'Nâng cấp' vai trò hiệp hội để trở thành điểm tựa cho doanh nghiệp

Quang cảnh Hội nghị Hiệp hội DN toàn quốc. Ảnh: D.Thiện

Phát triển nhanh nhưng vẫn thiếu chiều sâu hoạt động

Cùng với quá trình đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế, mạng lưới các hiệp hội DN tại Việt Nam đã phát triển nhanh chóng cả về số lượng lẫn phạm vi hoạt động. Theo thống kê của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), hiện cả nước có hơn 700 hiệp hội DN, hiệp hội doanh nhân hoạt động từ cấp tỉnh trở lên; 100% địa phương đều có hội DN cấp tỉnh, hình thành mạng lưới đại diện DN tương đối đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Chia sẻ tại Hội nghị Hiệp hội DN toàn quốc do VCCI tổ chức sáng 25/5, ông Nguyễn Đức Phong - Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam - đánh giá, hệ thống hiệp hội DN thời gian qua đã phát triển ngày càng đồng bộ, tập hợp được nhiều loại hình DN và đội ngũ doanh nhân trên phạm vi toàn quốc. Theo ông, các hiệp hội không chỉ đóng vai trò kết nối hội viên mà còn trở thành kênh phản ánh tiếng nói của cộng đồng DN tới cơ quan quản lý nhà nước. Đáng chú ý, trong giai đoạn 2024-2026, VCCI cùng các hiệp hội DN đã tham gia góp ý gần 1.000 văn bản liên quan đến chính sách pháp luật, thủ tục hành chính và môi trường kinh doanh, góp phần thúc đẩy hoàn thiện thể chế và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh.

Thông tin cụ thể hơn về hoạt động của các hiệp hội, ông Hoàng Văn Anh - Trưởng Ban Công tác Hội viên, VCCI - cho biết, sự phát triển của các hiệp hội DN gắn liền với quá trình gia tăng mạnh mẽ của cộng đồng DN sau những năm 2000. Các hiệp hội hiện đảm nhận hai chức năng cốt lõi gồm đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hội viên; đồng thời tham gia góp ý xây dựng chính sách, hoàn thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Trong bối cảnh yêu cầu hoàn thiện thể chế và cải thiện môi trường kinh doanh ngày càng cao, các hiệp hội đang ngày càng phát huy vai trò cầu nối giữa DN với cơ quan quản lý nhà nước, hỗ trợ DN tiếp cận chính sách và phản ánh những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn.

Không chỉ dừng lại ở vai trò kết nối, năng lực phục vụ hội viên của nhiều hiệp hội đã có những chuyển biến tích cực, đặc biệt là trong các hoạt động đào tạo, xúc tiến thương mại, kết nối thị trường, tư vấn pháp lý và hỗ trợ chuyển đổi xanh, chuyển đổi số…

Tuy nhiên, bên cạnh những điểm sáng, ông Hoàng Văn Anh cũng thẳng thắn chỉ ra thực trạng hoạt động của các hiệp hội DN vẫn còn nhiều hạn chế. Trong đó, năng lực tham gia xây dựng và phản biện chính sách vẫn là khâu yếu của không ít hiệp hội. Nhiều tổ chức hội mới dừng ở việc phản ánh kiến nghị đơn lẻ, thiếu dữ liệu, thiếu phân tích chuyên sâu và chưa đủ năng lực chuyển hóa những khó khăn từ thực tiễn thành các đề xuất chính sách khả thi.

Chia sẻ thêm, ông Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DN nhỏ và vừa TP. Hà Nội - chỉ rõ nhiều tồn tại của các hiệp hội hiện nay như thiếu hệ thống dữ liệu hội viên, thiếu khảo sát định kỳ và thiếu năng lực lượng hóa tác động của chính sách đến chi phí cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh của DN. Không ít hiệp hội còn thiếu bộ máy chuyên trách, thiếu chuyên gia pháp lý, kinh tế ngành và nền tảng công nghệ phục vụ công tác quản trị hội viên. Trong khi đó, nhu cầu từ phía DN ngày càng lớn, từ tư vấn pháp luật, tiếp cận vốn, lao động cho tới chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo...

Một vấn đề khác cũng được ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh là sự phối hợp giữa các hiệp hội vẫn còn phân tán. Các vấn đề như đất đai, tín dụng, logistics, phòng cháy chữa cháy, môi trường hay tiêu chuẩn xanh đều mang tính liên ngành, liên vùng, song tiếng nói của cộng đồng DN nhiều khi vẫn bị chia nhỏ theo từng hiệp hội riêng lẻ. Theo ông, nếu không có cơ chế phối hợp chung, các kiến nghị chính sách sẽ khó tạo được sức nặng và khó chuyển hóa thành những thay đổi thực chất trong quản lý nhà nước.

