Năng lượng sạch cần cơ chế để tạo động lực tăng trưởng

Tiềm năng phát triển năng lượng sạch

Tại diễn đàn “Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới” do Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam tổ chức chiều 27/10 tại Hà Nội, bà Nguyễn Thị Thu Huyền - Viện Năng lượng, Bộ Công Thương cho biết, Việt Nam có tiềm năng phát triển nhiều nguồn năng lượng sạch, từ điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời đến sinh khối và các nguồn năng lượng mới.

Theo các kịch bản quy hoạch được, đến năm 2030, công suất điện mặt trời có thể đạt khoảng 46.459-73.416 MW; điện gió trên bờ và gần bờ đạt khoảng 26.066-38.029 MW; điện gió ngoài khơi đạt khoảng 6.000-17.032 MW.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng, Việt Nam cần giải quyết đồng bộ các thách thức về cơ chế, chính sách, huy động vốn, hạ tầng năng lượng, làm chủ công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Cùng với phát triển nguồn điện tái tạo, đầu tư hệ thống pin lưu trữ, thủy điện tích năng, lưới điện thông minh và thúc đẩy tiết kiệm năng lượng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, tạo dư địa cho đổi mới công nghệ và thu hút đầu tư.

PGS, TS Phạm Hoàng Lương - Giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam nhìn nhận, nếu Việt Nam hướng tới tăng trưởng GDP 10%, nhu cầu năng lượng và điện có thể phải tăng từ 10% trở lên. Đây là thách thức lớn trong giai đoạn đến năm 2030.

PGS, TS Phạm Hoàng Lương - Giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam.

Giải pháp căn cơ để giảm cường độ năng lượng là thay đổi cơ cấu kinh tế, chuyển từ các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng sang những ngành ít tiêu tốn năng lượng hơn nhưng tạo ra giá trị gia tăng cao hơn. Nếu nền kinh tế tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào các ngành sử dụng nhiều năng lượng, nhu cầu điện và nhiệt sẽ tăng, kéo theo áp lực phát thải.

TS Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ cũng cho rằng vấn đề năng lượng cần được nhìn nhận một cách tổng thể hơn trong bối cảnh Việt Nam đang tìm kiếm phương thức tăng trưởng và phát triển mới.

Những biến động địa chính trị và xung đột quốc tế cho thấy khả năng dự phòng năng lượng của Việt Nam còn hạn chế. Vì vậy, bài toán năng lượng không chỉ nằm ở việc phát triển nguồn cung mà còn liên quan đến dự trữ, chuỗi cung ứng, đối tác, năng lực nội tại và hệ thống phân phối.

Ông Thành lưu ý quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch không thể diễn ra ngay lập tức mà cần có lộ trình phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế và bảo đảm đời sống. Việc điều chỉnh quy hoạch điện phải tính đến những vướng mắc trong thực thi, khả năng tiếp cận đối tác cũng như năng lực tiếp thu, làm chủ và vận hành các công nghệ năng lượng khác nhau.

Gỡ nút thắt về vốn, công nghệ và hạ tầng

Một trong những vấn đề được các chuyên gia nhấn mạnh là làm thế nào để phát triển năng lượng sạch đồng thời đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh và giảm phát thải.

Theo TS Mai Duy Thiện - Tổng biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam, phát triển năng lượng sạch không thể chỉ dựa vào việc gia tăng công suất nguồn điện. Thay vào đó, cần một cách tiếp cận tổng thể, kết nối quy hoạch, phát triển nguồn, truyền tải, phân phối, lưu trữ, quản lý nhu cầu, thị trường và cơ chế tài chính.

TS Mai Duy Thiện - Tổng biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam.

