Nâng chất tiêu chí văn hóa: Động lực chung cho nông thôn mới phát triển bền vững

CHỦ ĐỘNG TỪ CƠ SỞ, NÂNG CHẤT TỪNG CHỈ TIÊU  

Thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM giai đoạn 2026 - 2030, các địa phương được chọn làm điểm của tỉnh đang tập trung dồn sức thực hiện các tiêu chí, nhất là các tiêu chí về văn hóa, huy động sức mạnh và sự chung tay góp sức của Nhân dân để về đích đúng tiến độ. 

 Thi đấu bóng chuyền tại Trung tâm Văn hóa - Học tập cộng đồng xã Đốc Binh Kiều. Ảnh: Nguyễn Thu

Tại xã Vĩnh Hựu, sau sắp xếp đơn vị hành chính, còn nhiều khó khăn về điều kiện cơ sở hạ tầng, nguồn lực đầu tư và tổ chức thực hiện, nhưng với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp trên, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của Nhân dân, công tác xây dựng NTM trên địa bàn xã bước đầu đạt được những kết quả tích cực. 

Căn cứ phân loại áp dụng Bộ tiêu chí xã NTM giai đoạn 2026 - 2030, xã thuộc nhóm 2. Tính đến tháng 8-2026, địa phương đã đạt 32/47 chỉ tiêu (tương đương 3/10 tiêu chí đạt chuẩn).

Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Vĩnh Hựu Nguyễn Thanh Triều cho biết, đối với lĩnh vực văn hóa (Chỉ tiêu 5.1 về phát triển văn hóa), xã đã đạt 4/6 nội dung. 

Cụ thể, 10/10 ấp đạt danh hiệu “Ấp Văn hóa” năm 2025 tiếp tục được duy trì; 100% lễ hội truyền thống được bảo tồn; xã có 10/10 ấp có cụm thu phát thanh ứng dụng công nghệ thông tin - viễn thông hoạt động; Trung tâm Văn hóa - Thể thao xã diện tích 3.000 m2 với Hội trường văn hóa đa năng 550 m2, sức chứa 250 chỗ ngồi và đã đầu tư sân bóng đá mini, sân bóng chuyền. 

Bên cạnh đó, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao trên địa bàn xã được duy trì thường xuyên với nhiều câu lạc bộ (Đờn ca tài tử, Võ thuật, Bóng đá, Bóng chuyền...), thu hút người dân tham gia, đáp ứng nhu cầu thể thao, giải trí cho người dân; đồng thời địa phương đang xây dựng phương án hoàn thiện Thư viện công cộng cấp xã với hơn 2.000 đầu sách.

Tuy nhiên, xã vẫn còn những hạn chế về hạ tầng khi mới có 5/10 Nhà văn hóa ấp đạt chuẩn (đạt 50%) và 8/10 khu thể thao ấp có dụng cụ ngoài trời (đạt 80%). 

Địa phương đang nỗ lực kiến nghị kinh phí và xã hội hóa, quyết tâm hoàn thành hồ sơ minh chứng đúng tiến độ đề ra. 

Tương tự, tại xã Đốc Binh Kiều, sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã tiếp tục phát huy nền tảng NTM kiểu mẫu giai đoạn trước để nâng chất các tiêu chí giai đoạn 2026 - 2030. 

Đến nay, xã đã đạt 29/47 chỉ tiêu. Riêng Tiêu chí số 5 (văn hóa, giáo dục và y tế) đạt 3/4 chỉ tiêu. 

Trong đó, công tác phát triển văn hóa là điểm sáng nổi bật nhờ duy trì hiệu quả phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, phát huy công năng hệ thống các thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở và tổ chức thường xuyên các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao... 

Các chỉ tiêu về y tế cơ bản giữ vững, Trạm Y tế xã được kiện toàn theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập. 

Tuy vậy, xã vẫn còn một số nội dung giáo dục cần nỗ lực như: tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia mới đạt 77,7% (còn 2 trường chưa đạt); tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THCS tiếp tục học THPT và học nghề đạt 83%, chưa đạt mức quy định và Trung tâm học tập cộng đồng chưa nâng cấp thành trung tâm học tập số. 

Chủ tịch UBND xã Đốc Binh Kiều Nguyễn Hoàng Chia, cho biết, thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục củng cố các kết quả đạt được về văn hóa, y tế; đồng thời tập trung đầu tư cơ sở vật chất trường học, đẩy mạnh phân luồng học sinh và chuyển đổi số Trung tâm học tập cộng đồng, phấn đấu hoàn thành toàn bộ Tiêu chí số 5 trong năm 2027. 

NHIỀU GIẢI PHÁP LINH HOẠT, SÁNG TẠO

Nhìn lại bức tranh chung của toàn tỉnh Đồng Tháp đến thời điểm tháng 8-2026, công tác thực hiện nội dung các tiêu chí văn hóa trong xây dựng NTM đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. 

Căn cứ kết quả rà soát sơ bộ tại 82 xã trên địa bàn tỉnh theo Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, số tiêu chí đạt được của các xã bình quân còn khiêm tốn. 

Cụ thể, ở Nhóm 1 (gồm 21 xã), bình quân đạt 4,43/6 nội dung tiêu chí/xã; ở Nhóm 2 (gồm 61 xã), bình quân đạt 4,24/6 nội dung tiêu chí/xã. 

