Nâng cao hiệu quả giải quyết án kinh doanh, thương mại

Thực tế này đặt ra yêu cầu đối với ngành tòa án nhân dân (TAND) 2 cấp thành phố Đồng Nai trong việc nâng cao chất lượng xét xử, giải quyết kịp thời các tranh chấp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Từ đó, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh an toàn, lành mạnh.

Một phiên tòa xét xử liên quan án kinh doanh thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Đồng Nai. Ảnh minh họa: Nhật Minh

Chú trọng giải quyết án kinh doanh, thương mại

Thời gian qua, tranh chấp hợp đồng thi công giữa các doanh nghiệp thường liên quan đến nhiều nội dung: từ khối lượng công việc thực hiện, nghiệm thu đến thanh toán và quyết toán công trình. Khi các bên có quan điểm khác nhau, vụ án có thể phải trải qua nhiều cấp xét xử, kéo dài nhiều năm.

Điển hình như vụ tranh chấp hợp đồng thi công giữa Công ty V.H. (thành phố Đồng Nai) và Công ty Đ.T. (trụ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh). Cụ thể, vào năm 2020, 2 doanh nghiệp này ký hợp đồng lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời với tổng giá trị hơn 11 tỷ đồng. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của dịch Covid-19, dự án chỉ thực hiện được khoảng 50% khối lượng. Đến năm 2023, 2 bên nghiệm thu, quyết toán giá trị công việc hoàn thành hơn 7 tỷ đồng, trong đó đã thanh toán hơn 6 tỷ đồng. Cho rằng Công ty Đ.T. còn nợ hơn 1,7 tỷ đồng, Công ty V.H. khởi kiện yêu cầu thanh toán.

Trong quá trình giải quyết vụ án, Công ty Đ.T. lại đưa ra chứng cứ cho rằng đã thanh toán vượt số tiền phải trả hơn 400 triệu đồng và yêu cầu Công ty V.H. hoàn lại khoản tiền này.

Tại cấp sơ thẩm, tòa án buộc Công ty Đ.T. thanh toán cho Công ty V.H. hơn 1,7 tỷ đồng. Sau đó, vụ án bị kháng cáo và TAND thành phố Đồng Nai xét xử phúc thẩm, sửa bản án sơ thẩm, buộc Công ty V.H. hoàn trả hơn 400 triệu đồng cho Công ty Đ.T. Vụ việc cho thấy những khác biệt trong cách xác định nghĩa vụ thanh toán giữa các bên có thể khiến quá trình giải quyết tranh chấp trở nên phức tạp, đòi hỏi việc xem xét chứng cứ, đối chiếu số liệu và đánh giá các thỏa thuận phải được thực hiện chặt chẽ.

Một dạng tranh chấp khác thường gặp là tranh chấp hợp đồng tín dụng, đặc biệt là khi khoản vay có giá trị lớn và tài sản bảo đảm liên quan đến quyền lợi của nhiều người.

TAND thành phố vừa xét xử phúc thẩm, giữ nguyên bản án sơ thẩm trong vụ tranh chấp hợp đồng tín dụng giữa Công ty T. (ở thành phố Đồng Nai) và Ngân hàng V. (trụ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh).

Theo hồ sơ vụ án, năm 2021, Công ty T. vay Ngân hàng V. hơn 31 tỷ đồng để phục vụ sản xuất, kinh doanh. Tài sản bảo đảm gồm 2 thửa đất tại thành phố Đồng Nai, đứng tên ông T.K. (74 tuổi) có diện tích hơn 300m² và ông N.P. (64 tuổi) có diện tích hơn 18 ngàn m².

Đến năm 2025, Công ty T. mất khả năng thanh toán, khoản vay quá hạn, tổng số tiền nợ tăng lên hơn 44 tỷ đồng. Trong khi đó, ông P. cho biết do quan hệ họ hàng nên đã cho Công ty T. mượn tài sản để thế chấp ngân hàng, nhưng không biết doanh nghiệp mất khả năng trả nợ. Ông yêu cầu ngân hàng trả lại giấy tờ tài sản. Theo ông P., một phần diện tích đất thế chấp đã được ông chuyển nhượng cho người khác.

