Mỹ tự mở đường cho Trung Quốc 'vượt mặt' trong cuộc đua vũ khí

Theo báo cáo, nhiều chương trình quốc phòng lớn của Mỹ liên tục chậm tiến độ, vượt ngân sách và gặp hàng loạt vấn đề kỹ thuật vì được triển khai khi công nghệ nền tảng vẫn chưa hoàn thiện. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí mà còn khiến Mỹ chậm đưa các loại vũ khí mới vào trang bị, trong khi Trung Quốc đang tăng tốc phát triển các hệ thống quân sự tiên tiến.

Sản xuất máy bay F-35 tại Fort Worth, Texas, (Mỹ). (Nguồn: MW)

Báo cáo có tên "Đánh giá thường niên về hệ thống vũ khí: Yêu cầu công nghệ hoàn thiện có thể cho phép chuyển sang giai đoạn triển khai nhanh hơn" cho rằng, Lầu Năm Góc cần thay đổi cách tiếp cận trong các chương trình mua sắm quốc phòng. Thay vì khởi động phát triển khi nhiều công nghệ chủ chốt vẫn còn trong giai đoạn thử nghiệm, Bộ Quốc phòng Mỹ nên chỉ bắt đầu các chương trình khi những công nghệ này đã đạt mức độ hoàn thiện cao. Theo GAO, điều này sẽ giúp rút ngắn thời gian phát triển, hạn chế phát sinh chi phí và đưa các hệ thống vũ khí mới vào biên chế nhanh hơn.

Một trong những nguyên nhân lớn nhất được báo cáo chỉ ra là phương thức phát triển gọi là "đồng thời". Theo cách làm này, quá trình sản xuất được triển khai song song với quá trình hoàn thiện thiết kế và thử nghiệm. Khi các lỗi kỹ thuật xuất hiện, những sản phẩm đã chế tạo buộc phải sửa đổi hoặc nâng cấp, kéo theo chi phí tăng mạnh và tiến độ bị trì hoãn. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến nhiều chương trình nổi tiếng như tiêm kích F-35, hay tàu chiến ven bờ Littoral Combat Ship (LCS) gặp nhiều khó khăn trong nhiều năm qua.

GAO cho biết, tình trạng chậm tiến độ hiện vẫn rất phổ biến ở các "Chương trình Mua sắm Quốc phòng Chủ lực" (MDAP) của Mỹ. Nhiều dự án liên tục phải lùi các mốc hoàn thành do những vấn đề kỹ thuật phát sinh trong quá trình phát triển. Hệ quả là chi phí tăng lên, thời điểm bàn giao vũ khí bị kéo dài và các kế hoạch hiện đại hóa quân đội cũng bị ảnh hưởng.

Báo cáo cũng đề cập đến việc Lầu Năm Góc ngày càng sử dụng cơ chế "Mua sắm cấp Trung bình" (Middle Tier Acquisition) nhằm rút ngắn thời gian phát triển. Trên thực tế, nhiều chương trình được đưa vào giai đoạn phát triển khi công nghệ chưa đủ chín muồi. Điều này khiến các dự án phải tiếp tục hoàn thiện công nghệ trong quá trình chế tạo, làm cho mục tiêu hoàn thành trong vòng 5 năm của cơ chế mua sắm nhanh trở nên rất khó đạt được.

Theo GAO, nếu muốn cải thiện hiệu quả, Bộ Quốc phòng Mỹ cần đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt hơn về mức độ sẵn sàng của công nghệ trước khi phê duyệt các chương trình phát triển quy mô lớn.

Những khó khăn này không phải là hiện tượng mới. Kể từ sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, hầu như mọi chương trình vũ khí quan trọng của Mỹ đều gặp tình trạng chi phí tăng cao hoặc tiến độ kéo dài. Ngoài những bất cập trong quy trình mua sắm, GAO cho rằng sự suy giảm của nền công nghiệp quốc phòng Mỹ cũng là một nguyên nhân quan trọng.

Máy bay ném bom tàng hình B-2 Spirit là một ví dụ điển hình. Dù được xem là một trong những máy bay hiện đại nhất thế giới, loại oanh tạc cơ này lại có chi phí vận hành và bảo dưỡng rất cao, khiến số lượng được chế tạo thấp hơn nhiều so với kế hoạch ban đầu, đồng thời tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu cũng không đạt kỳ vọng.

Tiêm kích F-22 Raptor cũng gặp tình trạng tương tự. Chi phí vận hành thực tế cao hơn nhiều so với dự toán ban đầu, trong khi tầm hoạt động ngắn hơn, tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu thấp hơn mong muốn và hiệu quả khai thác không tương xứng với mức đầu tư rất lớn. Giá thành mỗi chiếc F-22 cuối cùng cũng vượt xa kế hoạch ban đầu.

Những vấn đề này tiếp tục lặp lại ở các chương trình mới như F-35 Lightning II, hay tàu khu trục tàng hình Zumwalt, vốn đều phải đối mặt với tình trạng đội vốn, kéo dài thời gian phát triển hoặc phát sinh nhiều yêu cầu nâng cấp sau khi đưa vào sử dụng.

Theo đánh giá của GAO, những hạn chế kéo dài trong quá trình phát triển vũ khí không chỉ làm gia tăng gánh nặng ngân sách, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh quân sự của Mỹ trước Trung Quốc.

Trong khi nhiều chương trình của Washington liên tục bị chậm tiến độ và phát sinh chi phí, Trung Quốc được đánh giá đã xây dựng được quy trình phát triển vũ khí hiệu quả hơn, cho phép hoàn thành các hệ thống quân sự hiện đại trong thời gian ngắn hơn, với chi phí thấp hơn và ít gặp các vấn đề kỹ thuật nghiêm trọng hơn.

Báo cáo cho rằng sự khác biệt này có thể tạo ra lợi thế chiến lược đáng kể cho Bắc Kinh trong những năm tới. Một trong những ví dụ thường được nhắc đến là chương trình tiêm kích thế hệ thứ sáu, khi nhiều đánh giá hiện nay cho rằng Trung Quốc có khả năng đưa loại máy bay này vào biên chế sớm hơn Mỹ tới gần một thập kỷ nếu xu hướng hiện nay tiếp tục.