Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Hoàn tới 71 tỷ USD tiền thuế trong 2 tháng

Thuế quan là một trong những trụ cột trong chương trình nghị sự kinh tế của Tổng thống Mỹ Donald Trump kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng. Chính quyền Tổng thống Trump kỳ vọng công cụ này sẽ thúc đẩy doanh nghiệp đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ, tạo lợi thế trong đàm phán thương mại, đồng thời bổ sung nguồn thu để thu hẹp thâm hụt ngân sách liên bang. Tuy nhiên, chính sách từng được ông Trump quảng bá như một “phương thuốc toàn diện” cho nền kinh tế đang gây tác động ngược lên ngân sách. Sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ vào tháng 2/2026, Chính phủ Mỹ phải hoàn trả hàng chục tỷ USD tiền thuế cho các doanh nghiệp nhập khẩu, làm giảm đáng kể nguồn thu từ thuế quan.

Theo phán quyết, Tổng thống Donald Trump không có thẩm quyền áp dụng thuế quan toàn cầu trên diện rộng dựa trên Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA). Do đó, phần lớn các mức thuế bổ sung được ban hành theo đạo luật này bị xác định là bất hợp pháp, làm phát sinh nghĩa vụ hoàn trả số tiền doanh nghiệp đã nộp. Chính phủ Mỹ bắt đầu xử lý các yêu cầu hoàn thuế từ tháng 4/2026 và đẩy nhanh tiến độ giải ngân từ tháng 5.

Theo dữ liệu ngân sách, trong 9 tháng đầu năm tài khóa 2026 (bắt đầu từ tháng 10/2025 và kết thúc vào tháng 6/2026), Mỹ đã chi khoảng 81 tỷ USD để hoàn thuế, tăng mạnh so với mức 5 tỷ USD cùng kỳ năm tài khóa trước. Một quan chức Bộ Tài chính Mỹ cho biết mức tăng đột biến gần như hoàn toàn bắt nguồn từ phán quyết của Tòa án Tối cao. Phần lớn số tiền hoàn trả tập trung trong hai tháng gần nhất. Cụ thể, Chính phủ Mỹ hoàn khoảng 22 tỷ USD vào tháng 5 và 49,2 tỷ USD trong tháng 6/2026. Như vậy, riêng hai tháng này, tổng số tiền hoàn thuế đạt khoảng 71 tỷ USD.

Quy mô hoàn trả tăng nhanh đã tác động trực tiếp đến cân đối ngân sách liên bang trong tháng 6/2026. Theo số liệu Bộ Tài chính Mỹ công bố ngày 13/7/2026, ngân sách nước này thâm hụt 120 tỷ USD trong tháng 6/2026, đảo ngược so với mức thặng dư 27 tỷ USD của tháng 6/2025. Riêng trong tháng 6/2026, tổng thu thuế hải quan đạt 23,6 tỷ USD, trong khi số tiền hoàn trả lên tới 49,2 tỷ USD. Chênh lệch này khiến hoạt động thu và hoàn thuế hải quan phát sinh khoản âm ròng 25,6 tỷ USD, trở thành một trong những nguyên nhân chính kéo ngân sách tháng 6/2026 vào trạng thái thâm hụt.

Tiền hoàn thuế nhập khẩu tăng lên khiến ngân sách Mỹ thâm hụt 120 tỷ USD trong tháng 6. Ảnh: TTXVN