Lưới điện thông minh, công nghệ lưu trữ năng lượng, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các giải pháp quản lý năng lượng hiện đại sẽ góp phần nâng cao tính linh hoạt, tối ưu hóa vận hành và tăng khả năng tích hợp các nguồn năng lượng sạch. Cùng với đó, cần hoàn thiện cơ chế thị trường, nâng cao tính minh bạch trong đầu tư, đa dạng hóa nguồn vốn và thúc đẩy sự tham gia của khu vực tư nhân.

Ông Thiện cũng nhấn mạnh năng lượng sạch ngày càng liên quan trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp khi các thị trường quốc tế chú trọng hơn đến tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng.

Đối với hydrogen xanh, Việt Nam có lợi thế về tiềm năng năng lượng tái tạo và vị trí địa lý gần các thị trường nhập khẩu lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc và Liên minh châu Âu. Tuy nhiên, giá thành vẫn là rào cản đáng kể.

Theo ông Lương, hydrogen xanh hiện có giá cao gấp 2,5-4,5 lần hydrogen truyền thống. Chi phí cao khiến việc ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm gặp khó khăn, qua đó hạn chế khả năng tiếp cận vốn vay của các dự án.

Bên cạnh đó, Việt Nam còn thiếu khung pháp lý chuyên biệt, tiêu chuẩn chứng nhận hydrogen sạch, cơ chế điều phối liên ngành và hạ tầng kho chứa, đường ống vận chuyển, cảng xuất khẩu chuyên dụng.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, ông Lương kiến nghị ưu tiên phát triển hạ tầng lưu trữ và vận chuyển, xây dựng cơ chế hỗ trợ tài chính cho các dự án tiên phong, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật đối với hydrogen sạch.

Ông Nguyễn Văn Thiện - Phó Tổng giám đốc Công ty CP Công nghiệp GG (GG Power).

Ở lĩnh vực lưu trữ năng lượng, ông Nguyễn Văn Thiện - Phó Tổng giám đốc Công ty CP Công nghiệp GG (GG Power), cho biết thị trường đang đối mặt với những rào cản về cơ chế tài chính và doanh thu. Doanh nghiệp cần quy định rõ ràng hơn về giá dịch vụ lưu trữ, cùng nguồn tín dụng dài hạn để triển khai dự án.

Bên cạnh đó, việc siết chặt tiêu chuẩn an toàn, thúc đẩy trách nhiệm tái chế pin và phát triển năng lực sản xuất trong nước có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững của thị trường.

Một hướng đi khác được đề cập tại diễn đàn là phát triển điện hạt nhân và nghiên cứu các lò phản ứng modul nhỏ (SMR). TS Trần Chí Thành - Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng Việt Nam nên chủ động hợp tác với các đối tác nước ngoài hoặc tiếp nhận bản quyền công nghệ, đồng thời xây dựng năng lực hạt nhân trong nước.

"Dù trên thế giới có nhiều thiết kế SMR, số công nghệ được thương mại hóa và kiểm chứng thực tế vẫn còn hạn chế. Công nghệ này có tiềm năng về tính linh hoạt và giảm vốn đầu tư ban đầu, nhưng cũng đối mặt với những thách thức về giá thành điện, nhiên liệu, an toàn và lựa chọn địa điểm", TS Trần Chí Thành nêu.

Đối với các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, ông Thành cho biết còn nhiều công việc cần hoàn thiện, từ hồ sơ địa điểm, báo cáo nghiên cứu khả thi đến thiết kế kỹ thuật và cấp phép xây dựng. Theo lộ trình được ông đề cập, các nhà máy có thể đi vào vận hành trong giai đoạn 2038-2040.

Các tham luận tại diễn đàn cho thấy phát triển năng lượng sạch không chỉ là bài toán gia tăng nguồn cung mà còn đòi hỏi sự phối hợp giữa chính sách, hạ tầng, công nghệ, tài chính và nhu cầu sử dụng của doanh nghiệp. Việc tháo gỡ đồng bộ những điểm nghẽn này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả khai thác các nguồn năng lượng sạch, bảo đảm an ninh năng lượng và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng kinh tế bền vững.