Ông Nguyễn Đức Phong - Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: D.Thiện

Đổi mới hoạt động hiệp hội theo hướng thực chất, hiệu quả

Từ thực trạng trên, nhiều ý kiến tại Hội nghị cho rằng các hiệp hội DN cần đẩy mạnh “nâng cấp” vai trò theo hướng chuyên nghiệp, thực chất và hiệu quả hơn, qua đó nâng cao chất lượng phục vụ hội viên, tăng cường năng lực đại diện và góp phần thúc đẩy năng lực cạnh tranh của cộng đồng DN trong bối cảnh mới.

Theo ông Mạc Quốc Anh, trong giai đoạn mới, vai trò đại diện của các hiệp hội DN cần chuyển mạnh từ “đại diện hình thức” sang “đại diện thực chất”. Theo ông, một hiệp hội mạnh không chỉ được đo bằng số lượng hội viên mà quan trọng hơn là phải nắm rõ DN đang gặp khó khăn gì, thiếu gì, vướng mắc ở đâu và cần hỗ trợ như thế nào. Vì vậy, các hiệp hội cần thay đổi phương thức hoạt động theo hướng chuyển từ phản ánh cảm tính sang kiến nghị dựa trên dữ liệu; từ đối thoại theo từng sự vụ sang cơ chế đối thoại thường xuyên, có theo dõi và giám sát kết quả xử lý kiến nghị sau đối thoại.

“Các hiệp hội cần trở thành thiết chế đại diện lợi ích hợp pháp của DN, kênh phản biện chính sách có trách nhiệm và trung tâm dữ liệu thực tiễn của cộng đồng DN. Nếu DN là lực lượng trực tiếp tạo ra của cải vật chất, việc làm và động lực tăng trưởng thì các hiệp hội phải đóng vai trò tập hợp, dẫn dắt, bảo vệ và nâng tầm tiếng nói của DN trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách” - ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh.

Một yêu cầu khác cũng được ông Mạc Quốc Anh đề cập là các hiệp hội cần xây dựng hệ thống dữ liệu hội viên và cơ chế cảnh báo sớm khó khăn của DN. Theo ông, dữ liệu cần được xem là “tài sản chiến lược” của hiệp hội. Các cơ sở dữ liệu không chỉ dừng ở thông tin DN mà phải được cập nhật thường xuyên về quy mô lao động, nhu cầu vốn, khó khăn pháp lý và các kiến nghị chính sách… Từ nền tảng đó, hiệp hội có thể thực hiện các khảo sát định kỳ về đơn hàng, chi phí vốn, thủ tục hành chính, logistics hay thị trường xuất khẩu…, để hình thành các kiến nghị chính sách có căn cứ hơn.

Đại diện Hiệp hội DN tỉnh Ninh Bình chia sẻ thêm, các hiệp hội muốn phát triển bền vững cần chuyển từ mô hình hành chính sang mô hình phục vụ hội viên, lấy lợi ích thiết thực của hội viên làm trung tâm. Theo đó, các hiệp hội cần xây dựng bộ máy chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng các hoạt động đào tạo, tư vấn pháp luật, hỗ trợ quản trị DN và chuyển đổi số.

Trong khi đó, Hội các Nhà quản trị DN đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý cho hoạt động của các hiệp hội, tạo điều kiện để hiệp hội tham gia phản biện chính sách từ sớm, có cơ chế đặt hàng hiệp hội thực hiện một số dịch vụ công hỗ trợ DN; đồng thời nâng cao tính độc lập, tự chủ và tính chuyên nghiệp của các tổ chức hội.

Với vai trò tổ chức đại diện cho tiếng nói của cộng đồng DN, ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI - cho rằng, để nâng cao hiệu quả hoạt động của các hiệp hội DN trong giai đoạn mới, trước hết cần tiếp tục đổi mới mô hình tổ chức và phương thức hoạt động theo hướng chủ động, chuyên nghiệp và thực chất hơn. Theo ông, vai trò của hiệp hội chỉ có thể được phát huy đầy đủ khi các tổ chức hội loại bỏ tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ về trụ sở hay kinh phí hoạt động từ Nhà nước, qua đó nâng cao tính tự chủ và năng lực vận hành độc lập.

Bên cạnh đó, để thực sự trở thành chỗ dựa tin cậy của hội viên, các hiệp hội cần chú trọng bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng và phương pháp hoạt động phù hợp với đặc thù của tổ chức xã hội - nghề nghiệp. Nội dung đào tạo cần tập trung vào xúc tiến thương mại, cung cấp thông tin pháp luật và thị trường cho DN, cũng như nâng cao năng lực hỗ trợ hội viên hội nhập khu vực và quốc tế.

Đặc biệt, lãnh đạo VCCI nhấn mạnh các hiệp hội DN cần coi trọng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, nhất là trong hoạt động tài chính. Đây không chỉ là điều kiện để củng cố niềm tin của hội viên và các nhà tài trợ mà còn là nền tảng giúp các hiệp hội tồn tại, phát triển bền vững và nâng cao uy tín trong cộng đồng DN./.