Béo phì bước vào kỷ nguyên điều trị mới: Từ giảm cân đến bảo vệ tim mạch

Đây là thông tin được các chuyên gia tim mạch và nội tiết nhấn mạnh tại tọa đàm trực tuyến "Con đường tim mạch 2026" nhằm cập nhật những điểm mới trong Hội nghị Béo phì châu Âu (European Congress on Obesity - ECO) 2026. Chương trình do Hội Tim mạch học Việt Nam vừa tổ chức.

Các chuyên gia cho hay ECO do Hiệp hội Nghiên cứu Béo phì Châu Âu (EASO) tổ chức, là một trong những diễn đàn khoa học lớn về dự phòng, chẩn đoán và điều trị béo phì.

GS.TS Phạm Mạnh Hùng - Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8, Bộ Công an; Trưởng Bộ môn Tim mạch, Trường Đại học Y Hà Nội.  Ảnh: Phương Thảo

Béo phì không chỉ là vấn đề cân nặng

Một thông điệp nổi bật tại ECO 2026 là béo phì không còn được nhìn nhận đơn thuần là vấn đề cân nặng hay hình thể, mà là một bệnh mạn tính liên quan chặt chẽ đến nhiều bệnh lý tim mạch và chuyển hóa.

GS.TS Phạm Mạnh Hùng - Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8, Bộ Công an; Trưởng Bộ môn Tim mạch, Trường Đại học Y Hà Nội - nhấn mạnh: "Béo phì thực tế là một bệnh lý mạn tính. Vấn đề quan trọng hơn là béo phì lại nằm ở một chuỗi trung tâm của rất nhiều rối loạn dẫn tới những kết cục của bệnh lý về tim, về thận, về rối loạn chuyển hóa".

Theo chuyên gia, sự liên kết này đòi hỏi cách tiếp cận điều trị không còn tách rời từng chuyên ngành, mà hướng tới quản lý đồng thời các nguy cơ về tim, thận, gan và chuyển hóa.

"Hiệu ứng domino" từ mỡ nội tạng

Béo phì thúc đẩy nhiều bệnh đồng mắc như đái tháo đường type 2, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa, tăng huyết áp, bệnh động mạch vành, đột quỵ và suy tim. Trong đó, mỡ nội tạng đóng vai trò quan trọng trong hình thành các rối loạn chuyển hóa và tổn thương cơ quan.

PGS.TS Vũ Thị Thanh Huyền - Trưởng khoa Nội tiết - Cơ xương khớp, Bệnh viện Lão khoa Trung ương; Bộ môn Lão khoa, Trường Đại học Y Hà Nội - ví các biến chứng liên quan béo phì như một "hiệu ứng domino": "Béo phì không chỉ là một thể hiện hình thể mà là một chuỗi tạo ra các vòng xoắn. Nó sẽ liên quan đến vấn đề tim mạch, thận, chuyển hóa, stress về hình thể cũng như tâm lý, từ đó dẫn đến các biến chứng của tim mạch, thận, chuyển hóa và cả các tổn thương trên gan".

Khi mỡ nội tạng tích tụ quá mức, mô mỡ có thể giải phóng axit béo tự do và các chất trung gian gây rối loạn chuyển hóa, góp phần dẫn tới kháng insulin, rối loạn đường huyết và tổn thương nhiều cơ quan.

Các dữ liệu được chuyên gia dẫn chứng cho thấy béo phì liên quan tới khoảng 3% trường hợp đột quỵ, 3,5% suy tim sung huyết, 8% bệnh tim thiếu máu cục bộ, 21% nhồi máu cơ tim và 51% tăng huyết áp; đồng thời liên quan tới khoảng 21% biến chứng đái tháo đường, 19% trầm cảm và 52% bệnh thoái hóa khớp.

PGS.TS Vũ Thị Thanh Huyền - Trưởng khoa Nội tiết - Cơ xương khớp, Bệnh viện Lão khoa Trung ương; Bộ môn Lão khoa, Trường Đại học Y Hà Nội chia sẻ tại toạ đàm.  Ảnh: Phương Thảo

"Khoảng trống" lớn trong điều trị béo phì và tim mạch

Năm 2020, thế giới có khoảng 1 tỷ người sống chung với béo phì và con số này được dự báo tiếp tục tăng. Trong khi đó, bệnh tim mạch vẫn là nguyên nhân tử vong hàng đầu toàn cầu, với hơn 500 triệu người mắc bệnh vào năm 2019, chiếm khoảng 32% số ca tử vong.

