Năng lực phòng thủ trước nguy cơ từ AI và công nghệ lượng tử

AI giúp tự động hóa 80-90% chuỗi tấn công mạng

Quang cảnh hội thảo phiên toàn thể Vietnam Security summit 2026 sáng nay 22-5. Ảnh: Thu Uyên

Trình bày chuyên đề “Định hình các ưu tiên an ninh mạng: Những xu hướng chủ đạo cho giai đoạn 2026 và các năm tiếp theo”, Thiếu tá Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm An ninh mạng quốc gia kiêm Giám đốc Trung tâm VNCERT, Cục A05 cho biết, trí tuệ nhân tạo đang trở thành công cụ sử dụng để tấn công mạng. Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang được sử dụng để thực hiện 5 hình thức tấn công mạng chủ yếu: Thăm dò hệ thống; tạo mã độc (Malware); tấn công Deepfake/phishing; phát hiện và khai thác lỗ hổng bảo mật và leo thang đặc quyền.

Dẫn thông tin về một số cuộc tấn công mạng đáng chú ý trong thời gian vừa qua, ông Trần Trung Hiếu cho biết, lần đầu tiên thế giới ghi nhận AI trực tiếp điều hành một cuộc tấn công mạng khi tin tặc (hacker) sử dụng công cụ Claude Code để tự động hóa 80-90% chuỗi tấn công, nhắm vào khoảng 30 tổ chức lớn trên toàn cầu. Tội phạm mạng cũng đã sử dụng AI để phát hiện lỗ hổng Zero-day…

Thiếu tá Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm An ninh mạng quốc gia. Ảnh: T.U

Với sự phát triển của điện toán đám mây, làm việc từ xa, thiết bị loT và các ứng dụng AI, ranh giới mạng truyền thống gần như không còn tồn tại. Người dùng, thiết bị, ứng dụng hay API đều có thể trở thành điểm xâm nhập của tin tặc.

Đáng chú ý, thay vì tấn công trực tiếp vào mục tiêu chính, tin tặc có xu hướng khai thác lỗ hồng từ các nhà cung cấp phần mềm, nền tảng cloud, thư viện mã nguồn mở hoặc đối tác dịch vụ bên thứ ba để xâm nhập vào nhiều tổ chức cùng lúc. Trong khi đó, dữ liệu không chỉ là tài sản kinh doanh mà còn là tài sản chiến lược và yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Do vậy, khi dữ liệu bị rò rỉ, dữ liệu huấn luyện AI bị thao túng hoặc đánh cắp, người dùng có thể chịu hậu quả nghiêm trọng về kinh tế, xã hội và chính trị.

“Các xu hướng về an ninh mạng toàn cầu đang dịch chuyển nhanh chóng. Đây không còn đơn thuần là cuộc chiến giữa hacker và hệ thống phòng thủ truyền thống, mà là cuộc cạnh tranh về Al, dữ liệu, khả năng phục hồi số và niềm tin số”, ông Trần Trung Hiếu nói.

Đề cập khái niệm Zero Trust ra đời dựa trên nguyên tắc "không tin cậy mặc định bất kỳ ai hay bất kỳ thiết bị nào", đại diện Cục A05 khuyến cáo người dùng ghi nhớ, mọi truy cập đều phải được xác thực liên tục và giám sát theo thời gian thực.

Việc đầu tư cho an ninh mạng đang trở thành lợi thế mang tính chiến lược, mang lại nhiều lợi thế cạnh tranh cho các tổ chức trong kỷ nguyên chuyển đổi số.

Chủ động phòng ngừa tấn công mạng

Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng, Cục A05. Ảnh: T.U

Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an thông tin, các hoạt động tấn công mạng đang có xu hướng gia tăng cả về quy mô, mức độ tinh vi và tính chất xuyên biên giới. Hậu quả rất nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản, hoạt động sản xuất kinh doanh và niềm tin của xã hội đối với môi trường số.

Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ lượng tử trong tương lai gần cũng đang đặt ra những thách thức mới đối với các hệ thống bảo mật truyền thống. Nhiều phương thức mã hóa hiện nay có nguy cơ không còn bảo đảm an toàn trước năng lực xử lý của điện toán lượng tử.

“Yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là ứng phó với các nguy cơ trước mắt, mà còn phải chủ động chuẩn bị năng lực bảo vệ an ninh mạng cho giai đoạn tiếp theo. Nhất là trong bối cảnh không gian mạng hiện nay đã trở thành một không gian chiến lược đặc biệt quan trọng, gắn trực tiếp với chủ quyền quốc gia, an ninh quốc gia, an ninh kinh tế và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân”, ông Nguyễn Hồng Quân nói.

Quan điểm này cũng đã được Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng, Phó Tư lệnh, Bộ Tư lệnh tác chiến không gian mạng, Bộ Quốc phòng đề cập. Hiện nay, dữ liệu, hệ thống công nghệ thông tin và hạ tầng số đã trở thành mạch máu vận hành nền kinh tế hiện đại. Chính vì vậy, vấn đề bảo đảm an ninh mạng không còn là câu chuyện của các cơ quan chuyên trách như là Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, mà đã trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp - những đơn vị đang trực tiếp vận hành và khai thác, sở hữu nhiều hệ thống thông tin quan trọng quốc gia.

Theo Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng, trước những thách thức đó, việc bảo đảm an ninh mạng cần được triển khai theo hướng tổng thể, chủ động và chiến lược lâu dài.

Điều đầu tiên cần phải thay đổi là từ tư duy ứng phó sang tư duy phòng ngừa chủ động. Đồng thời cần xây dựng một hệ sinh thái hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ quan nhà nước, thúc đẩy chia sẻ cảnh báo sớm, chia sẻ thông tin về nguy cơ, phối hợp ứng cứu sự cố và tổ chức diễn tập thường xuyên.

Quang cảnh sự kiện Vietnam Security summit 2026 do Hiệp Hội An ninh mạng quốc gia và IEC Group tổ chức. Ảnh: T.U

Quan điểm, cần thúc đẩy xây dựng hệ sinh thái an ninh mạng quốc gia theo hướng chủ động, đồng bộ và bền vững cũng được nhiều chuyên gia, nhà quản lý đề cập. Trong đó tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng chuyên gia an ninh mạng. Bên cạnh việc cần nâng cao hơn nữa nhận thức về công tác bảo đảm an ninh mạng; các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cần chủ động đầu tư cho công nghệ, nguồn nhân lực và năng lực quản trị rủi ro...