Theo phân tích của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH,TT&DL), nguyên nhân chính dẫn đến việc một số nội dung tiêu chí chưa đạt (chủ yếu tập trung ở Nội dung 1 về cơ sở vật chất văn hóa và Nội dung 2 về hoạt động văn hóa cơ sở) là do các quy định giai đoạn 2026 - 2030 đặt ra yêu cầu cao hơn, mới hơn. 

Cụ thể, quy định bắt buộc 100% ấp có điểm sinh hoạt cộng đồng được lắp đặt dụng cụ thể dục, thể thao ngoài trời và thiết bị vui chơi, giải trí cho trẻ em; tối thiểu 75% ấp có mô hình thư viện cộng đồng hoặc thư viện tư nhân có phục vụ cộng đồng hoặc không gian đọc, phòng đọc cơ sở đảm bảo các điều kiện hoạt động theo quy định tại Nghị định số 93/2020/NĐ-CP; xã phải có Thư viện công cộng cấp xã và công trình thể thao... Bổ sung vào đó là các vướng mắc về quy chuẩn quy định diện tích đất Trung tâm Văn hóa - Thể thao xã giữa hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) với Bộ Xây dựng, cùng việc sáp nhập đơn vị hành chính làm thay đổi vị trí, công năng của các thiết chế văn hóa sẵn có.  

Trước thực trạng đó, với tinh thần trách nhiệm cao và đồng hành cùng cơ sở, Sở VH,TT&DL tỉnh đã chủ động ban hành các văn bản hướng dẫn. Đồng thời ban hành các Công văn kiến nghị Bộ VH,TT&DL tháo gỡ các bất cập về hành lang pháp lý. 

Hơn thế nữa, ngành VH,TT&DL cùng các địa phương tập trung rà soát, quy hoạch đồng bộ các hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao, thư viện: Theo hướng cải tạo, nâng cấp các trụ sở, công trình công cộng dôi dư sau khi sáp nhập đơn vị hành chính (như trạm y tế cũ, trường học, nhà công vụ...) để chuyển đổi công năng thành Trung tâm Văn hóa - Thể thao hoặc Thư viện công cộng cấp xã, chủ động rà soát, sử dụng nguồn tài nguyên thông tin hiện có của Thư viện cấp huyện/cấp xã/tủ sách khuyến học/tủ sách pháp luật…trước sáp nhập hoặc sử dụng nguồn tài nguyên thông tin của Trung tâm Văn hóa - Học tập cộng đồng đã được trao tặng giai đoạn 2016 - 2025 để khai thác, phục vụ người dân.

Chủ động phối hợp Thư viện cấp tỉnh luân chuyển tài nguyên thông tin nhằm đảm bảo điều kiện về số lượng bản sách theo quy định và liên thông phục vụ tại các địa phương thông qua hình thức đặt các mã QR Code trên các bảng thông tin, standee người dân dễ dàng sử dụng… 

Giải pháp này vừa tiết kiệm đáng kể chi phí giải phóng mặt bằng, vừa bảo đảm tối đa tính pháp lý và tài sản công, hạn chế thấp nhất chi phí đầu tư xây dựng, nhưng vẫn đảm bảo đạt chuẩn theo các yêu cầu chỉ tiêu về phát triển văn hóa đề ra trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030. 

Bên cạnh đó, đối với những xã chưa có các công trình thiết chế văn hóa, thể thao, thư viện, thì ưu tiên bố trí quỹ đất công ở vị trí trung tâm, thuận lợi giao thông để đầu tư các thiết chế văn hóa, thể thao, thư viện cấp xã đạt chuẩn. 

Đa dạng hóa nguồn lực đầu tư: Phân bổ hiệu quả nguồn vốn từ Chương trình mục tiêu quốc gia kết hợp vốn đầu tư công trung hạn; đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, vận động doanh nghiệp, mạnh thường quân và Nhân dân đóng góp trang thiết bị, công trình phụ trợ phục vụ cộng đồng. 

Tiếp tục kiểm kê, số hóa dữ liệu, tu bổ di tích lịch sử - văn hóa và di sản phi vật thể; tăng cường tập huấn, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ cơ sở và các nghệ nhân, người thực hành di sản. Phát triển các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa bền vững gắn với tạo sinh kế cho bà con nông thôn. 

Sở VH,TT&DL tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ VH,TT&DL để tháo gỡ các vướng mắc về định mức diện tích đất và mô hình vận hành; tham mưu UBND tỉnh ban hành các quy định hướng dẫn chung; đồng thời trực tiếp hướng dẫn các xã khai thác hiệu quả cơ sở vật chất hiện có, quyết tâm không để xảy ra tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí. 

Với sự chỉ đạo sâu sát của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, sự vào cuộc đồng bộ của ngành VH,TT&DL, sự thống nhất đồng lòng của cả hệ thống chính trị các xã, cùng sự hưởng ứng chung sức của Nhân dân, Đồng Tháp quyết tâm vượt qua khó khăn, hoàn thiện bền vững các tiêu chí văn hóa, góp phần đưa chương trình xây dựng NTM của tỉnh nhà đạt kết quả toàn diện và bền vững.