Nâng giá trị sầu riêng bằng mã số vùng trồng

Sự chủ động này không chỉ giúp giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn mở ra cơ hội xuất khẩu chính ngạch, mang lại nguồn thu nhập bền vững cho người nông dân.

Thay đổi tư duy sản xuất cũ

Vườn sầu riêng đạt tiêu chuẩn VietGAP là một tiêu chuẩn đủ để đăng ký cấp mã số vùng trồng, tham gia liên kết xuất khẩu.

Trước đây, tập quán canh tác sầu riêng truyền thống của bà con nông dân thường đối mặt với tình trạng chi phí sản xuất cao do phun thuốc bừa bãi, không tuân thủ quy trình nghiêm ngặt. Hệ quả là chất lượng sản phẩm cuối cùng không đảm bảo, nông sản dễ rơi vào cảnh mua bán trôi nổi trên thị trường và thiếu các doanh nghiệp đứng ra bao tiêu ổn định.

Nhận thức được thách thức đó, Tổ hợp tác làm vườn 30/4 (ấp Định Khánh, xã Trường Thành) tham gia mô hình trồng sầu riêng theo tiêu chuẩn VietGAP kết hợp quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) do Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố Cần Thơ phối hợp cùng một số đơn vị thực hiện.

Ông Phan Thiện Khanh, thành viên Tổ hợp tác khẳng định chính hướng đi này đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực, giúp nông dân kiểm soát tốt chất lượng đầu ra và quản lý sức khỏe cây trồng hiệu quả. Quy trình này giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất, đặc biệt là khâu phun thuốc bảo vệ thực vật, góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao sức khỏe cộng đồng và làm người tiêu dùng an tâm hơn.

Từ quy mô ban đầu chỉ có 8 thành viên với diện tích khoảng 4,6 ha vào năm 2021, đến nay Tổ hợp tác làm vườn 30/4 đã thu hút 31 thành viên tham gia với tổng diện tích canh tác đạt 33,2 ha; trong đó, tổ đã vận động được 23 thành viên áp dụng đồng bộ quy trình VietGAP trên quy mô hơn 20 ha chuyên canh sầu riêng. Tổ hợp tác vừa được chứng nhận VietGAP đầu tháng 7, định hướng tiếp theo của tổ là xây dựng mã số vùng trồng để hướng tới xuất khẩu sang các thị trường nước ngoài, đồng thời đồng lòng nâng cấp lên mô hình hợp tác xã để không bị tụt hậu và tự loại mình khỏi xu thế chung.

Vườn sầu riêng đã được cấp mã số vùng trồng tại xã Trường Thành.

Vụ mùa sầu riêng vừa qua ghi nhận mức giá biến động theo thị trường và sụt giảm mạnh so với năm ngoái. Cụ thể, thời điểm đầu vụ, sầu riêng Dona có giá khoảng 60.000 đồng/kg, Ri6 dao động từ 45.000 - 50.000 đồng/kg. Nhưng giá sầu riêng Ri6 tiếp tục sụt giảm vào giữa vụ và đến cuối vụ chỉ còn khoảng 25.000 - 35.000 đồng/kg. Với giá này, nhà vườn sầu riêng năm nay đánh giá lợi nhuận "bèo", thậm chí hòa vốn bởi lẽ chi phí đầu tư, phân thuốc bảo vệ thực vật cao,…

Thực tế này cho thấy sự khác biệt rất lớn giữa việc nông dân "tự bơi" với thương lái tự do so với tham gia liên kết chuỗi. Khi chưa liên kết, nông dân mạnh ai nấy làm dẫn đến chi phí đầu vào cao, giá bán bấp bênh, thường xuyên bị thương lái ép giá, tỷ lệ dạt hàng nhiều hoặc bị "bẻ kèo" khi thị trường biến động.

Ngược lại, dù thời điểm sầu riêng của Tổ hợp tác làm vườn 30/4 mới ở giai đoạn đang thực hiện quy trình canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP và thực hành quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), các doanh nghiệp từ Đồng Nai và Cái Bè (Đồng Tháp) đã chủ động đến xem vườn, đặt cọc và ký hợp đồng bao tiêu lâu dài. Theo ông Phan Hoàng Ba, Tổ hợp tác làm vườn 30/4, quá trình thu mua diễn ra thuận lợi, minh bạch và giữ nguyên mức giá ổn định theo đúng hợp đồng bất kể thị trường lên xuống. Tỷ lệ dạt hàng cũng rất ít, giúp cải thiện rõ rệt thu nhập và mang lại sự an tâm lớn cho bà con.

Tương tự, Hợp tác xã Trường Khương A với hơn 20 hộ thành viên đã ký kết hợp đồng dài hạn với doanh nghiệp xuất khẩu với mức giá cố định từ 35.000 - 45.000 đồng/kg. Mô hình này giúp nhà vườn tránh được tình trạng bị thương lái "ép giá" hoặc "mua cào lùa" khi thị trường sầu riêng biến động mạnh trong năm nay.

