Nâng chất lượng rà soát hộ nghèo, cận nghèo

Theo kế hoạch, năm 2026 xã Tủa Chùa phấn đấu giảm số hộ nghèo xuống còn 447 hộ trên tổng số 3.763 hộ dân; số hộ cận nghèo giảm còn 680 hộ. Để hoàn thành mục tiêu này, UBND xã xác định việc rà soát, xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo có ý nghĩa quan trọng trong công tác giảm nghèo. Công tác rà soát phải được thực hiện trực tiếp từ thôn, bản đến từng hộ gia đình, bảo đảm công khai, dân chủ, khách quan, công bằng, có sự tham gia của các cấp, ngành và người dân.

Theo kế hoạch, từ ngày 1/9 đến 25/11, xã Tủa Chùa phân công cán bộ phụ trách từng địa bàn, tổ chức tập huấn nghiệp vụ, theo dõi, đôn đốc, kiểm tra và giám sát quá trình rà soát tại các thôn, bản. Kết quả rà soát được đưa ra họp dân thống nhất, đồng thời niêm yết, công khai danh sách dự kiến hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ thoát nghèo để người dân tham gia giám sát, kịp thời phát hiện những trường hợp chưa chính xác hoặc còn ý kiến khác nhau. 

Ông Phạm Quốc Đạt, Chủ tịch UBND xã Tủa Chùa cho biết: Địa phương xác định công tác rà soát phải bảo đảm thực chất, chính xác ngay từ cơ sở. Cán bộ rà soát không chỉ nắm chắc quy trình, tiêu chí mà còn phải trực tiếp đến từng hộ thu thập, kiểm tra và đối chiếu thông tin để đánh giá đúng điều kiện sống, thu nhập và mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản. Trên cơ sở đó, kết quả rà soát mới phản ánh đúng thực trạng nghèo của địa phương, tạo căn cứ để triển khai chính sách hỗ trợ đúng đối tượng.

Ngày 30/12/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 351/2025/NĐ-CP,  quy định chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026 - 2030. Theo đó, riêng năm 2026 tiếp tục thực hiện chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025 từ ngày 1/1 đến hết ngày 31/12/2026. Đây là căn cứ để đo lường mức độ thiếu hụt về thu nhập và tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, đồng thời xác định đối tượng thực hiện chính sách giảm nghèo, an sinh xã hội trong năm 2026.

Xã Quài Tở ra quân rà soát hộ nghèo, cận nghèo ở bản Xuân Ban. Ảnh CTV

Theo chuẩn đang áp dụng trong năm 2026, tiêu chí thu nhập đối với khu vực nông thôn là từ 1,5 triệu đồng/người/tháng trở xuống, khu vực thành thị là từ 2 triệu đồng/người/tháng trở xuống. Việc xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo không chỉ căn cứ vào thu nhập mà còn xem xét mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản như: Việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, nước sinh hoạt và vệ sinh, thông tin. Hệ thống này gồm 12 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt, giúp việc xác định nghèo được thực hiện theo hướng đa chiều, sát hơn với điều kiện sống thực tế của mỗi hộ.

Với Điện Biên, yêu cầu rà soát chính xác càng có ý nghĩa khi tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo vẫn ở mức cao, trong khi điều kiện kinh tế - xã hội giữa các khu vực còn có sự chênh lệch. Theo kết quả tổng rà soát năm 2025, toàn tỉnh có 44.289 hộ nghèo và cận nghèo; trong đó 25.541 hộ nghèo, chiếm 17,78% và 18.748 hộ cận nghèo, chiếm 13,05%. Mỗi trường hợp có hoàn cảnh và mức độ thiếu hụt khác nhau. Bởi vậy, nếu việc rà soát chỉ dừng ở việc ghi nhận thu nhập hoặc dựa vào danh sách của những năm trước thì rất dễ bỏ sót những biến động mới trong đời sống người dân.

Tại các xã vùng cao, địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông khó khăn khiến công tác rà soát hộ nghèo, cận nghèo đòi hỏi cán bộ phải nắm vững nghiệp vụ, kiểm tra, đối chiếu kỹ từng thông tin về nhân khẩu, việc làm, thu nhập, nhà ở và khả năng tiếp cận dịch vụ cơ bản. Vì vậy, bên cạnh tập huấn nghiệp vụ, các địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền để người dân cung cấp thông tin đầy đủ, trung thực; đồng thời bảo đảm rà soát công khai, dân chủ, có sự tham gia giám sát của cộng đồng.

Kết quả rà soát hộ nghèo là cơ sở để triển khai các chính sách. Trong ảnh: Một góc bản Pu Cai, xã Pu Nhi.

Kết quả rà soát năm 2026 cũng có ý nghĩa chuẩn bị cho giai đoạn chính sách tiếp theo. Từ năm 2027, chuẩn nghèo đa chiều quốc gia sẽ chuyển sang các tiêu chí mới theo Nghị định số 351/2025/NĐ-CP, trong đó mức thu nhập chuẩn được nâng lên 2,2 triệu đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và 2,8 triệu đồng/người/tháng ở khu vực đô thị. Các chiều thiếu hụt cũng được điều chỉnh, bổ sung theo hướng phản ánh đầy đủ hơn các điều kiện về việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, thông tin, nước sinh hoạt, vệ sinh và môi trường.

Do đó, việc tăng cường nghiệp vụ rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2026 không chỉ nhằm hoàn thành một nhiệm vụ thống kê hằng năm, đây còn là bước xác định đúng những hộ còn khó khăn, nhận diện đúng nguyên nhân thiếu hụt và tạo cơ sở để chính sách đến đúng người, đúng nhu cầu. Khi số liệu được hình thành từ thực tế, được kiểm chứng ở cơ sở và phản ánh trung thực đời sống, các chương trình giảm nghèo mới có thêm căn cứ để chuyển từ hỗ trợ theo diện rộng sang hỗ trợ đúng đối tượng, đúng nguyên nhân và hướng tới giảm nghèo bền vững.