Năm cách giúp giảm thiểu chứng nghiện mạng xã hội

Biểu tượng của các nền tảng mạng xã hội trên màn hình điện thoại thông minh. Ảnh: AFP/TTXVN

Theo phóng viên TTXVN tại Australia, trong bối cảnh ngày càng nhiều chính phủ các quốc gia, dẫn đầu là Australia, đang nỗ lực tìm kiếm giải pháp quản lý mạng xã hội thông qua các lệnh cấm độ tuổi, một nghiên cứu mới được công bố gần đây tại Australia đã chỉ ra một số giải pháp thực tế và hiệu quả hơn nhằm giảm thiểu tối đa tính năng gây nghiện và thao túng tâm lý của các nền tảng mạng xã hội.

Nghiên cứu trên cho thấy các nền tảng mạng xã hội nổi tiếng ngày nay không tự nhiên trở nên độc hại, chúng được thiết kế một cách có chủ ý để giữ chân người dùng càng lâu càng tốt nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Dựa trên các phân tích kỹ thuật, các chuyên gia Australia đã đề xuất 5 điều chỉnh nhằm trả mạng xã hội về đúng vai trò là một công cụ kết nối lành mạnh.

Đầu tiên là tối giản hóa và giảm nhẹ phương thức thông báo. Thông báo được ví như những sợi dây buộc chặt liên tục kéo người dùng quay trở lại ứng dụng. Một trong những chiêu thức phổ biến của nền tảng là gửi đi các thông báo về những gì bạn bè của người dùng đang chia sẻ, hoặc gợi ý rằng đang có những nội dung mới mẻ, thú vị trên bảng tin mà có thể người dùng sẽ quan tâm. Sự dồn dập không hồi kết này làm suy giảm nghiêm trọng khả năng tập trung, đồng thời khiến não bộ bị thao túng để dễ dàng phản hồi lại các thông báo tiếp theo một cách vô thức. Để giải quyết tình trạng này, người dùng cần phải giới hạn tần suất gửi thông báo của các nền tảng. Thay vì các âm thanh hay ký hiệu kích thích sự tò mò, hệ thống thông báo phải được chuyển sang chế độ nhẹ nhàng và chỉ được phép xuất hiện đối với những nội dung thực sự cụ thể, quan trọng theo nhu cầu của người dùng. Điều này sẽ giúp giảm thiểu việc phá vỡ sự tập trung và giảm bớt áp lực tâm lý phải kiểm tra điện thoại liên tục.

Thứ hai là khai tử tính năng tin nhắn tự xóa. Các tính năng như "chuỗi ngày tương tác" hay tin nhắn tự biến mất sau một khoảng thời gian nhất định (điển hình là trên Snapchat) đang thao túng mạnh mẽ tâm lý giới trẻ. Cơ chế này buộc người dùng phải duy trì việc gửi tin nhắn hằng ngày để không bị mất danh hiệu hoặc mất nội dung. Các nhà nghiên cứu Australia đề xuất loại bỏ hoàn toàn các định dạng này nhằm triệt tiêu hội chứng sợ bỏ lỡ thông tin (FOMO), giúp người dùng không còn cảm giác bị ép buộc phải mở ứng dụng một cách vô thức.

Thứ ba là lập trình lại thuật toán, tách biệt doanh thu quảng cáo. Hiện nay, các thuật toán cốt lõi luôn ưu tiên đẩy các nội dung kích động cảm xúc mạnh, đặc biệt là các nội dung mang tính tranh cãi, câu view, lên đầu bảng tin vì chúng thu hút nhiều lượt tương tác nhất. Giải pháp được đưa ra là phải tái lập trình thuật toán để chấm dứt ưu tiên cho các nội dung độc hại này. Đồng thời, cần chặt đứt sợi dây liên kết trực tiếp giữa lượt xem nội dung (views) và doanh thu quảng cáo của các tập đoàn công nghệ, loại bỏ động lực kinh tế của việc phát tán các nội dung gây tranh cãi.

Thứ 4 là xóa bỏ các bộ lọc hình ảnh thay đổi nhan sắc. Từ những công cụ chỉnh màu hoặc thêm hiệu ứng vui nhộn thuở ban đầu, các bộ lọc (filters) hiện nay đã biến tướng thành công cụ chỉnh sửa nhan sắc quá đà, tạo ra những tiêu chuẩn ảo tưởng về vẻ đẹp. Nghiên cứu dẫn chứng việc Giám đốc điều hành (CEO) Meta Mark Zuckerberg, vào năm 2020 đã cố tình giữ lại các bộ lọc này trên Instagram bất chấp các cảnh báo về hệ lụy tâm lý. Việc xóa bỏ các bộ lọc làm đẹp là cần thiết để ngăn chặn tâm lý tự ti, bất an về ngoại hình, đặc biệt là đối với các cô gái ở độ tuổi vị thành niên.

Cuối cùng là khai tử tính năng lướt vô tận. Lướt vô tận là "ông trùm" của các tính năng gây nghiện, hoạt động tương tự cơ chế của một máy đánh bạc dopamine, khiến người dùng cuộn màn hình không thể dứt ra. Tính năng này gây nghiện đến mức Liên minh châu Âu (EU) đang cân nhắc một lệnh cấm hoàn toàn. Các chuyên gia Australia đề xuất thay thế tính năng này bằng trải nghiệm lướt có giới hạn. Khi người dùng đã xem hết các nội dung mới, bảng tin phải hiển thị một "điểm dừng" rõ ràng kèm thông báo "đã cập nhật hết tin tức" giống như thiết kế nhân văn của các ứng dụng thời kỳ đầu, tạo một cú hích tâm lý nhẹ nhàng khuyến khích họ rời mắt khỏi màn hình để làm việc khác.

Nghiên cứu trên kết luận 5 điều chỉnh kỹ thuật này sẽ loại bỏ tận gốc tất cả các tính năng mà Ủy viên An toàn Không gian mạng Australia đã cảnh báo là nguy hại cho thanh thiếu niên. Khi cấu trúc giao diện được làm sạch, kết hợp cùng các giải pháp kiểm duyệt nội dung bằng AI, luật pháp và các chuyên gia kiểm định độc lập, các ứng dụng mạng xã hội sẽ không còn cơ hội thao túng hành vi, từ đó dần quay trở lại thành một "quảng trường công cộng" lành mạnh và an toàn cho cộng đồng.