Nâng giá trị cho vùng lúa Hà Nội bằng cơ giới hóa

Hiệu quả từ những thửa ruộng cấy máy

Trên những cánh đồng của xã Chuyên Mỹ, thay đổi dễ nhận thấy trong những vụ sản xuất gần đây không chỉ là giống lúa mới mà còn ở cách cây lúa được đưa xuống đồng. Vụ xuân năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội phối hợp với địa phương triển khai mô hình ứng dụng mạ khay - cấy máy trên quy mô 100ha với 405 hộ dân tham gia, sử dụng giống Đài thơm 8. Kết quả cho thấy, năng suất lúa cấy máy đạt khoảng 63,7 tạ/ha, cao hơn 7,5 tạ/ha so với cấy tay, tương đương mức tăng 10-13%. Chi phí gieo mạ và cấy khoảng 9,43 triệu đồng/ha, thấp hơn phương thức truyền thống 3,16 triệu đồng/ha; lợi nhuận tăng bình quân khoảng 10-12 triệu đồng/ha/vụ.

Song, giá trị của máy cấy không chỉ là vài triệu đồng chi phí được tiết kiệm. Khi lúa được cấy đều hàng, đúng khoảng cách, ruộng thông thoáng hơn, việc chăm sóc, điều tiết nước, bón phân và phòng trừ sâu bệnh cũng thuận lợi hơn. Điều quan trọng nữa là khi cùng vùng ruộng được xuống giống tập trung trong khung thời vụ, điều kiện để cơ giới hóa công đoạn tiếp theo cũng được mở rộng.

Ông Nguyễn Văn Tá, nông dân thôn Hạ, xã Chuyên Mỹ cho biết, người dân được hỗ trợ 50% giống và vật tư phân bón, đồng thời được cán bộ khuyến nông, Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Chuyên hướng dẫn quy trình kỹ thuật từ gieo trồng, chăm sóc đến phòng trừ sâu bệnh. Qua thực tế sản xuất, gia đình ông Nguyễn Văn Tá đánh giá việc tổ chức cấy máy theo vùng tập trung thuận lợi hơn phương thức canh tác truyền thống, cây lúa sinh trưởng tốt và người dân giảm được nhiều công lao động.

Cũng trong vụ xuân năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đã triển khai mô hình ứng dụng mạ khay, cấy máy trên 300ha tại các xã: Đại Xuyên, Chuyên Mỹ, Đa Phúc và Trung Giã với 1.667 hộ tham gia. Năng suất thực thu bình quân đạt 61,9 tạ/ha, cao hơn 6,8 tạ/ha, tương đương 11-13% so với cấy tay; hiệu quả kinh tế tăng khoảng 10-11 triệu đồng/ha/vụ; chi phí sản xuất giảm khoảng 3,8-4 triệu đồng/ha...

Cùng với cơ giới hóa, Hà Nội cũng thử nghiệm hướng đi khác: Gắn vùng lúa chất lượng cao với quy trình sản xuất an toàn và thị trường. Tại xã Thư Lâm, mô hình sản xuất giống TBR225 theo hướng VietGAP được triển khai trên 100ha với 477 hộ tham gia; năng suất bình quân đạt 66,8 tạ/ha, sản lượng khoảng 668 tấn; khoảng 40% sản lượng được doanh nghiệp liên kết bao tiêu; hiệu quả kinh tế cao hơn sản xuất thông thường khoảng 4,3 triệu đồng/ha/vụ. Những con số thống kê cho thấy, cơ giới hóa chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng quá trình tổ chức lại sản xuất.

Từ hỗ trợ máy móc đến tổ chức lại sản xuất

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, 9 tháng của năm 2026, tăng trưởng ngành Nông nghiệp thành phố đạt 3,54%. Riêng vụ xuân, toàn thành phố gieo trồng 99.871ha, trong đó diện tích lúa khoảng 78.500ha, năng suất bình quân 64,5 tạ/ha, sản lượng khoảng 506.000 tấn. Vụ mùa, thành phố gieo cấy 58.200ha lúa.

Quy mô sản xuất cho thấy, cây lúa vẫn giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp Thủ đô. Tuy nhiên, lực lượng lao động trực tiếp trên đồng ruộng ngày càng giảm và già hóa. Những công đoạn đòi hỏi nhiều nhân công trong thời gian ngắn như gieo mạ, cấy, phun thuốc trở thành áp lực lớn, đặc biệt vào chính vụ. Chính vì vậy, cơ giới hóa không chỉ nhằm tăng năng suất mà còn giải quyết vấn đề mang tính cơ cấu sản xuất nông nghiệp.

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Nội Nguyễn Thị Kim Quế cho biết, định hướng của thành phố là đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, cơ giới hóa đồng bộ, sử dụng các giống lúa mới có năng suất, chất lượng cao, hướng tới sản xuất xanh, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu...

Cơ giới hóa trong thu hoạch lúa tại xã Yên Lãng. Ảnh: Phạm Hùng

Khi có vùng sản xuất tập trung, có thể hình thành trung tâm mạ khay, tổ dịch vụ cấy máy; máy bay không người lái có thể phun đồng loạt trên diện tích lớn; máy gặt vận hành thuận lợi hơn; doanh nghiệp cũng dễ ký hợp đồng thu mua khi “một vùng - một giống - một quy trình” và có sản lượng lớn.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương cho biết, Sở đã đề nghị xã Chuyên Mỹ tiếp tục rà soát hiệu quả từng chính sách, phát huy nguồn lực hỗ trợ của thành phố, đẩy mạnh cơ giới hóa và ứng dụng khoa học kỹ thuật, hướng tới nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả, bền vững.

Theo ông Nguyễn Mạnh Phương, thành phố định hướng khoảng 80% diện tích gieo trồng sử dụng giống lúa chất lượng cao, 20% còn lại là các giống năng suất cao phục vụ chế biến, chăn nuôi. Ngành Nông nghiệp cũng định hướng hỗ trợ xây dựng các trung tâm sản xuất mạ khay tại cơ sở, hình thành tổ dịch vụ cấy máy và tăng đào tạo kỹ thuật cho người sản xuất. Điều đó cho thấy đích đến không phải là cơ giới hóa bằng mọi giá mà chính là nâng cao chất lượng sản phẩm và hiệu quả sản xuất.