Mỹ siết chặt chính sách thị thực, du học sinh vào thế khó

Một hành khách đi qua sân bay quốc tế Ronald Reagan ở Arlington (bang Virginia, Mỹ). Ảnh: REUTERS

Nỗ lực siết chặt dòng người nhập cư

Theo Reuters, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa ban hành quy định siết chặt thời hạn lưu trú cố định đối với các diện visa F (sinh viên quốc tế), visa J (khách tham gia chương trình trao đổi văn hóa) và visa I (chuyên gia hoạt động trong lĩnh vực truyền thông/báo chí).

Quy định mới sẽ chính thức “khai tử” chính sách thị thực cũ tồn tại nhiều thập kỷ qua, vốn cho phép người sở hữu các diện visa này được lưu trú tại Mỹ vô thời hạn miễn là họ đáp ứng đầy đủ các điều kiện về học tập hoặc công việc.

Theo Bộ An ninh Nội địa Mỹ, thời hạn thị thực dành cho nhà báo nước ngoài sẽ bị giảm xuống còn 240 ngày (tương đương 8 tháng), thay vì thời hạn 5 năm như trước đây. Riêng các nhà báo đến từ Trung Quốc chỉ được phép lưu trú tối đa 90 ngày.

Cạnh đó, thời gian lưu trú của sinh viên quốc tế sẽ tương ứng với thời gian của chương trình học nhưng tối đa không quá 4 năm.

Quy định mới cũng rút ngắn thời gian ân hạn sau tốt nghiệp. Sinh viên diện F-1 chỉ còn vỏn vẹn 30 ngày, thay vì 60 ngày so với trước đây, để rời Mỹ, chuyển trường hoặc thay đổi tình trạng lưu trú hợp pháp.

Đặc biệt, các ràng buộc về mặt học thuật cũng trở nên khắt khe hơn. Sinh viên đại học sẽ bị cấm đổi trường hoặc ngành học trong năm đầu tiên. Trong khi đó, học viên cao học không được phép thay đổi “mục tiêu giáo dục” tại bất kỳ thời điểm nào, hoặc không được chuyển trường nếu chưa nhận được sự chấp thuận chính thức từ cơ quan quản lý.

Quy định trên sẽ chính thức có hiệu lực sau 60 ngày kể từ khi được đăng tải trên Công báo Liên bang Mỹ và sau khi hoàn tất quá trình xem xét của Quốc hội.

Những người muốn kéo dài thời gian lưu trú vượt quá thời hạn cố định mới sẽ phải nộp đơn xin gia hạn với bộ hoặc rời Mỹ và nhập cảnh trở lại sau khi đi ra nước ngoài.

Bộ An ninh Nội địa Mỹ giải thích việc ban hành quyết định này do “sự gia tăng đáng kể” các nhóm thị thực nói trên trong thời gian qua.

Cơ quan này cho biết Mỹ đã ghi nhận hơn 1,8 triệu lượt nhập cảnh theo diện thị thực sinh viên trong năm 2024, tăng 11% so với năm trước đó. Ngoài ra, Mỹ đã cấp thị thực cho hơn 500.000 khách trao đổi văn hóa và 37.300 nhân viên truyền thông trong khoảng thời gian đó (bắt đầu từ ngày 1/10/2023).

Phóng viên giơ tay đặt câu hỏi tại một cuộc họp báo do Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt chủ trì vào ngày 16/7/2026. Ảnh: THE GUARDIAN

Bài toán khó về nhân tài

Nhiều ý kiến cho rằng việc áp dụng giới hạn lưu trú rõ ràng sẽ giúp Mỹ khôi phục năng lực sàng lọc và giám sát an ninh trong phạm vi biên giới, đồng thời buộc du học sinh tập trung tối đa vào việc hoàn thành chương trình học tập trước khi trở về nước.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, những quy định mới này đang vấp phải những phản ứng gay gắt từ giới chuyên gia.

Ông David J. Bier, Giám đốc nghiên cứu nhập cư tại Viện Cato (một tổ chức nghiên cứu chính sách công), bày tỏ quan ngại việc du học sinh quốc tế đã sống nhiều năm tại Mỹ sẽ chỉ có vỏn vẹn 30 ngày để tìm nhà tuyển dụng bảo lãnh, nếu không sẽ lập tức trở thành người nhập cư bất hợp pháp.

Song song đó, hàng loạt nghiên cứu khẳng định vai trò mang tính quan trọng của sinh viên quốc tế đối với hệ thống đại học lẫn các nhà tuyển dụng tại Mỹ.

Tạp chí Forbes dẫn một nghiên cứu từ Quỹ quốc gia về chính sách Hoa Kỳ (NFAP) cho thấy: nếu không có người nhập cư, sinh viên quốc tế và con cái của người nhập cư, số lượng sinh viên đại học ở Mỹ sẽ giảm gần 5 triệu người vào năm 2037 so với năm 2022, tức là chỉ còn khoảng 2/3 so với hiện tại. Trong khi đó, số lượng sinh viên sau đại học sẽ giảm ít nhất 1,1 triệu người, tức là chỉ còn khoảng 60%.

Nghiên cứu khác của Giáo sư Kinh tế Madeline Zavodny tại Đại học Bắc Florida cũng chứng minh rằng, sự hiện diện đông đảo của sinh viên quốc tế tại một trường đại học tỷ lệ thuận với việc thúc đẩy chính sinh viên Mỹ theo học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.

Xét về khía cạnh kinh tế, báo cáo gần đây của NFAP tiết lộ một con số đáng kinh ngạc khi có tới 184 trong số 775 công ty khởi nghiệp tỷ đô (chiếm 24%) tại Mỹ được sáng lập bởi những người từng đến quốc gia này dưới danh nghĩa du học sinh quốc tế.

Giới quan sát nhận định, việc thiết lập những rào cản thị thực mới không chỉ đẩy du học sinh vào thế khó, mà còn vô tình tự đánh mất vị thế “thỏi nam châm” hút nhân tài trong dài hạn của Mỹ.