Để duy trì liên kết này, Hợp tác xã đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng. Ông Trần Văn Chiến, Giám đốc Hợp tác xã Trường Khương A cho biết, trước khi thu hoạch, hợp tác xã sẽ gửi mẫu trái và đất đi kiểm nghiệm để kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng (Cadimi).

"Nhờ khuyến cáo thành viên không sử dụng lân tan chảy và thực hiện các biện pháp đào thoát độc tố trong đất, suốt 3 năm qua sản phẩm của Hợp tác xã đều không nhiễm cadimi và đạt tiêu chuẩn xuất khẩu chính ngạch", ông Chiến khẳng định.

Bên cạnh đó, việc áp dụng quy trình canh tác tiết kiệm theo hướng dẫn của hợp tác xã đã giúp các thành viên kéo giảm giá thành sản xuất xuống còn 15.000 - 17.000 đồng/kg, đảm bảo mức lợi nhuận từ 10.000 - 20.000 đồng/kg ngay cả khi thị trường xuống thấp.

Chuẩn hóa quy trình, siết chặt quản lý xuất khẩu

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.Cần Thơ, trao giấy chứng nhận cho các nông dân đã hoàn thành khóa đào tạo quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM).

Thành phố Cần Thơ hiện có hơn 14.400 ha sầu riêng (diện tích cho trái khoảng 10.000 ha, giống Ri6 chiếm hơn 86%), sản lượng năm nay ước đạt gần 150.000 tấn. Đến nay, thành phố đã xây dựng được 136 mã số vùng trồng sầu riêng với gần 3.000 ha. Dù đạt được những kết quả khích lệ, ngành sầu riêng thành phố Cần Thơ vẫn đối mặt với khó khăn do một bộ phận nông dân canh tác dựa trên kinh nghiệm, chưa qua đào tạo bài bản, quy mô nhỏ lẻ khiến chất lượng sản phẩm chưa đồng đều và chưa đáp ứng tốt các yêu cầu khắt khe của thị trường.

Để sầu riêng Cần Thơ đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu chính ngạch vào các thị trường Trung Quốc hay châu Âu, bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ thông tin, sở đang tích cực triển khai các quy định của thị trường nhập khẩu, rà soát, đào tạo tập huấn và hướng dẫn người dân duy trì cũng như cấp mới các mã số vùng trồng đạt điều kiện. Đồng thời, ngành chuyên môn cũng thực hiện nghiêm túc các nghị định của Chính phủ, ban hành văn bản kiểm tra, giám sát hệ thống mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói đến từng xã, phường nhằm hoàn thiện chuỗi giá trị đạt chuẩn xuất khẩu.

"Mã số vùng trồng không phải là đích đến, mà là trách nhiệm để giữ vững chất lượng và uy tín của vùng trồng. Việc giữ vững chất lượng nông sản là yếu tố cốt lõi để cải thiện đời sống người dân, minh chứng cho bước chuyển dịch quan trọng từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang tư duy kinh tế nông nghiệp bền vững”, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ nhận định.

Theo bà Trần Thị Kim Thúy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố Cần Thơ, để đạt tiêu chuẩn cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu, diện tích canh tác sầu riêng tối thiểu phải từ 10 ha trở lên. Với mô hình nhiều hộ liên kết, bà con bắt buộc phải thực hiện một quy trình sản xuất thống nhất, hồ sơ đề nghị phải có danh sách thành viên rõ ràng và từng mảnh vườn phải được định vị tọa độ cụ thể.

Đại diện Tổ hợp tác làm vườn 30/4 (xã Trường Thành) nhận chứng nhận canh tác sầu riêng đạt tiêu chuẩn VietGAP.

Bên cạnh đó, người dân phải tham gia tập huấn kỹ thuật, duy trì ghi chép sổ nhật ký sản xuất hàng ngày như thời gian bón phân, phun xịt thuốc bảo vệ thực vật, thu hoạch… nhằm đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc. Rác thải từ vỏ chai, bao bì phân bón, thuốc bảo vệ thực vật phải được thu gom, tập kết đúng nơi quy định để bảo vệ môi trường.

Đặc biệt, công tác quản lý sản xuất nông nghiệp tới đây sẽ đi kèm với các chế tài xử phạt nghiêm minh. Chính phủ đã ban hành một Nghị định mới quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thiết lập, quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói cũng như sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật.

Văn bản này có hiệu lực từ ngày 5/8/2026, áp dụng các biện pháp xử phạt nghiêm khắc nếu cá nhân và tổ chức không tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật. Trọng tâm thời gian tới sẽ tập trung kiểm soát chặt vật tư đầu vào và duy trì hiệu quả các mã số vùng trồng đã cấp để bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc.