Nâng cao nhận thức, đảm bảo an toàn bức xạ

Các chuyên gia của Trung tâm Đào tạo - Viện Nghiên cứu hạt nhân (Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam) hướng dẫn học viên tại Đồng Nai thực hành sử dụng đồ bảo hộ tại một khóa đào tạo kiến thức cơ bản về an toàn bức xạ do Sở Khoa học và Công nghệ tổ chức vào tháng 6-2026. Ảnh: Thanh Cảnh

Những ứng dụng này mang lại nhiều lợi ích cho đời sống và sản xuất; đồng thời đặt ra yêu cầu phải quản lý chặt chẽ, bảo đảm an toàn bức xạ, an ninh nguồn phóng xạ và bảo vệ sức khỏe con người, môi trường.

Chú trọng mạng lưới quan trắc và cảnh báo

Theo Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đồng Nai, hoạt động quan trắc phóng xạ môi trường có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu khoa học phục vụ theo dõi, đánh giá hiện trạng môi trường; nhận diện những dấu hiệu bất thường; hỗ trợ công tác kiểm tra, giám sát, cảnh báo và xây dựng các biện pháp quản lý phù hợp. Thông tin quan trắc được thu thập, phân tích và đánh giá đúng phương pháp sẽ góp phần nâng cao tính chủ động, khách quan và cơ sở khoa học trong quá trình ra quyết định của cơ quan quản lý.

Nhiều chuyên gia về năng lượng nguyên tử, khoa học và kỹ thuật hạt nhân cho rằng, các địa phương, trong đó có thành phố Đồng Nai cần xây dựng và cập nhật bản đồ hiện trạng phông phóng xạ môi trường trên địa bàn theo đơn vị hành chính mới. Dữ liệu này cần được tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia, làm cơ sở xây dựng bản đồ phông phóng xạ môi trường toàn quốc, phục vụ công tác quản lý, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nguyễn Văn Viện cho biết: Để nâng cao hiệu quả thông tin về an toàn bức xạ, cảnh báo những sự cố liên quan đến phóng xạ môi trường, ngành khoa học và công nghệ sẽ phát triển mạng lưới quan trắc phóng xạ môi trường tự động, thông minh. Tới đây, Đồng Nai sẽ hoàn thành xây dựng và vận hành hệ thống trạm quan trắc phóng xạ tự động trên địa bàn. Dữ liệu sẽ được kết nối liên thông trực tiếp với Trung ương và Trung tâm Giám sát, điều hành (IOC) của thành phố, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích dữ liệu theo thời gian thực, giúp phát hiện và cảnh báo tức thời mọi dấu hiệu bất thường.

Ngành khoa học và công nghệ Đồng Nai sẽ tham mưu ban hành các văn bản hướng dẫn phù hợp với Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025 và triển khai đồng bộ nền tảng số quốc gia về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân trên địa bàn thành phố.

Ðẩy mạnh công tác tuyên truyền

Đặc biệt, công tác thông tin, tuyên truyền là nhiệm vụ quan trọng và cần được thực hiện thường xuyên để người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin chính thống về những lợi ích và ứng dụng của năng lượng nguyên tử cũng như các yêu cầu về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân, an ninh hạt nhân và trách nhiệm của cộng đồng.

Tiến sĩ Đặng Thanh Lương, chuyên gia của Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, nguyên Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ) chia sẻ: Đồng Nai cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức về việc ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, cũng như giúp người dân nâng cao kiến thức, hiểu biết được bản chất về bức xạ, phóng xạ, chú trọng các kỹ năng về an toàn bức xạ, phóng xạ… Bên cạnh đó, địa phương cũng cần thường xuyên tập huấn cho những người làm công việc liên quan đến bức xạ, phóng xạ, nhất là trong lĩnh vực y tế nâng cao kỹ năng ứng phó sự cố, đảm bảo các yêu cầu an toàn, không được chủ quan trong quá trình làm việc liên quan bức xạ, phóng xạ.

Tiến sĩ Trương Văn Minh, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Quản lý đào tạo và Công tác sinh viên, Trường đại học Đồng Nai cho biết: Trong thời gian tới, nhà trường có kế hoạch tổ chức hội thảo khoa học về ứng dụng năng lượng hạt nhân, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về ứng dụng năng lượng nguyên tử hạt nhân, điện hạt nhân trên địa bàn thành phố. Đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức về an toàn bức xạ, ứng dụng bức xạ, điện hạt nhân và các chính sách, quy định về an ninh, an toàn hạt nhân cho sinh viên…

Thời gian qua, Sở Khoa học và Công nghệ Đồng Nai đã tổ chức nhiều hoạt động tuyên truyền về an toàn bức xạ, nâng cao nhận thức, kỹ năng ứng phó sự cố về bức xạ, phóng xạ. Trong đó, sở đã tổ chức khóa đào tạo kiến thức cơ bản trong ứng phó sự cố bức xạ cấp thành phố vào tháng 6-2026; hội nghị tuyên truyền, phổ biến kiến thức về năng lượng nguyên tử - lợi ích và trách nhiệm của cộng đồng ở phường Hàng Gòn vào tháng 8-2026. Mới đây, sở đã tổ chức cuộc thi trực tuyến tìm hiểu về ứng dụng năng lượng nguyên tử; hội nghị phổ biến kiến thức về vai trò của quan trắc phóng xạ môi trường trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng và quản lý an toàn bức xạ trên địa bàn thành phố Đồng Nai…

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nguyễn Văn Viện chia sẻ thêm: Việc phổ biến kiến thức về phóng xạ môi trường và an toàn bức xạ cũng có ý nghĩa thiết thực đối với cộng đồng. Khi được tiếp cận thông tin khoa học chính xác, người dân sẽ hiểu rõ hơn về bản chất của phóng xạ, vai trò của quan trắc, lợi ích của các ứng dụng năng lượng nguyên tử cũng như những nguyên tắc cần tuân thủ để phòng ngừa rủi ro. Qua đó, góp phần hạn chế những nhận thức chưa đầy đủ, những lo ngại thiếu cơ sở khoa học, đồng thời nâng cao ý thức trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc bảo đảm an toàn bức xạ.