Câu chuyện cấm MXH đối với trẻ dưới 16 tuổi ở Malaysia

Biểu tượng của các nền tảng mạng xã hội trên màn hình điện thoại thông minh. Ảnh: AFP/TTXVN

Khi giờ học kết thúc, nhiều thanh thiếu niên Malaysia vẫn tiếp tục duy trì các mối quan hệ bạn bè, học tập và giải trí trên không gian mạng. Các nhóm trò chuyện trực tuyến trở thành nơi trao đổi bài tập, trong khi các nền tảng mạng xã hội và trò chơi điện tử là môi trường kết nối phổ biến của giới trẻ.

Tuy nhiên, thói quen đó đã thay đổi kể từ ngày 1/6/2026 khi Malaysia chính thức áp dụng các quy định mới cấm trẻ em dưới 16 tuổi đăng ký hoặc duy trì tài khoản trên các nền tảng mạng xã hội lớn.

Theo báo Straits Times, quy định nằm trong Đạo luật An toàn Trực tuyến và Bộ luật Bảo vệ Trẻ em mới của Malaysia. Theo đó, các nền tảng có trên 8 triệu người dùng như TikTok, Facebook, Instagram và YouTube phải chủ động ngăn người dưới 16 tuổi truy cập hoặc đối mặt với các khoản phạt lên tới 10 triệu ringgit (75 tỷ đồng).

Với động thái này, Malaysia gia nhập nhóm quốc gia đang tăng cường kiểm soát việc sử dụng mạng xã hội của trẻ vị thành niên. Trước đó, Australia là quốc gia đầu tiên cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội từ cuối năm 2025. Một số nước khác như Brazil, Indonesia cũng triển khai các biện pháp tương tự, trong khi nhiều quốc gia châu Âu đang xem xét các quy định hạn chế độ tuổi sử dụng mạng xã hội.

Giới chức Malaysia cho rằng các biện pháp trên là cần thiết nhằm bảo vệ trẻ em trước nguy cơ bị bắt nạt trực tuyến, tiếp xúc với nội dung độc hại, các thuật toán gây nghiện và tình trạng khai thác dữ liệu cá nhân.

Ủy ban Truyền thông và Đa phương tiện Malaysia (MCMC) nhận định trẻ em hiện nay đang tiếp xúc với môi trường số ở độ tuổi ngày càng nhỏ, trong khi khả năng nhận biết và đánh giá các rủi ro trực tuyến còn hạn chế.

Tuy nhiên, luật mới cũng làm dấy lên nhiều tranh luận trong xã hội.

Đối với không ít thanh thiếu niên, mạng xã hội không đơn thuần là công cụ giải trí mà còn là nơi học tập, giao lưu và duy trì các mối quan hệ ngoài trường học.

Muhammad Miqdad Daniyal (14 tuổi) cho biết em cảm thấy bị tách khỏi cộng đồng bạn bè sau khi luật có hiệu lực. Theo Miqdad, nhiều nội dung trên TikTok không chỉ mang tính giải trí mà còn hỗ trợ học tập. Em thường theo dõi các video hướng dẫn toán học, chia sẻ kinh nghiệm thi cử và nhiều nội dung giáo dục khác.

Một số chuyên gia và phụ huynh cũng đặt câu hỏi liệu việc hạn chế quyền truy cập có thực sự giải quyết được nguyên nhân gốc rễ của các vấn đề mà trẻ em gặp phải trên môi trường mạng hay không.

Bên cạnh đó, việc thực thi luật cũng đang đối mặt với nhiều thách thức.

Theo quy định, các nền tảng công nghệ có sáu tháng để triển khai hệ thống xác minh độ tuổi bằng giấy tờ do chính phủ cấp như thẻ căn cước hoặc hộ chiếu. Trong thời gian chuyển tiếp, người dùng dưới 16 tuổi được phép tải xuống và lưu trữ dữ liệu cá nhân trước khi tài khoản bị vô hiệu hóa.

Tuy nhiên, trên thực tế, trẻ em vẫn có thể tải ứng dụng và tìm cách tạo tài khoản mới. Một số nền tảng đã bổ sung các rào cản kỹ thuật, song hiệu quả vẫn còn hạn chế.

Ví dụ, TikTok có thể tự động chuyển tài khoản của người khai báo dưới 16 tuổi sang chế độ riêng tư. Tuy nhiên, người dùng vẫn có thể thay đổi cài đặt này. Trong khi đó, Facebook hiện được đánh giá là một trong những nền tảng áp dụng cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn khi đình chỉ các tài khoản bị phát hiện vi phạm quy định về độ tuổi.

Kinh nghiệm từ Australia cho thấy việc thực thi các lệnh cấm tương tự không hề đơn giản. Nhiều thanh thiếu niên có thể sử dụng thông tin giả hoặc các công cụ kỹ thuật để vượt qua quy trình xác minh độ tuổi, khiến hiệu quả của chính sách bị đặt dấu hỏi.

Một số nền tảng phổ biến trong giới trẻ cũng chưa nằm trong diện quản lý chặt chẽ. Điển hình là Discord - ứng dụng được nhiều học sinh sử dụng để tham gia các nhóm học tập hoặc kết nối trong cộng đồng trò chơi trực tuyến.

Theo các nhà quan sát, việc siết chặt mạng xã hội truyền thống có thể khiến giới trẻ chuyển sang những không gian trực tuyến khác ít được giám sát hơn, từ đó phát sinh các rủi ro mới.

Nhiều tổ chức xã hội dân sự, trong đó có ARTICLE 19, Trung tâm Báo chí Độc lập (CIJ) và Dự án Sinar, cũng bày tỏ lo ngại về yêu cầu xác minh độ tuổi bắt buộc. Các tổ chức này cho rằng biện pháp trên có thể ảnh hưởng đến quyền riêng tư và quyền tự do biểu đạt, trong khi chưa chắc đã giải quyết hiệu quả các hành vi gây hại trên môi trường mạng.

Trong khi đó, một số phụ huynh ủng hộ mục tiêu bảo vệ trẻ em nhưng nghi ngờ khả năng thực thi của chính sách.

Bà Suraya Ali, mẹ của ba người con, cho rằng trẻ em ngày nay rất thành thạo công nghệ và thường nhanh chóng tìm ra các giải pháp thay thế khi một ứng dụng bị hạn chế. Theo bà, nếu muốn giảm thời gian sử dụng màn hình của thanh thiếu niên, chính phủ cần đồng thời đầu tư nhiều hơn cho các không gian sinh hoạt cộng đồng.

Bà cho rằng tại nhiều khu đô thị mới ở ngoại ô Kuala Lumpur, công viên công cộng, sân thể thao miễn phí, lối đi bộ hay các trung tâm dành cho thanh thiếu niên vẫn còn thiếu. Trong bối cảnh đó, việc yêu cầu giới trẻ rời khỏi không gian mạng để tham gia các hoạt động ngoài trời không phải lúc nào cũng khả thi.

Quan điểm này cũng được nhiều thanh thiếu niên chia sẻ. Ryan Zafran Shahrin, 14 tuổi, cho biết em thường sử dụng YouTube để học sản xuất âm nhạc, tìm hiểu về guitar, trống và trao đổi với bạn bè thông qua Discord. Theo Ryan, ở nơi em sinh sống hiện không có nhiều địa điểm để thanh thiếu niên gặp gỡ hoặc tham gia các hoạt động cộng đồng.