Nam bệnh nhân được ghép tim hai lần trong ba ngày

Nam bệnh nhân 50 tuổi nhập Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 trong tình trạng suy tim giai đoạn cuối do bệnh cơ tim thể giãn. Dù đã được điều trị nội khoa tối ưu, phân suất tống máu thất trái chỉ còn 22%.

Những ngày trước phẫu thuật, bệnh nhân liên tục xuất hiện các đợt suy tim cấp, khó thở kéo dài, đau tức ngực. Tình trạng xấu nhanh khiến ghép tim trở thành cơ hội cuối cùng để duy trì sự sống.

Ngày 25/7, bệnh nhân được ghép tim từ một người hiến chết não. Ban đầu, mọi diễn biến khá thuận lợi. Sau khi thả kẹp động mạch chủ, trái tim hiến đập trở lại với sức co bóp tốt, huyết động ổn định. Bệnh nhân chỉ cần thuốc cường tim và vận mạch liều thấp, không phải hỗ trợ ECMO.

Tuy nhiên, chưa đầy 24 giờ sau, tim ghép đột ngột suy chức năng nghiêm trọng. Sức co bóp gần như mất hoàn toàn, bệnh nhân phải hỗ trợ tuần hoàn bằng ECMO và dẫn lưu thất trái.

Ê kíp bác sĩ ghép tim cho bệnh nhân. (Ảnh: Lan Hương)

Các bác sĩ khẩn trương tìm nguyên nhân. Chụp động mạch vành và sinh thiết cơ tim không cho thấy dấu hiệu tắc mạch vành hay thải ghép cấp. Người bệnh được xác định bị suy chức năng tạng ghép tiên phát (PGD), một biến chứng nặng với tiên lượng rất xấu.

Trong 48 giờ tiếp theo, dù được điều trị tích cực, tim ghép không hồi phục. Bệnh nhân bắt đầu suy đa tạng, nguy cơ tử vong cận kề.

Đúng thời điểm đó, bệnh viện tiếp nhận một trường hợp chết não hiến đa tạng. Quả tim của người hiến thuộc nhóm tiêu chuẩn mở rộng, không phù hợp với các ứng viên ghép tim khác đang chờ.

Đại tá, TS Ngô Vi Hải, Chủ nhiệm Khoa Ngoại lồng ngực, trưởng kíp ghép tim, cho biết người hiến có tiền sử tăng huyết áp, suy thận, thành thất trái dày.

Ở phía người nhận, tình trạng thậm chí còn nghiêm trọng hơn. Bệnh nhân đã trải qua một cuộc ghép tim, đang suy đa tạng và phụ thuộc ECMO.

“Đây là một lựa chọn rất khó khăn. Tim hiến không thật sự lý tưởng, trong khi người nhận đã rất nặng”, TS Ngô Vi Hải nói.

Các chuyên gia của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 lập tức hội chẩn cấp cứu dưới sự chủ trì của Thiếu tướng, PGS, TS Phạm Thái Giang, Phó Giám đốc bệnh viện.

Câu hỏi được đặt ra là liệu có thể sử dụng trái tim này để tái ghép cho người bệnh, khi cuộc ghép đầu tiên đã thất bại hoàn toàn.

Nếu không phẫu thuật, bệnh nhân gần như chắc chắn tử vong. Nhưng nếu ghép lần hai, ê-kíp phải chấp nhận một cuộc đại phẫu với hàng loạt nguy cơ trong bối cảnh cơ thể người bệnh đã suy kiệt.

“Ghép tim lần hai trên một bệnh nhân có lẽ đây là lần đầu tiên ở Việt Nam. Ghép lần một đã khó khăn, nhưng ghép lần hai sẽ khó khăn gấp bội”, Thiếu tướng Phạm Thái Giang cho biết.

Sau hội chẩn, các bác sĩ quyết định không bỏ cuộc. Họ lựa chọn tái ghép tim cấp cứu, chấp nhận rủi ro để tìm cơ hội sống cuối cùng cho bệnh nhân.

Ngày 28/7, chỉ ba ngày sau ca ghép đầu tiên, bệnh nhân bước vào cuộc phẫu thuật thứ hai.

Lúc này, tim gần như không còn hoạt động. Bệnh nhân đang được hỗ trợ ECMO A-V ngày thứ ba, vô niệu và phải lọc máu liên tục. Phổi viêm lan tỏa, xẹp phổi; nguy cơ rối loạn đông máu, chảy máu và mất cân bằng kiềm toan rất lớn.

Bệnh nhân cũng đã hôn mê ba ngày. Chỉ số tưới máu và oxy não rSO2 ở mức 25-30%, khiến nguy cơ tổn thương não sau mổ tăng cao.

“Lý do tim hoàn toàn không hoạt động sau ghép lần một vẫn chưa tìm được, điều này tạo áp lực rất lớn cho tất cả ê-kíp”, Đại tá, PGS, TS Nguyễn Minh Lý, Chủ nhiệm Khoa Gây mê hồi sức, nói.

Trong phòng mổ, các bác sĩ phải kiểm soát đồng thời tuần hoàn, hô hấp, đông máu, dịch và tưới máu não. Từng thông số được điều chỉnh liên tục để tạo điều kiện cho trái tim mới có thể hoạt động.

Với kíp phẫu thuật, khó khăn còn nằm ở chính cuộc mổ trước đó. Các tổ chức ở vùng ghép không còn nguyên vẹn, khiến việc bóc tách và khâu nối phức tạp hơn nhiều.

“Chúng tôi đã thực hiện ca mổ với sự tập trung cao nhất và phối hợp chặt chẽ với các bộ phận gây mê, hồi sức, chạy máy để đảm bảo không để xảy ra sai sót dù là nhỏ nhất”, TS Ngô Vi Hải nói.

Đến nay, bệnh nhân đã tỉnh táo, tiếp xúc và hợp tác tốt. (Ảnh: Lan Hương)

Sau ghép, chức năng co bóp của tim còn yếu. Bệnh nhân tiếp tục được hỗ trợ ECMO, sau đó kết hợp bóng đối xung nội động mạch chủ, lọc máu liên tục và thở máy. Nguy cơ chảy máu, nhiễm trùng và suy nhiều cơ quan vẫn luôn hiện hữu.

Đến ngày thứ 8 sau ghép, bệnh nhân được cai ECMO. Hai ngày sau, ống nội khí quản được rút. Đến ngày hậu phẫu thứ 11, bệnh nhân ngừng hỗ trợ bằng bóng đối xung nội động mạch chủ.

Những dấu mốc này cho thấy trái tim mới đã dần hồi phục và có thể đảm nhiệm việc bơm máu mà không cần các thiết bị hỗ trợ tuần hoàn cơ học.

Đến nay, bệnh nhân đã tỉnh táo, tiếp xúc và hợp tác tốt. Người bệnh bắt đầu tập đứng, tập ngồi ghế và đạp xe. Chức năng các cơ quan cũng từng bước hồi phục.

Đại tá, TS Ngô Đình Trung, Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, cho biết bệnh nhân vẫn cần được theo dõi sát vì đã trải qua hai lần ghép tim trong thời gian ngắn cùng nhiều biến chứng nặng.

Các bác sĩ tiếp tục đánh giá chức năng tim ghép, nguy cơ nhiễm trùng và khả năng hồi phục của từng cơ quan.