Sau khi xem xét hồ sơ và các tài liệu liên quan, tòa án xác định việc thế chấp quyền sử dụng đất để bảo đảm khoản vay là phù hợp quy định pháp luật. Tòa án buộc Công ty T. thanh toán cho ngân hàng tổng số tiền hơn 44 tỷ đồng; nghĩa vụ trả nợ được bảo đảm bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất đã thế chấp.

Xác định nguyên nhân, chủ động phòng ngừa tranh chấp

Thông tin từ TAND thành phố Đồng Nai, số lượng các loại án thụ lý thời gian qua đều tăng so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, các tranh chấp liên quan đến hợp đồng kinh tế, tín dụng ngân hàng… đặt ra nhiều thách thức cho công tác xét xử. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, các giao dịch thương mại ngày càng đa dạng, kéo theo những rủi ro khó lường, nhất là đối với các hợp đồng có giá trị lớn, nhiều bên liên quan hoặc có yếu tố nước ngoài.

Nguyên nhân tranh chấp chủ yếu xuất phát từ biến động thị trường, khó khăn tài chính khiến doanh nghiệp không bảo đảm nghĩa vụ thanh toán, vi phạm cam kết hợp đồng. Bên cạnh đó, những hạn chế trong đàm phán, ký kết, thực hiện hợp đồng và quản lý tài sản cũng có thể làm phát sinh mâu thuẫn. Đối với tranh chấp tín dụng, việc tài sản thế chấp liên quan đến quyền lợi của người thứ 3 lại càng phức tạp hơn. Chẳng hạn như tình trạng đất đã chuyển nhượng cho nhiều người nhưng giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vẫn đứng tên chủ cũ, đã khiến quá trình xác minh và giải quyết vụ án phức tạp hơn.

Theo đại diện TAND thành phố, dù các bên có thể lựa chọn trọng tài thương mại để giải quyết tranh chấp nhưng trên thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn tìm đến tòa án khi mâu thuẫn phát sinh. Vì vậy, thời gian tới, ngành tòa án tiếp tục nâng cao năng lực chuyên môn, chú trọng đánh giá chứng cứ. Đồng thời cần tăng cường phối hợp với các cơ quan liên quan, đẩy mạnh hòa giải, đối thoại, cải cách tư pháp và chuyển đổi số để nâng cao chất lượng, hiệu quả giải quyết án.

Luật sư Hoàng Xuân Tiến, Đoàn Luật sư thành phố cho rằng: Biến động kinh tế toàn cầu do đại dịch Covid-19, chiến tranh ở một số nơi trên thế giới, lãi suất ngân hàng tăng và thị trường bất động sản suy giảm đã tạo áp lực lớn lên dòng tiền của doanh nghiệp. Từ đó làm tăng nguy cơ chậm thanh toán, vi phạm nghĩa vụ hợp đồng và phát sinh công nợ. Ngoài yếu tố khách quan, một số doanh nghiệp còn hạn chế trong kỹ năng soạn thảo, đánh giá rủi ro và quản trị hợp đồng. Việc sử dụng hoặc tham khảo hợp đồng kinh tế mẫu trên internet mà không điều chỉnh phù hợp với đặc thù giao dịch của doanh nghiệp cụ thể cũng tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp liên quan đến kinh doanh, thương mại.

Theo luật sư Hoàng Xuân Tiến, doanh nghiệp cần chủ động phòng ngừa rủi ro ngay từ khâu đàm phán, ký kết và thực hiện hợp đồng, thay vì chỉ tìm đến luật sư khi tranh chấp đã xảy ra. Trước mỗi giao dịch, cần tìm hiểu kỹ đối tác, phương thức thanh toán, điều khoản hợp đồng. Mặt khác, phải thường xuyên cập nhật quy định pháp luật, tham vấn luật sư hoặc xây dựng bộ phận pháp chế để kịp thời nhận diện những nguy cơ có thể dẫn đến mâu thuẫn, tranh chấp.