị giá 3 tỷ USD của Bộ Năng lượng về công nghệ và vật liệu pin, được thành lập thông qua Đạo luật Đầu tư Cơ sở hạ tầng và Việc làm thời chính quyền Biden.

Richard Wang, Giám đốc điều hành công ty công nghệ pin Voya Energy, cho biết việc thúc đẩy chuỗi cung ứng pin của Mỹ từng là một ưu tiên hàng đầu của chính quyền Biden. Tuy nhiên, rất nhiều chính sách trong số đó đã bị đảo ngược dưới thời chính quyền Trump và/hoặc đã được chuyển hướng.

Những nỗ lực này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc chiếm phần lớn thị phần toàn cầu tại một số khâu của chuỗi cung ứng pin - từ khoáng sản thô và hóa chất cho đến các sản phẩm hoàn chỉnh như xe điện và hệ thống lưu trữ năng lượng.

Tu Le, nhà sáng lập và Giám đốc điều hành Sino Auto Insights, nhận xét rằng “cần nhiều thập kỷ và hàng chục, nếu không muốn nói là hàng trăm tỷ USD” để đạt được quy mô toàn diện trên toàn chuỗi cung ứng như Trung Quốc hiện có. Trong khi đó, Mỹ không có nhiều thập kỷ và có từ 5-7 năm để cố gắng trở nên cạnh tranh.

Trung Quốc là nhà cung cấp lớn một số khoáng sản quan trọng được sử dụng trong pin, trong đó có than chì. Nhưng thế mạnh thực sự của nước này nằm ở khâu tinh chế và chế biến. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), thị phần tinh chế khoáng sản của Trung Quốc đã tăng kể từ năm 2020.

Trung Quốc đã sử dụng vị thế này làm đòn bẩy vào năm 2025, khi áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt đối với đất hiếm và một loạt khoáng sản cũng như thiết bị chế biến khác.

Một trụ sạc xe điện ven đường cao tốc ở Mỹ. (Ảnh: Ngọc Quang/TTXVN)

Một số công ty nhận được khoản tài trợ của Bộ Năng lượng Mỹ đang nhắm tới những khâu mà Trung Quốc hiện diện mạnh. Coreshell Technologies, được DOE trao 50 triệu USD, sản xuất cực âm pin - một bộ phận thiết yếu của pin - từ silicon có nguồn gốc trong nước, thay vì than chì có nguồn gốc từ Trung Quốc.

Trong khi đó, Lilac Solutions nhận được 100 triệu USD. Công ty này có phương pháp chiết xuất lithium từ nước muối, bỏ qua một công đoạn tinh chế phổ biến thường cần thiết để lấy vật liệu này từ đá cứng.

Theo Raef Sully, Giám đốc điều hành Lilac Solutions, thị trường lithium toàn cầu đã tăng từ khoảng 150.000 tấn vào năm 2015 lên 1,5 triệu tấn vào năm 2025. Phần lớn mức tăng trưởng này đến từ lithium được khai thác từ các mỏ đá cứng dưới dạng một loại khoáng sản có tên là spodumene. Loại đá này cần được chế biến để chiết xuất lithium, và 95% quá trình chế biến spodumene diễn ra tại Trung Quốc.

Sự thống trị của Trung Quốc còn tiếp tục ở các khâu sâu hơn trong chuỗi cung ứng. Theo IEA, Trung Quốc sản xuất khoảng 85% vật liệu hoạt tính cực âm pin xe điện trên thế giới và hơn 90% vật liệu hoạt tính cực dương. Sau đó, nước này sản xuất 80% số tế bào pin trên thế giới.

IEA cho rằng việc thiếu đầu tư vào các khâu trung nguồn này tại những quốc gia như Mỹ “đang tạo ra rủi ro ngày càng lớn đối với an ninh nguồn cung toàn cầu.” Richard Wang cho biết quy mô là một trong những lợi thế lớn nhất của Trung Quốc, đồng thời lấy CATL - nhà sản xuất pin xe điện và pin lưu trữ năng lượng lớn nhất thế giới có trụ sở tại Trung Quốc - làm ví dụ.

Pin đã trở nên quan trọng đối với Trung Quốc khi nước này tập trung mở rộng quy mô xe điện trong nước và bắt đầu xuất khẩu ngày càng nhiều những phương tiện này ra nước ngoài.

Theo Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc, “xe năng lượng mới,” bao gồm xe hybrid, xe điện và xe điện phạm vi hoạt động mở rộng, chiếm 65% doanh số ô tô mới của Trung Quốc trong tháng 7.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, Mỹ không có mức độ quan tâm tương tự, khi xe điện, xe hybrid và xe điện sạc ngoài (plug-in) chiếm khoảng 24% doanh số tại nước này trong quý 2/2026. Theo Cox Automotive, tổng lượng xe mới bán ra tại Mỹ trong năm 2025 là khoảng 16,3 triệu chiếc, so với 23,7 triệu chiếc tại Trung Quốc.

Mặc dù các khoản tài trợ của Bộ Năng lượng đã đưa một phần tiền vào lĩnh vực pin, chính quyền Trump đã chấm dứt các khoản tín dụng thuế liên bang dành cho xe điện cùng các khoản tài trợ khác cho những phương tiện và loại pin này. Theo tổ chức nghiên cứu Atlas Public Policy, kể từ tháng 1/2025, khi Tổng thống Trump nhậm chức, gần 24 tỷ USD các dự án pin đã được công bố bị hủy bỏ.

Richard Wang nhận xét “khi nhìn vào Trung Quốc, họ đang chiếm ưu thế vượt trội trong lĩnh vực xe điện vào thời điểm Mỹ đang giảm tốc độ phát triển xe điện. Điều thực sự bị đe dọa ở đây là khả năng cạnh tranh của các nhà sản xuất ô tô Mỹ trên toàn cầu, nơi Trung Quốc đang chiếm phần lớn mức tăng trưởng trên toàn thế giới.”

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, nhu cầu lưu trữ năng lượng đang tăng trưởng, với mức tăng trung bình 70% kể từ năm 2022. IEA cho biết xe điện vẫn chiếm hơn 70% tổng lượng pin lithium-ion được triển khai.

Sully của Lilac Solutions cho rằng mặc dù Trung Quốc đang dẫn trước rất xa, Mỹ cần bắt đầu từ một điểm nào đó. Ông nói rằng trong thập kỷ tới, Mỹ có thể chứng kiến sản lượng lithium, vật liệu cực âm và tế bào pin trong nước tăng lên. Tuy là những ngày đầu, nhưng đây là một bước đi đúng hướng./.