Nâng chất lượng phòng tham vấn tâm lý học đường tạo điểm tựa tinh thần vững chắc

Hoạt động tư vấn 1 - 1 tại Phòng tham vấn tâm lý học đường của Trường THCS Nguyễn Trường Tộ, Hà Nội. Ảnh: Đình Tuệ

Nhiều tác động tích cực

Từ thực tế quản lý, bà Nguyễn Thị Lý - Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Du (phường Đại Mỗ, Hà Nội) nhận định, việc chuyển từ các phòng tham vấn tâm lý học đường mang tính hình thức sang mô hình được chuẩn hóa bài bản mang ý nghĩa sâu sắc đối với cả hệ thống giáo dục.

Một phòng tham vấn đạt chuẩn không chỉ giải quyết các sự cố tâm lý khi đã bùng phát, mà quan trọng hơn đóng vai trò bộ lọc, phát hiện sớm các dấu hiệu trầm cảm, lo âu, bạo lực học đường hay áp lực thi cử để can thiệp kịp thời. Sức khỏe tâm thần lành mạnh là tiền đề cho hiệu quả học tập.

Khi học sinh cảm thấy được lắng nghe, thấu hiểu và an toàn, môi trường học đường mới thực sự trở thành nơi nuôi dưỡng tri thức và tâm hồn. Chuẩn hóa giúp định hình rõ ràng chức năng, quy trình làm việc, tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp và không gian tư vấn, tránh tình trạng tham vấn cảm tính, thiếu khoa học.

Nhiều trường học đã chủ động bố trí lại không gian phòng tham vấn tâm lý học đường theo hướng thân thiện, ấm cúng và hoàn toàn tách biệt với các phòng học, phòng chức năng để đảm bảo tính riêng tư cho người được tư vấn.

Nhà giáo Ưu tú Lương Quỳnh Lan - Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Nguyễn Huệ (phường Hà Đông, Hà Nội) cho biết, để chuẩn bị cho năm học 2026 - 2027, nhà trường tiếp tục hợp đồng với một nhân viên được đào tạo chuyên ngành Tâm lý học tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội phụ trách Phòng tham vấn tâm lý học đường của trường.

Trong năm học vừa qua, một số học sinh có những vấn đề về tâm lý, áp lực học tập, cuộc sống gia đình… đã tìm đến đây để được lắng nghe chia sẻ từ cô giáo. Những tình huống phức tạp đều được báo cáo lên ban giám hiệu để có hướng giải quyết phù hợp, thông tin cá nhân của học sinh được giữ kín và có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình.

“Nhằm phát huy tối đa hiệu quả, nhà trường đã linh hoạt triển khai nhiều mô hình sáng tạo, trong đó kết hợp giữa gặp mặt trực tiếp và tư vấn online qua ứng dụng hoặc hòm thư điện tử ẩn danh. Mô hình này giải quyết triệt để rào cản mặc cảm, giúp các em dễ dàng trải lòng về những vấn đề thầm kín”, cô Lương Quỳnh Lan chia sẻ.

Tại Trường THCS Nguyễn Trường Tộ (phường Ô Chợ Dừa, Hà Nội), bà Đinh Hồng Châm - Phó Hiệu trưởng thông tin, không chỉ chờ học sinh tìm đến, nhà trường còn chủ động tổ chức các chuyên đề kỹ năng sống, quản lý cảm xúc, ứng phó với bắt nạt trên mạng ngay trong các buổi sinh hoạt dưới cờ hoặc giờ ngoại khóa với sự hỗ trợ từ các chuyên gia tâm lý hàng đầu.

Cô, trò Trường THPT chuyên Nguyễn Huệ, Hà Nội. Ảnh: NTCC

Thuận lợi đan xen thách thức

Ông Nguyễn Văn Hoàng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Kim Bôi (xã Kim Bôi, Phú Thọ) cho hay, Bộ GD&ĐT cùng các cấp lãnh đạo địa phương ngày càng quan tâm và ban hành nhiều văn bản hướng dẫn cụ thể về công tác tư vấn tâm lý cho học sinh.

Phụ huynh và cộng đồng đã có cái nhìn cởi mở, nhận thức rõ ràng hơn về tầm quan trọng của sức khỏe tâm thần. Các công cụ chuyển đổi số giúp việc quản lý hồ sơ tâm lý, đánh giá trắc nghiệm và kết nối chuyên gia trở nên nhanh chóng, hiệu quả rõ rệt.

Dù vậy, thực tế cho thấy ở nhiều địa phương và nhà trường đang thiếu hụt nhân lực chuyên trách - đây là “điểm nghẽn” lớn nhất. Đa số các trường hiện nay phải dùng giáo viên kiêm nhiệm (Tổng phụ trách hoặc giáo viên bộ môn). Đội ngũ này dù nhiệt tình nhưng thiếu kỹ năng chuyên sâu về tâm lý lâm sàng hay trị liệu.

Chung quan điểm trên, ông Nguyễn Hải Sơn - Hiệu trưởng Trường THCS Hải Xuân (xã Hải Xuân, Ninh Bình) bộc bạch, việc đầu tư trang thiết bị, tài liệu trắc nghiệm chuẩn hóa và chi phí thỉnh giảng chuyên gia chất lượng cao vượt quá khả năng ngân sách tự chủ của nhiều trường, nhất là ở khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa.

Bởi vậy, theo ông Nguyễn Hải Sơn, cơ quan quản lý cần sớm ban hành danh mục vị trí việc làm chính thức cho “Chuyên viên tư vấn tâm lý học đường” trong biên chế ngành Giáo dục, đi kèm với khung lương và phụ cấp thâm niên tương xứng. Đây là điều kiện tiên quyết để thu hút cử nhân chuyên ngành tâm lý chính quy về công tác tại các trường.

Dưới góc nhìn chuyên gia, ThS Lê Trung Kiên - Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET) cho rằng, Bộ GD&ĐT cần phối hợp với các trường đại học chuyên ngành xây dựng chương trình bồi dưỡng chuẩn hóa cấp quốc gia cho giáo viên kiêm nhiệm, tránh tình trạng tập huấn ngắn hạn mang tính hình thức, “cưỡi ngựa xem hoa”.

Mỗi nhà trường không thể hoạt động đơn độc. Cần thiết lập quy trình phối hợp giữa: Nhà trường – Bệnh viện tâm thần/Trung tâm tư vấn uy tín – Gia đình – Lực lượng an ninh địa phương. Khi phát hiện các ca bệnh nặng hay có nguy cơ tự hại, phòng tham vấn học đường phải có ngay địa chỉ an toàn để chuyển giao và phối hợp can thiệp.