Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kiểm toán
Trước đây, Kiểm toán nhà nước chủ yếu được nhìn nhận qua chức năng kiểm tra, xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp của việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. Tuy nhiên, hiện nay, vai trò của ngành kiểm toán không chỉ dừng lại ở việc phát hiện sai phạm, kiến nghị xử lý tài chính hay hoàn thiện cơ chế chính sách.
Đưa ra kiến nghị có tính cải cách
Trong bối cảnh mới, ngành kiểm toán hướng đến góp phần nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, cảnh báo rủi ro, củng cố kỷ luật tài khóa, phòng ngừa tham nhũng, lãng phí và gia tăng niềm tin của người dân đối với Nhà nước. Do vậy, nguồn nhân lực kiểm toán nhà nước cần được phát triển theo hướng không chỉ giỏi nghiệp vụ kiểm toán, mà còn phải có tư duy quản trị công, tư duy chiến lược, năng lực đánh giá chính sách, năng lực phân tích rủi ro hệ thống và khả năng đưa ra kiến nghị có tính cải cách.

Hoạt động nghiệp vụ của các kiểm toán viên.
Theo GS, TS Đoàn Xuân Tiên, Phó chủ tịch Hội đồng Khoa học Kiểm toán nhà nước, Chủ tịch Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam: “Sau đại dịch Covid-19, nhiều quốc gia tiếp tục đối mặt với thâm hụt ngân sách, áp lực nợ công, chi phí an sinh xã hội, biến động giá năng lượng, chi phí chuyển đổi xanh và nhu cầu đầu tư hạ tầng quy mô lớn. Đối với Việt Nam, yêu cầu bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, kỷ luật tài chính - ngân sách, hiệu quả đầu tư công, an toàn nợ công và sử dụng tiết kiệm tài sản công là những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng.
Trong bối cảnh đó, Kiểm toán nhà nước phải tăng cường năng lực kiểm toán các lĩnh vực có rủi ro cao như: Ngân sách nhà nước, đầu tư công, các chương trình mục tiêu quốc gia, đất đai, tài nguyên, môi trường, doanh nghiệp nhà nước, tài chính địa phương, các quỹ tài chính ngoài ngân sách, các dự án đối tác công tư, mua sắm công, chuyển đổi số khu vực công và quản lý tài sản công.
Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ kiểm toán viên: Phải hiểu sâu về tài chính công, kế toán công, quản lý ngân sách, pháp luật công, kinh tế ngành, phân tích chi phí - lợi ích, kiểm toán hoạt động, kiểm toán môi trường, kiểm toán công nghệ thông tin và kiểm toán dữ liệu”.
Bên cạnh đó, một trong những thay đổi lớn nhất hiện nay là sự dịch chuyển từ kiểm toán dựa trên mẫu chọn truyền thống sang kiểm toán dựa trên dữ liệu lớn, phân tích toàn bộ tập dữ liệu, kiểm toán liên tục, kiểm toán từ xa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nhận diện bất thường, phát hiện gian lận, phân tích xu hướng và đánh giá rủi ro.
Kiểm toán nhà nước Việt Nam đã xác định mục tiêu đến hết năm 2030 bảo đảm 100% kiểm toán viên nhà nước am hiểu và vận dụng thành thạo công nghệ thông tin trong hoạt động kiểm toán, nhằm chuyển từ quy trình kiểm toán truyền thống sang quy trình kiểm toán số dựa trên nền tảng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo. Đây là mục tiêu rất quan trọng, thể hiện định hướng đúng đắn trong hiện đại hóa hoạt động kiểm toán công.
Hoàn thiện cơ chế tuyển dụng, sử dụng và đãi ngộ
Hướng tới mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao, Kiểm toán nhà nước đang xây dựng Chiến lược phát triển đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, đồng thời nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Kiểm toán nhà nước. Định hướng xuyên suốt là phát triển Kiểm toán nhà nước thành thiết chế kiểm toán độc lập, góp phần kiểm soát tài chính công, củng cố kỷ luật, kỷ cương, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.
TS Hà Thị Mỹ Dung, Phó tổng Kiểm toán nhà nước nhận định, lộ trình đổi mới của ngành kiểm toán tập trung vào bốn định hướng chiến lược: “Thứ nhất, hoàn thiện khung khổ pháp lý, bảo đảm tính độc lập thực chất. Thứ hai, đổi mới phương thức hoạt động, phát triển các loại hình kiểm toán mới. Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới và phát triển hạ tầng dữ liệu. Thứ tư, phát triển đội ngũ kiểm toán viên đáp ứng yêu cầu giai đoạn mới. Trong đó, Kiểm toán nhà nước cần xây dựng đội ngũ có bản lĩnh, liêm chính, vững chuyên môn, đồng thời thành thạo kỹ năng công nghệ số, phân tích và xử lý dữ liệu, ứng dụng AI. Năng lực phân tích, đánh giá chính sách vĩ mô cũng là yêu cầu quan trọng để kiểm toán viên đáp ứng những lĩnh vực kiểm toán ngày càng đa dạng, phức tạp”.
Về định hướng và giải pháp nâng cao chất lượng, phát triển nguồn nhân lực Kiểm toán nhà nước trong thời gian tới, GS, TS Đoàn Xuân Tiên đề xuất: Xây dựng khung năng lực nghề nghiệp kiểm toán nhà nước theo chuẩn mực quốc tế và yêu cầu Việt Nam; đổi mới căn bản mô hình đào tạo theo hướng dựa trên năng lực; phát triển đội ngũ kiểm toán viên số và trung tâm năng lực dữ liệu kiểm toán; đẩy mạnh kiểm toán hoạt động và kiểm toán chính sách công; tích hợp phát triển bền vững vào đào tạo và thực hành kiểm toán; hoàn thiện cơ chế tuyển dụng, sử dụng và đãi ngộ nhân lực chất lượng cao… Trong đó, về đãi ngộ, cần gắn thu nhập, cơ hội thăng tiến, đào tạo, công nhận chuyên môn và môi trường làm việc với năng lực, kết quả và đóng góp thực chất. Đối với các lĩnh vực cạnh tranh cao như dữ liệu, công nghệ thông tin, an ninh mạng, tài chính định lượng, cần có cơ chế đặc thù để thu hút và giữ chân nhân lực.
“Công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế vai trò của con người kiểm toán có đạo đức, có bản lĩnh, có tư duy phản biện, có năng lực chuyên môn và có trách nhiệm với lợi ích công. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ phát hiện bất thường, nhưng không thể thay thế phán đoán nghề nghiệp. Dữ liệu lớn có thể cung cấp bằng chứng rộng hơn, nhưng không thể tự mình tạo ra kết luận kiểm toán có giá trị nếu thiếu kiểm toán viên đủ năng lực phân tích, diễn giải và chịu trách nhiệm.
Vì vậy, phát triển nguồn nhân lực Kiểm toán nhà nước trong thời gian tới cần được đặt ở tầm chiến lược, gắn với thể chế, công nghệ, dữ liệu, chuẩn mực, đạo đức và hội nhập. Đó không chỉ là yêu cầu nội tại của ngành Kiểm toán nhà nước, mà còn là yêu cầu của quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch và phát triển bền vững”, GS, TS Đoàn Xuân Tiên nhấn mạnh.

