Mỹ triển khai vũ khí năng lượng định hướng trên quy mô lớn

Quân đội Mỹ lần đầu tiên công khai thừa nhận rằng vũ khí năng lượng định hướng, bao gồm laser và vi sóng công suất cao, đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm và đang được triển khai ở quy mô lớn trên nhiều quân binh chủng.

Sự chuyển dịch này phản ánh áp lực ngày càng gia tăng trong việc đối phó với UAV giá rẻ, drone tự sát và các loạt tấn công tên lửa ồ ạt, trong khi kho tên lửa đánh chặn truyền thống ngày càng trở nên đắt đỏ và dễ bị bào mòn.

Tổ hợp vi sóng THOR của không quân Mỹ. Ảnh: Popular Science

Một tuyên bố đăng tải trên mạng xã hội X của Văn phòng Phụ trách định hướng và triển khai công nghệ trọng yếu của Bộ Chiến tranh Mỹ - tên gọi mới của Bộ Quốc phòng Mỹ theo sắc lệnh hành pháp ban hành tháng 9/2025 - đã thể hiện rõ sự thay đổi trong tư duy chiến lược. “Đúng vậy, chúng tôi có vũ khí năng lượng định hướng. Và đúng vậy, chúng tôi đang mở rộng quy mô triển khai,” thông điệp nêu rõ. Cách dùng từ cho thấy laser và vi sóng không còn bị coi là công nghệ tương lai, mà đang trở thành công cụ tác chiến thực thụ.

Về bản chất, vũ khí năng lượng định hướng được chia thành hai nhóm. Laser năng lượng cao sử dụng chùm tia hội tụ để nung nóng và phá hủy cấu trúc mục tiêu, đòi hỏi khả năng bám bắt chính xác và tầm nhìn thẳng. Trong khi đó, vi sóng công suất cao tạo hiệu ứng trên diện rộng, có thể làm tê liệt hệ thống điện tử của nhiều UAV cùng lúc, đặc biệt hiệu quả khi đối phó đàn drone mà không gây sát thương động học.

Yếu tố kinh tế là động lực then chốt. Theo các phân tích của Quốc hội Mỹ, khi vận hành bằng điện, chi phí cho mỗi phát bắn laser thấp hơn rất nhiều so với một tên lửa đánh chặn, tạo lợi thế rõ rệt trong “bài toán trao đổi chi phí” khi đối phương có thể phóng hàng chục UAV giá rẻ trong một đợt tấn công.

Trên bộ, Lục quân Mỹ đang thúc đẩy chương trình M-SHORAD tích hợp laser 50 kW trên khung gầm Stryker. Dù hệ thống đã cho kết quả khả quan trong các thử nghiệm, việc triển khai thực tế tại Trung Đông từ năm 2024 cho thấy nhiều thách thức, từ điều kiện khí hậu khắc nghiệt, bụi bẩn cho tới gánh nặng bảo dưỡng và quản lý năng lượng. Song song, Lục quân cũng phát triển laser công suất 300 kW và hệ thống vi sóng chống đàn UAV, nhằm bảo vệ các căn cứ và mục tiêu trọng yếu.

Không quân Mỹ tập trung vào bảo vệ căn cứ tiền phương với hệ thống THOR, một vũ khí vi sóng đặt trong container 20 feet, có thể triển khai nhanh và vô hiệu hóa nhiều drone cùng lúc mà không cần bắn đạn. Trên biển, Hải quân Mỹ đã âm thầm trang bị ODIN, một hệ thống laser gây lóa, cho các tàu khu trục lớp Arleigh Burke nhằm đối phó UAV và gây nhiễu trinh sát đối phương.

Trong bối cảnh Trung Quốc và Nga đều đẩy mạnh phát triển vũ khí năng lượng định hướng, lợi thế của Mỹ nằm ở khả năng tích hợp hệ thống và kinh nghiệm tác chiến thực tế. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là triển khai với quy mô đủ lớn để biến các định luật vật lý của “tốc độ ánh sáng” thành năng lực phòng thủ bền vững trên chiến trường hiện đại.

Nguyễn Cúc