Nâng chất lượng, tăng giá trị sản xuất lúa gạo

Xã Ứng Thiên triển khai các mô hình sản xuất lúa cho giá trị kinh tế cao. Ảnh: Ngọc Quỳnh

Chuyển mạnh sang giống lúa chất lượng cao

Những năm gần đây, cơ cấu giống lúa trên địa bàn Hà Nội có sự chuyển dịch rõ nét theo hướng giảm dần các giống truyền thống hiệu quả thấp, tăng diện tích gieo cấy các giống chất lượng cao như J02, TBR225, Đài thơm 8, VRN20, HD11, nếp cái hoa vàng... Các giống lúa này không chỉ đáp ứng yêu cầu về chất lượng gạo mà còn có khả năng thích ứng với điều kiện canh tác, chống chịu sâu bệnh khá, góp phần giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Tại xã Ứng Hòa, vụ xuân năm 2026, toàn xã gieo cấy hơn 2.483,2ha lúa. Cơ cấu giống tiếp tục chuyển dịch theo hướng nâng cao chất lượng, với khoảng 94% diện tích sử dụng các giống J02, Koji, HD11, ST25... Diện tích còn lại chủ yếu gieo cấy các giống nếp và lúa thuần năng suất. Nhờ điều tiết nước, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh kịp thời, phần lớn diện tích lúa sinh trưởng, phát triển thuận lợi, tỷ lệ nhiễm sâu bệnh thấp. Năng suất lúa bình quân toàn xã ước đạt 69,8 tạ/ha. Sang vụ mùa năm 2026, xã gieo cấy hơn 2.000ha lúa, trong đó các giống chất lượng cao tiếp tục chiếm ưu thế, góp phần duy trì năng suất, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Tương tự, Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Nghĩa (xã Chuyên Mỹ) là một trong những mô hình tiêu biểu trong phát triển sản xuất lúa chất lượng cao theo chuỗi giá trị. Theo Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc hợp tác xã Đặng Hữu Chỉnh, đơn vị hiện quản lý 450ha lúa chất lượng cao với 372 thành viên. Hợp tác xã đã chuyển đổi mạnh từ các giống lúa truyền thống hiệu quả thấp sang những giống mới có năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu tốt.

Cùng với đó, Hợp tác xã xây dựng chuỗi liên kết tương đối đồng bộ, từ làm đất, tưới tiêu, cấy máy, thu hoạch bằng cơ giới đến thu mua lúa tươi và tiêu thụ sản phẩm. Nhờ đó, hiệu quả từ chuyển đổi giống được thể hiện khá rõ qua năng suất. Năng suất giống lúa chất lượng cao đạt hơn 15-20% so với một số giống lúa truyền thống.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, năm 2026, tổng diện tích lúa toàn thành phố đạt 136.757,8ha, bằng 94,7% kế hoạch; năng suất cả năm ước đạt 61,6 tạ/ha. So với cùng kỳ năm trước, diện tích lúa giảm 12.765ha, tương đương 8,5%, nhưng năng suất tăng 1,57 tạ/ha, tương đương 2,6%. Diện tích giảm chủ yếu do chuyển đổi những vùng sản xuất kém hiệu quả. Trong khi đó, việc lựa chọn giống phù hợp và nâng cao kỹ thuật canh tác góp phần cải thiện năng suất.

Trong vụ xuân, Hà Nội gieo cấy 78.508,4ha lúa, đạt 100,8% kế hoạch; năng suất ước đạt 64,46 tạ/ha, sản lượng khoảng 506.081,5 tấn. Đáng chú ý, nhóm giống lúa chất lượng cao và lúa nếp chiếm 81,8% diện tích gieo trồng. Nhiều địa phương có tỷ lệ sử dụng giống lúa chất lượng cao trên 95% như Tam Hưng, Chương Dương, Ứng Hòa, Ứng Thiên, Vân Đình, Quang Minh, Hòa Xá. Tỷ lệ này tạo điều kiện hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, nâng cao tính đồng đều về chất lượng và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường.

Vụ mùa năm 2026, diện tích lúa đạt 58.249,4ha, năng suất ước đạt 60 tạ/ha, sản lượng 349.496,4 tấn. Mặc dù diện tích giảm so với cùng kỳ năm trước, năng suất ước tăng 2,5 tạ/ha, tương đương 4,4%. Các giống lúa chất lượng cao chiếm 75,2% diện tích gieo trồng, chủ yếu gồm TBR225, J02, VRN20, Bắc thơm 7, TĐ 25, Đài thơm 8, HD11, nếp 97... Việc mở rộng diện tích các giống lúa có giá trị hàng hóa cao, gắn với đặc sản địa phương và nhu cầu thị trường, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao hiệu quả sản xuất lúa trên địa bàn thành phố.

Sản xuất theo chuỗi, nâng giá trị hạt gạo

Thực tế sản xuất cho thấy, giống lúa chất lượng cao chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với canh tác an toàn, cơ giới hóa, ứng dụng khoa học kỹ thuật và liên kết tiêu thụ. Theo Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Tam Hưng (xã Tam Hưng) Đỗ Văn Kiên, hợp tác xã chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp từng vụ, từng vùng; đưa giống năng suất, chất lượng cao vào sản xuất, đổi mới phương thức canh tác và mở rộng liên kết tiêu thụ nhằm nâng cao giá trị nông sản.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương cho biết, Sở tiếp tục tập trung tái cơ cấu toàn diện theo hướng hiện đại, đặc biệt chú trọng phát triển nông nghiệp tuần hoàn và nông nghiệp hữu cơ; tổ chức lại sản xuất theo các chuỗi liên kết, tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho hộ nông dân và các hợp tác xã, nâng cấp đồng bộ hạ tầng tại vùng chuyên canh lúa.

Thành phố tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số và công nghệ cao vào quản lý canh tác, giúp quy trình sản xuất hiệu quả, minh bạch hơn. Việc kết hợp giống chất lượng cao với cơ giới hóa, công nghệ và liên kết sản xuất được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến từ “sản xuất lúa” sang “sản xuất hàng hóa từ cây lúa”, qua đó nâng cao giá trị trên cùng đơn vị diện tích.

Hà Nội cũng xác định duy trì diện tích lúa ổn định nhằm bảo đảm an ninh lương thực cho người dân Thủ đô. Tuy nhiên, đối với những diện tích sản xuất kém hiệu quả, thường xuyên khô hạn hoặc thiếu nước tưới, thành phố sẽ linh hoạt chuyển đổi sang cây trồng khác có giá trị kinh tế cao hơn.

Việc nâng cao chất lượng giống, tổ chức lại sản xuất và mở rộng liên kết tiêu thụ là hướng đi lâu dài để nâng cao hiệu quả ngành trồng trọt, từng bước hình thành vùng lúa hàng hóa chất lượng cao, an toàn, bền vững, gia tăng giá trị cho nông dân.