Thẩm tra chặt chẽ, tạo nền tảng để cơ chế, chính sách đặc thù phát huy hiệu quả

Đây không chỉ là quá trình thể chế hóa quy định của Luật, mà còn là bước “kiểm định” để bảo đảm mỗi chính sách khi ban hành đều đủ cơ sở pháp lý, phù hợp thực tiễn và khả thi trong triển khai.

Chủ động khảo sát, giám sát làm căn cứ thực tiễn

Tại các kỳ họp HĐND thành phố thời gian qua cho thấy, tinh thần xuyên suốt trong quá trình xem xét các tờ trình, dự thảo nghị quyết là thận trọng, kỹ lưỡng và đặt chất lượng chính sách lên hàng đầu. Vai trò của các ban HĐND và các đại biểu HĐND thành phố ngày càng được thể hiện rõ nét trong hoạt động thẩm tra, phản biện và đề xuất hoàn thiện chính sách.

Không còn là việc xem xét đơn thuần về mặt thủ tục, hoạt động thẩm tra đã đi sâu vào đánh giá tác động nhiều chiều, rà soát tính thống nhất của hệ thống pháp luật, mức độ khả thi trong tổ chức thực hiện cũng như ảnh hưởng trực tiếp tới người dân, doanh nghiệp và sự phát triển lâu dài của Thủ đô.

Phó Chủ tịch HĐND thành phố Phạm Thị Thanh Mai dự và phát biểu tại Hội thảo giải pháp thực hiện vùng phát thải thấp trên địa bàn thành phố do Ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường HĐND thành phố tổ chức. Ảnh: Mai Hữu

Một trong những điểm nổi bật trong quá trình cụ thể hóa Luật là các ban HĐND thành phố đã chủ động vào cuộc khảo sát, giám sát từ sớm, không chờ đến khi hồ sơ hoàn thiện mới tiến hành thẩm tra. Không ít vấn đề được các ban HĐND thành phố yêu cầu làm rõ thêm trước khi đưa ra thẩm tra chính thức: Từ cơ chế phân cấp, phân quyền; chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao đến các nội dung liên quan quản lý đất đai, hạ tầng, môi trường, văn hóa hay phát triển đô thị theo định hướng TOD… đều được nghiên cứu kỹ lưỡng dưới nhiều góc độ.

Cùng với hoạt động khảo sát, các ban HĐND thành phố cũng tích cực tổ chức hội thảo khoa học, tọa đàm chuyên đề với sự tham gia của chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và các đối tượng chịu tác động trực tiếp của chính sách. Qua đó, nhiều ý kiến phản biện, góp ý có giá trị đã được tiếp thu, bổ sung vào quá trình hoàn thiện nghị quyết. Cách làm này đã giúp hoạt động thẩm tra không còn mang tính hình thức mà thực sự trở thành khâu quan trọng để “gạn lọc” chính sách trước khi trình HĐND thành phố xem xét quyết định.

Chỉ trình thông qua khi chính sách đã đủ “độ chín”

Điểm đáng chú ý trong quá trình triển khai Luật là quan điểm rất rõ của HĐND thành phố và các ban HĐND thành phố: Chỉ trình thông qua những nội dung đã được chuẩn bị kỹ lưỡng, đầy đủ cơ sở pháp lý và bảo đảm tính khả thi.

Trên cơ sở bám sát các quy định, các ban HĐND thành phố đã thực hiện thẩm tra đúng quy trình, yêu cầu cơ quan soạn thảo giải trình đầy đủ đối với từng nội dung, từng chính sách cụ thể. Những nội dung đã có sự chuẩn bị kỹ, được đánh giá tác động toàn diện, bảo đảm tính khả thi và nhận được sự đồng thuận cao đều được thống nhất trình HĐND thành phố xem xét thông qua.

Ban Đô thị HĐND thành phố phối hợp với Ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tổ chức khảo sát thực tế về bến bãi đỗ xe phục vụ triển khai vùng phát thải thấp trên địa bàn thành phố. Ảnh: Thu Thủy

Điều cho thấy tinh thần trách nhiệm, sự cẩn trọng trong hoạt động thẩm tra chính là việc các ban HĐND và đại biểu HĐND thành phố mạnh dạn đề xuất chưa thông qua đối với những nội dung còn nhiều băn khoăn.

Điển hình là quá trình xem xét Đề án Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, thành phố Hà Nội tại kỳ họp thứ hai, HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII. Đây là nội dung mới, có phạm vi tác động rộng và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như phương thức tổ chức giao thông đô thị. Trong quá trình thẩm tra, Ban Đô thị cùng Ban Khoa học - Công nghệ và Môi trường HĐND thành phố đã đề xuất chưa thông qua nội dung này để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện.

Việc ban hành Đề án Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 là chủ trương cần thiết nhằm cải thiện môi trường, giảm ô nhiễm không khí và hướng tới phát triển đô thị bền vững. Tuy nhiên, thay vì thông qua ngay để đáp ứng tiến độ, các ban HĐND thành phố đã lựa chọn cách tiếp cận thận trọng, đánh giá kỹ lưỡng nhiều chiều trước khi quyết định.

Việc hai ban HĐND đề xuất chưa thông qua đề án tại kỳ họp mà dành thêm thời gian để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cho thấy hoạt động thẩm tra không mang tính hình thức mà thực sự đi sâu vào bản chất chính sách, đánh giá tác động toàn diện và đặt hiệu quả thực tiễn lên trên yêu cầu tiến độ.

Trách nhiệm quyết định hiệu quả

Luật Thủ đô năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho Hà Nội phát triển nhanh và bền vững hơn trong giai đoạn tới. Hiệu quả của Luật phụ thuộc rất lớn vào chất lượng của quá trình tổ chức thực hiện, đặc biệt là việc cụ thể hóa bằng các cơ chế, chính sách phù hợp.

Quá trình cụ thể hóa Luật đặt ra khối lượng công việc rất lớn với nhiều nội dung mới, khó và có tính đặc thù cao. Điều này đòi hỏi hoạt động thẩm tra của các ban HĐND thành phố phải ngày càng chuyên sâu, thực chất và có tính phản biện mạnh mẽ hơn.

Với tinh thần không vì áp lực tiến độ mà hạ chất lượng chính sách, trong tiến trình triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù vào cuộc sống, vai trò của các ban HĐND và các đại biểu HĐND thành phố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tại nhiều phiên họp, đại biểu HĐND thành phố đã thẳng thắn trao đổi, tranh luận về tính khả thi; đồng thời yêu cầu rà soát thêm về cơ sở pháp lý, nguồn lực thực hiện hay mức độ tương thích với hệ thống pháp luật hiện hành.

Những hoạt động này không chỉ giúp nâng cao chất lượng nghị quyết mà còn góp phần tạo sự đồng thuận xã hội trước khi chính sách được ban hành. Đây cũng là nền tảng, là cơ sở để các cơ chế, chính sách đặc thù thực sự phát huy được hiệu quả, tạo tiền đề đưa Luật đi vào cuộc sống một cách thực chất; góp phần xây dựng Thủ đô ngày càng phát triển theo hướng xanh - thông minh - hiện đại, nâng cao chất lượng sống của nhân dân.