Diễn biến này trái ngược với tháng 6/2025, thời điểm các biện pháp thuế quan của ông Trump đang được mở rộng. Trong tháng 6/2025, Bộ Tài chính Mỹ ghi nhận 26,6 tỷ USD thu thuế hải quan ròng, qua đó lần đầu đưa tổng thu từ thuế nhập khẩu vượt mốc 100 tỷ USD trong năm tài khóa 2025. Nguồn thu hải quan tăng mạnh góp phần giúp ngân sách liên bang thặng dư 27 tỷ USD trong tháng 6/2025.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhận định, kết quả ngân sách cho thấy nước Mỹ đang “gặt hái thành quả” từ chương trình nghị sự thuế quan của Tổng thống Trump. Tuy nhiên, đến tháng 6/2026, bức tranh đã đảo chiều khi một phần đáng kể nguồn thu từng được ghi nhận trong năm tài khóa 2025 phải hoàn trả cho doanh nghiệp. Theo số liệu hiện có, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) đã thu khoảng 166 tỷ USD tiền thuế dựa trên thẩm quyền của IEEPA. Trong khi đó, khoản hoàn trả 71 tỷ USD trong tháng 5 và tháng 6/2026 mới tương đương khoảng 42% tổng số tiền đã thu.

Do đó, quy mô hoàn thuế cuối cùng vẫn chưa thể xác định. Chính quyền Mỹ đã kháng cáo phán quyết yêu cầu hoàn tiền cho tất cả nhà nhập khẩu từng nộp thuế theo IEEPA, trong khi một thẩm phán liên bang cảnh báo quá trình kháng cáo đang làm chậm tiến độ thanh toán cho doanh nghiệp. Nếu phần lớn số tiền còn lại tiếp tục được hoàn trả sau tháng 6/2026, áp lực đối với nguồn thu ngân sách liên bang có thể kéo dài trong những tháng tiếp theo.

Gia tăng sức ép lên ngân sách

Tác động của các khoản hoàn thuế đã thể hiện rõ trong cơ cấu ngân sách tháng 6/2026. Tổng thu ngân sách Mỹ trong tháng đạt 496 tỷ USD, giảm 31 tỷ USD, tương đương 6% so với tháng 6/2025. Mức giảm này diễn ra dù tháng 6 thường là thời điểm nguồn thu ngân sách tăng cao do trùng với hạn nộp thuế theo quý. Ở chiều ngược lại, tổng chi ngân sách trong tháng 6/2026 đạt 616 tỷ USD, tăng 117 tỷ USD, tương đương 23% so với tháng 6/2025. Tuy nhiên, Bộ Tài chính Mỹ cho biết số chi của tháng 6/2025 thấp hơn khoảng 97 tỷ USD do ảnh hưởng từ việc thay đổi lịch thanh toán một số khoản phúc lợi.

Sau khi loại trừ yếu tố thời điểm chi trả, thâm hụt ngân sách tháng 6/2026 vẫn tăng 53 tỷ USD, tương đương 79%, so với mức thâm hụt đã điều chỉnh 67 tỷ USD của tháng 6/2025. Điều này cho thấy hoàn thuế không phải nguyên nhân duy nhất gây sức ép lên ngân sách, nhưng đã làm gia tăng khoảng cách giữa tốc độ tăng chi và khả năng mở rộng nguồn thu của Chính phủ Mỹ. Tính chung 9 tháng đầu năm tài khóa 2026, từ tháng 10/2025 đến hết tháng 6/2026, thâm hụt ngân sách liên bang Mỹ đạt 1.367 tỷ USD, tăng 29 tỷ USD, tương đương 2% so với 9 tháng đầu năm tài khóa 2025. Tổng thu ngân sách đạt 4.151 tỷ USD, tăng 143 tỷ USD, tương đương 4%; trong khi tổng chi tăng 172 tỷ USD, tương đương 3%, lên 5.518 tỷ USD.

Bài toán hoàn thuế diễn ra trong bối cảnh chính sách thương mại của Mỹ tiếp tục đứng trước nhiều biến động. Mức thuế toàn cầu tạm thời 10% dự kiến hết hiệu lực vào ngày 24/7/2026, trong khi Nhà Trắng đang chuẩn bị áp dụng các biện pháp thuế mới đối với hàng chục quốc gia. Washington cho rằng những biện pháp này cần thiết nhằm xử lý tình trạng thực thi lỏng lẻo quy định chống lao động cưỡng bức và tình trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp.