Nâng chất đào tạo bằng tiếng nước ngoài trong giáo dục đại học

Sinh viên Phân hiệu Trường ĐH Bình Dương tại Cà Mau trong giờ học tiếng Anh.

Không chạy theo số lượng

Trong bối cảnh tri thức và thị trường lao động ngày càng mang tính quốc tế, ngoại ngữ không còn đơn thuần là một môn học mà dần trở thành công cụ để sinh viên tiếp cận tri thức mới, trao đổi chuyên môn và mở rộng cơ hội nghề nghiệp. Yêu cầu mở rộng việc giảng dạy, học tập bằng tiếng nước ngoài đối với các học phần, chương trình đào tạo vì thế đặt ra những nhiệm vụ mới cho các trường đại học.

Tại Trường ĐH Nam Cần Thơ, nâng cao năng lực ngoại ngữ và từng bước mở rộng giảng dạy chuyên ngành bằng tiếng Anh được xác định là một trong những định hướng quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của sinh viên trong môi trường lao động quốc tế.

TS Trần Thị Thùy, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Nam Cần Thơ, cho biết những năm qua, nhà trường chủ động mở rộng hợp tác với các cơ sở giáo dục đại học và tổ chức quốc tế, tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và môi trường học thuật tiên tiến.

Một trong những ví dụ là chương trình liên kết đào tạo ngành Quản trị kinh doanh với Malaysia University of Science and Technology (MUST), được triển khai theo định hướng đào tạo 100% bằng tiếng Anh. Chương trình tạo cơ hội để sinh viên tiếp cận nội dung đào tạo quốc tế ngay tại Việt Nam, đồng thời phát triển vốn ngoại ngữ chuyên ngành và kỹ năng làm việc trong môi trường đa văn hóa.

Trường ĐH Nam Cần Thơ đã triển khai 14 ngành đào tạo giảng dạy 100% bằng tiếng Anh.

Theo thông tin nhà trường cung cấp, từ năm 2024, Trường ĐH Nam Cần Thơ đã triển khai 14 ngành đào tạo giảng dạy 100% bằng tiếng Anh, thuộc nhiều lĩnh vực như Quản trị kinh doanh, Luật, Truyền thông và Y dược. Việc mở rộng các ngành học này hướng đến hình thành môi trường học tập trong đó sinh viên có điều kiện sử dụng tiếng Anh thường xuyên, tiếp cận tài liệu chuyên ngành và chuẩn bị năng lực làm việc trong bối cảnh hội nhập.

Tuy nhiên, mở rộng chương trình đào tạo bằng tiếng Anh không chỉ là câu chuyện lựa chọn ngôn ngữ giảng dạy. Đằng sau mỗi học phần là yêu cầu về năng lực ngoại ngữ của giảng viên, khả năng tiếp thu của sinh viên, hệ thống học liệu và phương pháp kiểm tra, đánh giá. Nếu những điều kiện này chưa được chuẩn bị tương xứng, việc chuyển đổi ngôn ngữ có thể trở thành rào cản đối với quá trình tiếp nhận kiến thức chuyên môn.

Từ góc nhìn đó, Phân hiệu Trường Đại học Bình Dương tại Cà Mau đặt vấn đề phát triển tiếng Anh theo hướng tạo lập môi trường sử dụng thường xuyên, thay vì cơ học chuyển tất cả môn học sang tiếng Anh.

TS Trịnh Huỳnh An, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Bình Dương, Giám đốc Phân hiệu Trường ĐH Bình Dương tại Cà Mau cho rằng cần hướng đến một hệ sinh thái học thuật trong đó tiếng Anh được sử dụng không chỉ trong giờ học mà còn trong nghiên cứu, giao tiếp, hoạt động học thuật và kết nối quốc tế. Cách tiếp cận này nhấn mạnh việc hình thành năng lực sử dụng ngoại ngữ bền vững, thay vì chỉ tăng số lượng học phần được giảng dạy bằng tiếng Anh.

Theo định hướng của phân hiệu, việc mở rộng cần bắt đầu từ rà soát năng lực ngoại ngữ đầu vào, đầu ra của người học; tăng cường tiếng Anh ứng dụng; từng bước phát triển các học phần sử dụng tiếng Anh; đồng thời bồi dưỡng giảng viên và xây dựng môi trường học tập số. Kết nối doanh nghiệp, mở rộng hợp tác quốc tế và thiết lập chỉ tiêu đánh giá cũng là những nội dung cần được chú trọng.

Hai cách tiếp cận cho thấy mở rộng đào tạo bằng tiếng nước ngoài có thể được triển khai theo những hình thức khác nhau, tùy điều kiện từng trường. Dù lựa chọn phát triển chương trình chuyên ngành bằng tiếng Anh hay từng bước xây dựng môi trường sử dụng ngoại ngữ, mục tiêu cuối cùng vẫn là nâng cao năng lực của người học, giúp sinh viên tiếp cận tri thức và đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp.

