Nâng cao năng lực đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật

Nhiều điểm sáng từ cơ sở

Thực hiện Đề án “Nâng cao năng lực cho đội ngũ báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật thực hiện PBGDPL tại vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2024 - 2030” (Đề án 279), nhiều bộ, ngành, địa phương đã đưa công tác PBGDPL đi vào nền nếp, thiết thực và hiệu quả.

Với lực lượng công an, đội ngũ báo cáo viên pháp luật tại vùng đồng bào DTTS tại công an các địa phương luôn được củng cố kiện toàn về tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ thực hiện. Công an các đơn vị, địa phương đã tiến hành rà soát, lựa chọn cán bộ đủ điều kiện đề nghị công nhận, miễn nhiệm báo cáo viên pháp luật của đơn vị, địa phương. Tính đến tháng 4/2026, số lượng báo cáo viên pháp luật trung ương được công nhận là 421 người, số lượng báo cáo viên cấp tỉnh là 1.151 người. Đội ngũ này không chỉ tăng về số lượng mà còn được chú trọng nâng cao chất lượng thông qua các lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ PBGDPL thường xuyên.

Lực lượng Công an tỉnh Thanh Hóa phát tài liệu tuyên truyền pháp luật cho người dân, du khách tại Liên hoan văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số năm 2026. Ảnh: Hoàng Thạch

Ngành công an thực hiện các hoạt động PBGDPL gắn với yêu cầu “hướng về cơ sở”, lồng ghép trong các nhiệm vụ quản lý nhà nước về an ninh trật tự và tiếp dân. Mô hình "Công an xã lắng nghe ý kiến Nhân dân" là một điểm sáng tiêu biểu. Thông qua các buổi sinh hoạt cộng đồng tại thôn, buôn, lực lượng công an đã tận dụng “không gian sinh hoạt chung” để trao đổi trực tiếp, giải đáp kịp thời các thắc mắc của người dân, giúp họ dễ tiếp cận và dễ nhớ các quy định pháp luật.

Tại địa phương, việc tranh thủ vai trò của người có uy tín, chức sắc tôn giáo tại địa phương đã mang lại hiệu quả to lớn. Tại các vùng đồng bào DTTS, tiếng nói của già làng, trưởng bản và các chức sắc có sức nặng đặc biệt. Khi đội ngũ này được bồi dưỡng kiến thức pháp luật, họ trở thành những "cánh tay nối dài" đắc lực trong việc vận động tín đồ, quần chúng chấp hành tốt chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước.

Với tỉnh Cao Bằng, kết quả sau 2 năm thực hiện Đề án 279 cho thấy, công tác nâng cao năng lực cho đội ngũ báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật tại vùng đồng bào DTTS và miền núi trên địa bàn tỉnh đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Sở Tư pháp đã tổ chức 1 lớp bồi dưỡng kiến thức pháp luật bằng hình thức trực tiếp kết hợp với trực tuyến cho 1.769 đại biểu là báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật trên địa bàn tỉnh; tổ chức bồi dưỡng, cập nhật các văn bản pháp luật mới ban hành tại các hội nghị triển khai các văn bản pháp luật của UBND tỉnh; tổ chức 298 hội nghị tuyên truyền phổ biến pháp luật trực tiếp tại cơ sở cho 17.639 lượt người tham dự; 5 cuộc thi trực tuyến tìm hiểu pháp luật với 110.973 lượt người dự thi; 14 cuộc thi sân khấu hóa với sự tham gia của 581 thí sinh; biên soạn và phát hành 100.000 tờ gấp pháp luật, 3.300 cuốn Bản tin Tư pháp, 1.500 cuốn sổ tay hỏi đáp.

Đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên thường xuyên được củng cố và kiện toàn bảo đảm về số lượng và chất lượng, cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao. Tính đến hết năm 2025, trên địa bàn tỉnh Cao Bằng có 106 báo cáo viên pháp luật và 1.567 tuyên truyền viên pháp luật; công tác kiểm tra, đánh giá được thực hiện theo hình thức lồng ghép, qua các hoạt động kiểm tra công tác PBGDPL hàng năm của Hội đồng phối hợp PBGDPL tỉnh và Sở Tư pháp.

Đổi mới phương thức tuyên truyền

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, nhưng công tác PBGDPL vùng DTTS vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Theo Sở Tư pháp tỉnh Cao Bằng, vẫn còn vướng mắc như một số xã có địa bàn rộng, địa hình phức tạp, các xóm bản phân tán, giao thông đi lại còn nhiều khó khăn; trình độ dân trí chưa đồng đều, một bộ phận người dân còn hạn chế trong việc tiếp cận thông tin pháp luật; đội ngũ tuyên truyền viên pháp luật phần lớn kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ; kinh phí dành cho công tác PBGDPL và hoạt động của đội ngũ tuyên truyền viên pháp luật tại một số địa phương còn hạn chế.

Với những thách thức đặc thù như địa bàn rộng, giao thông chia cắt và thời tiết khắc nghiệt, Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Điện Biên - Trần Thanh Hưng đề nghị, cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả cụ thể để tránh lãng phí nguồn lực và phản ánh đúng thực trạng địa phương. Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ số đang thay đổi cách người dân tiếp cận thông tin.

Lực lượng Công an tỉnh Thanh Hóa phát tài liệu tuyên truyền pháp luật cho người dân, du khách tại Liên hoan văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số năm 2026. Ảnh: Hoàng Thạch

Theo các chuyên gia, hoạt động PBGDPL không thể chỉ dừng lại ở việc phát tài liệu hay tổ chức hội nghị truyền thống mà phải trở thành một loại dịch vụ hỗ trợ người dân, được cá nhân hóa cho từng vùng miền và nhóm đối tượng cụ thể. Bà Ngô Quỳnh Hoa, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý cho rằng, cần thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng các sản phẩm truyền thông ngắn gọn, dễ hiểu để đồng bào dễ dàng tiếp nhận. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), “thông điệp hóa” nội dung pháp luật theo hướng ngắn gọn và nghiên cứu sử dụng các KOL (người có ảnh hưởng) để truyền thông pháp luật trên không gian mạng cũng là yêu cầu cấp thiết đặt ra. Điều này đòi hỏi đội ngũ tuyên truyền viên phải không ngừng cập nhật và làm chủ công nghệ.

Về mặt kỹ năng, TS. Lưu Huyền Trang, Giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền đề xuất bổ sung các kỹ năng truyền thông thay đổi hành vi, đặc biệt là cách xử lý các vấn đề nhạy cảm như tảo hôn hay hôn nhân cận huyết. Báo cáo viên cần có khung năng lực toàn diện, từ chuyên môn đến khả năng xử lý tình huống thực tiễn tại cơ sở.

Mặt khác, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách và ưu tiên nhân lực tại chỗ; rà soát, bổ sung quy định về tiêu chuẩn và cơ chế lựa chọn báo cáo viên, tuyên truyền viên cấp cơ sở, ưu tiên những người am hiểu ngôn ngữ, phong tục tập quán địa phương. Đặc biệt, hoàn thiện các chế độ thù lao, phụ cấp, hỗ trợ kinh phí đi lại, ăn ở cho đội ngũ hoạt động tại vùng sâu, vùng xa để họ yên tâm gắn bó lâu dài với công việc.