Nạn phân bón giả vẫn hoành hành

Không chỉ núp bóng các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, phân bón giả đang được tổ chức với quy mô lớn, sử dụng bao bì, nhãn hiệu của doanh nghiệp (DN) uy tín và len lỏi qua nhiều kênh phân phối, kể cả môi trường trực tuyến.

Theo ông Tạ Quang Hậu - Kiểm soát viên chính thị trường, Phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường (QLTT), Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), 10 tháng đầu năm 2026, lực lượng QLTT đã kiểm tra, xử lý 105 vụ vi phạm liên quan đến phân bón, xử phạt hành chính hơn 3,63 tỷ đồng và chuyển 4 vụ sang cơ quan điều tra.

Đáng lo ngại, thủ đoạn làm giả không chỉ đơn thuần là đóng gói sản phẩm kém chất lượng trong bao bì nhái. Tinh vi hơn, các đối tượng giảm hàm lượng đạm (N), lân (P), kali (K) so với mức công bố, thay thế bằng nguyên liệu giá rẻ, phụ gia có màu sắc tương tự; thu gom bao bì đã qua sử dụng của các thương hiệu uy tín hoặc đặt in bao bì gần giống hàng thật.

Ông Hậu cho biết: Nhiều nhóm đối tượng tổ chức các chương trình “hội thảo chuyển giao kỹ thuật”, tri ân nông dân tại các thôn xã, sau đó gom đơn bán phân bón giả rồi rút đi nhanh chóng, khiến việc hậu kiểm vô cùng phức tạp.

Hàng giả còn được đưa qua nhiều tầng đại lý, chia nhỏ lô hàng, vận chuyển vào ban đêm hoặc sử dụng DN trung gian để che giấu nguồn gốc. Trên môi trường trực tuyến, quảng cáo giảm giá, livestream và các chương trình chốt đơn nhanh tiếp tục mở rộng kênh tiêu thụ, khiến việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm càng khó khăn.

Ông Vương Trường Nam - Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia cho biết, một số đối tượng thu mua phân đạm urê phẩm cấp thấp, hàng lỗi hoặc hóa chất công nghiệp có hàm lượng dinh dưỡng thấp để làm nguyên liệu nền. Sau đó trộn phân đạm thật với muối công nghiệp, bột đá, đất sét hoặc những chất có hình dáng, màu sắc tương đồng nhưng không có giá trị dinh dưỡng cho cây trồng.

Một thủ đoạn khác là thu gom vỏ bao bì cũ của những thương hiệu phân bón uy tín, đóng phân bón giả hoặc kém chất lượng vào bên trong rồi may miệng bao lại như mới...

Thực tế cho thấy, tình trạng vi phạm không chỉ diễn ra tại những cơ sở nhỏ lẻ mà còn có thể gắn với các đường dây tổ chức, có nguồn nguyên liệu, phương tiện đóng gói và hệ thống tiêu thụ rộng.

Theo báo cáo của Hiệp hội Phân bón Việt Nam, trong năm 2026, lực lượng chức năng tại nhiều địa phương đã phát hiện những vụ việc có quy mô lớn. Điển hình, tại Đắk Lắk, thông tin điều tra ban đầu cho thấy một đường dây trong giai đoạn 2025-2026 đã đưa ra thị trường hơn 24.200 tấn phân bón mang nhãn xuất xứ Bỉ, trị giá trên 159 tỷ đồng. Lực lượng chức năng thu giữ gần 627 tấn phân bón giả cùng hơn 957 tấn nguyên liệu, phân bón phục vụ pha trộn, đóng gói.

TS Nguyễn Trí Ngọc - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam nhấn mạnh, phân bón giả không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn đe dọa trực tiếp đến năng suất, chất lượng cây trồng, sinh kế của người nông dân và uy tín của các doanh nghiệp sản xuất chân chính. Ông Ngọc cho rằng, dù nhiều DN đã đầu tư công nghệ, cải tiến chất lượng, phát triển phân bón chuyên dùng, hữu cơ và sinh học, thị trường vẫn tồn tại những hành vi làm giả, làm nhái ngày càng tinh vi. Vì vậy, phòng, chống phân bón giả không thể chỉ trông chờ vào một cơ quan hay một DN mà cần sự phối hợp thường xuyên, thực chất giữa Nhà nước, Hiệp hội và cộng đồng DN, từ tiếp nhận thông tin, kiểm tra đến xử lý vi phạm.

Ở góc độ quản lý, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước kiến nghị rà soát, sửa đổi các quy định liên quan đến thẩm quyền, chế tài xử phạt và kiểm tra chất lượng phân bón. Đồng thời, đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về phân bón, vật tư nông nghiệp, phục vụ chia sẻ thông tin, giám sát và cảnh báo vi phạm.

Trong khi đó, đại diện Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đề xuất xây dựng cơ chế cảnh báo nhanh để các địa phương kịp thời kiểm tra, ngăn chặn việc tiếp tục lưu thông khi phát hiện phân bón giả hoặc sản phẩm không bảo đảm chất lượng; tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng để phát hiện, xử lý những đường dây vi phạm có tổ chức.