Chất lượng là thước đo của lộ trình

Theo TS Trần Thị Thùy, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Nam Cần Thơ: Thách thức lớn nhất khi mở rộng đào tạo bằng tiếng Anh không chỉ nằm ở khả năng sử dụng ngoại ngữ mà còn ở việc bảo đảm sinh viên tiếp thu đầy đủ kiến thức chuyên môn trong quá trình học tập.

Đối với giảng viên, dạy một học phần chuyên ngành bằng tiếng Anh đòi hỏi sự kết hợp giữa năng lực ngoại ngữ, kiến thức chuyên môn và phương pháp sư phạm phù hợp. Trình độ ngoại ngữ tốt là điều kiện quan trọng, nhưng chưa đủ để bảo đảm hiệu quả truyền đạt những nội dung chuyên sâu nếu giảng viên chưa được chuẩn bị về phương pháp giảng dạy.

Sinh viên học tiếng Anh ở Phân hiệu Trường ĐH Bình Dương tại Cà Mau.

Ở phía người học, năng lực ngoại ngữ đầu vào không đồng đều cũng là một trở ngại. Đặc biệt, sinh viên đến từ những địa phương còn hạn chế điều kiện tiếp cận môi trường học tiếng Anh có thể gặp khó khăn khi phải tiếp nhận đồng thời kiến thức chuyên môn và ngôn ngữ mới. Nếu triển khai thiếu lộ trình, rào cản ngoại ngữ có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập, khả năng thể hiện kiến thức và sự tự tin của sinh viên.

Học liệu cũng là một yếu tố cần được tính đến. Giáo trình, tài liệu chuyên ngành bằng tiếng Anh cần được lựa chọn, cập nhật và sử dụng phù hợp với chuẩn đầu ra của từng chương trình, đồng thời bảo đảm tính liên hệ với bối cảnh thực tiễn Việt Nam. Cùng với đó, việc đánh giá cần phân biệt rõ năng lực chuyên môn và năng lực sử dụng ngoại ngữ, tránh để hạn chế ngôn ngữ che lấp kiến thức thực sự của người học.

Từ thực tế này, Trường ĐH Nam Cần Thơ định hướng phát triển đội ngũ thông qua bồi dưỡng tiếng Anh chuyên ngành, phương pháp giảng dạy bằng tiếng Anh và tăng cường hợp tác học thuật quốc tế. Với sinh viên, lộ trình có thể bắt đầu từ việc tiếp cận tài liệu tiếng Anh, sử dụng song ngữ trong một số nội dung chuyên môn, sau đó mở rộng các học phần giảng dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh khi người học đáp ứng yêu cầu.

Nhà trường cũng chú trọng gắn việc học ngoại ngữ với nghiên cứu khoa học, giao lưu quốc tế, thực tập doanh nghiệp và các tình huống chuyên môn thực tế. Qua đó, tiếng Anh không chỉ được sử dụng để hoàn thành chương trình học mà còn trở thành công cụ phục vụ công việc sau tốt nghiệp.

Trong khi đó, định hướng của Phân hiệu Trường ĐH Bình Dương tại Cà Mau đặt trọng tâm vào việc xác định lộ trình trên cơ sở điều kiện thực tế. Rà soát năng lực đầu vào, đầu ra giúp nhà trường có căn cứ xây dựng mục tiêu; bồi dưỡng giảng viên tạo nền tảng cho việc mở rộng học phần; còn môi trường học tập số, hợp tác doanh nghiệp và kết nối quốc tế góp phần tạo thêm cơ hội thực hành ngoại ngữ cho sinh viên.

Cách tiếp cận theo từng bước cũng giúp các cơ sở đào tạo nhận diện những điểm còn hạn chế để điều chỉnh trước khi mở rộng quy mô. Thay vì đặt mục tiêu chuyển đổi đồng loạt, nhà trường cần xác định ngành học, học phần và nhóm người học phù hợp, đồng thời có cơ chế theo dõi, đánh giá hiệu quả sau triển khai.

Từ thực tiễn tại hai cơ sở giáo dục đại học, có thể thấy mở rộng đào tạo bằng tiếng nước ngoài là quá trình đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ, không chỉ từ phía nhà trường mà còn cần sự chủ động của giảng viên và sinh viên. Các chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh có thể tạo thêm cơ hội tiếp cận tri thức quốc tế, nhưng hiệu quả cần được đo bằng năng lực mà người học đạt được, chứ không đơn thuần bằng số ngành hoặc số học phần được triển khai.

Đích đến của quá trình này là sinh viên có kiến thức chuyên môn vững vàng, sử dụng được ngoại ngữ trong nghiên cứu và công việc, đủ khả năng thích ứng với môi trường nghề nghiệp trong nước cũng như quốc tế. Khi chất lượng được đặt làm thước đo, việc mở rộng đào tạo bằng tiếng nước ngoài mới thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng giáo dục đại học và năng lực hội nhập của nguồn nhân lực Việt Nam.