Nâng cao hơn nữa ý thức bảo vệ môi trường

Báo cáo về sự cần thiết phải sửa đổi Luật BVMT cho thấy quá trình phát triển nhanh làm gia tăng áp lực lên môi trường, gồm ô nhiễm trong nước và nguy cơ ô nhiễm xuyên biên giới, nhập khẩu công nghệ lạc hậu và chất thải. Nếu không chú trọng BVMT, chi phí môi trường sẽ vượt xa lợi ích kinh tế, mức độ ô nhiễm có thể tăng gấp nhiều lần, gây thiệt hại kinh tế và ảnh hưởng trực tiếp sức khỏe cộng đồng.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh; vì vậy, phải có các giải pháp kịp thời và hiệu quả trong BVMT; mới có thể nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững.

Theo dự thảo, Luật BVMT sửa đổi được xây dựng theo một tư duy lập pháp mới, là chỉ quy định khung và nguyên tắc bảo đảm tính linh hoạt; các vấn đề kỹ thuật sẽ giao Chính phủ và các cấp thẩm quyền quy định chi tiết.

Luật sửa đổi tập trung vào một số định hướng lớn. Đó là cải cách thực chất thủ tục hành chính (TTHC), đẩy mạnh phân cấp, đơn giản hóa, minh bạch hóa các TTHC như đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường để giảm thiểu chi phí tuân thủ. Việc nới lỏng thủ tục đi kèm với cơ chế hậu kiểm, giám sát chặt chẽ hơn, phân định rõ trách nhiệm từng cấp ngành, với yếu tố cốt lõi là công cụ, lực lượng, quy trình giám sát.

Về chất thải, luật sửa đổi chuyển từ "xử lý chất thải" sang coi chất thải là "tài nguyên", tạo hành lang pháp lý để phát triển mạnh mẽ ngành công nghiệp môi trường và thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn. Về chuyển đổi số trong BVMT, luật quy định xây dựng hệ sinh thái dữ liệu môi trường đồng bộ, công khai, minh bạch; phục vụ đắc lực cho cơ quan quản lý, người dân, cộng đồng DN.

Luật sửa đổi cũng chuyển tư duy từ "bị động khắc phục" sang "chủ động phòng ngừa" bằng cách nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm; kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải ngay từ gốc. Một định hướng quan trọng khác, là vận hành hiệu quả các công cụ kinh tế trong BVMT.

Luật BVMT được đề xuất sửa đổi trong bối cảnh khí hậu ngày càng biến đổi phức tạp, công tác BVMT ở nước ta thời gian qua còn tồn tại không ít vấn đề cần khắc phục: Đó là không khí tại một số đô thị có những lúc trong năm còn ở mức ô nhiễm cao; một số quy định trong luật còn chưa phát huy trong cuộc sống như quy định về phân loại rác tại nguồn; một số đối tượng câu kết gian lận khi đo đếm các chỉ số ô nhiễm tại một số nhà máy; tình trạng xả rác bừa bãi còn xảy ra với không ít người dân… Vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng, cơ quan chức năng cần đặc biệt lưu ý vấn đề để phòng ngừa từ sớm, từ xa; phòng ngừa từ gốc các nguồn gây ô nhiễm; nâng cao ý thức BVMT của mọi người; có chế tài thật nghiêm minh với các vi phạm. Khi mỗi người đều biết trân trọng môi trường thiên nhiên, biết yêu quý cỏ cây, hoa lá, không xả rác bừa bãi, tự giác phân loại rác tại nguồn; đều ý thức mỗi hành vi gây ô nhiễm là tự làm hại chính mình và mọi người xung quanh; có ý thức đấu tranh với các vi phạm môi trường; sẽ góp phần BVMT luôn xanh - sạch - đẹp.