Tại toạ đàm PGS.TS.BS Hoàng Văn Sỹ - Trưởng khoa Nội Tim mạch, Bệnh viện Chợ Rẫy; Trưởng Bộ môn Nội Tổng quát, Đại học Y Dược TP.HCM cho hay, sự giao thoa giữa béo phì và bệnh tim mạch đang tạo ra một khoảng trống điều trị lớn.

"Rõ ràng chúng ta đang đối mặt với một khoảng trống điều trị rất lớn. Chúng ta đang thiếu các liệu pháp giúp kiểm soát cân nặng bền vững, vừa trực tiếp làm giảm các biến cố tim mạch cũng như tử vong cho nhóm đối tượng bệnh nhân này"- BS Hoàng Văn Sỹ nhận định.

Vì vậy, đích đến của điều trị ngày càng vượt ra ngoài số kilogram giảm được, hướng tới giảm biến cố tim mạch, giảm nhập viện, cải thiện chức năng cơ quan và chất lượng sống.

Tại ECO 2026, các dữ liệu mới về nhóm thuốc incretin, bao gồm các hormone như GLP-1 và GIP, tiếp tục cho thấy hiệu quả kiểm soát cân nặng với các liệu pháp GLP-1 receptor agonist thế hệ mới.

Đáng chú ý, phân tích từ nghiên cứu SELECT cho thấy lợi ích tim mạch của semaglutide có thể xuất hiện tương đối sớm sau khi bắt đầu điều trị. Trong cập nhật khung điều trị béo phì của EASO năm 2026, semaglutide được ưu tiên ở nhiều nhóm bệnh nhân béo phì có bệnh đồng mắc như bệnh tim mạch, suy tim, tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2 và bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa.

"Giảm cân chất lượng" quan trọng hơn con số trên cân

ECO 2026 cũng nhấn mạnh khái niệm "giảm cân chất lượng". Theo đồng thuận mới của EASO, EFAD và ECPO năm 2026, hiệu quả điều trị không chỉ được đánh giá bằng số kilogram giảm được mà còn bằng sự thay đổi thành phần cơ thể.

Mục tiêu là giảm chủ yếu mô mỡ, đồng thời hạn chế mất khối nạc, đặc biệt là khối cơ. Tỷ lệ giảm mỡ so với giảm khối nạc được đề xuất khoảng 3:1.

Nghiên cứu STEP UP được trình bày tại ECO 2026 ghi nhận khoảng 84,4% khối lượng giảm được với semaglutide đến từ mô mỡ, trong khi khối nạc chiếm khoảng 15,6%.

Để duy trì khối cơ, các hướng dẫn mới khuyến nghị lượng protein khoảng 1,0-1,5 g/kg cân nặng hiệu chỉnh mỗi ngày, tối thiểu 60 g protein/ngày, kết hợp bài tập kháng lực 2-3 lần mỗi tuần với hoạt động thể lực aerobic.

Quang cảnh toạ đàm.  Ảnh: Phương Thảo

Theo PGS.TS Vũ Thị Thanh Huyền, những dữ liệu mới tại ECO 2026 đang mở ra một "kỷ nguyên mới" trong quản lý béo phì, giúp bác sĩ có thêm cơ sở lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

"Béo phì đang bước sang một kỷ nguyên mới. Những nghiên cứu mới về hiệu quả giảm cân tạo ra các bằng chứng lâm sàng để các nhà thực hành lâm sàng có thể vững tin hơn trong quá trình lựa chọn điều trị, đồng thời các hướng dẫn mới cũng đang thay đổi cách tiếp cận bệnh", chuyên gia nói.

Thay vì chỉ nhìn vào BMI, mục tiêu điều trị cần được xác định dựa trên tổng thể nguy cơ tim mạch, chuyển hóa, chức năng cơ quan và bệnh đồng mắc. Điều này đòi hỏi chiến lược quản lý lâu dài, kết hợp dinh dưỡng, vận động, thay đổi lối sống và thuốc khi có chỉ định.

GS.TS Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh, cách tiếp cận trong tương lai sẽ hướng tới quản lý nguy cơ tim – thận – gan và rối loạn chuyển hóa thay vì điều trị từng bệnh riêng biệt.

"Trong tương lai, chúng tôi nghĩ sẽ là quản lý rất chặt chẽ về tim, thận, gan và rối loạn chuyển hóa", GS.TS Phạm Mạnh Hùng cho biết.