Năng lượng sạch: Nền tảng để thu hút đầu tư bán dẫn

Trong bối cảnh nhu cầu điện năng từ các ngành công nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI), gia tăng nhanh chóng, khả năng tiếp cận nguồn điện sạch, ổn định với giá cả cạnh tranh đang trở thành yếu tố quan trọng trong quyết định đầu tư. Chia sẻ tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026, bà So Young Jang, Giám đốc cấp cao Hợp tác và Liên minh năng lượng của Hiệp hội Công nghiệp bán dẫn toàn cầu (SEMI) cho biết, để thu hút các dự án công nghệ cao, Việt Nam cần phối hợp chặt chẽ giữa phát triển năng lượng tái tạo, quy hoạch lưới điện và chính sách công nghiệp.

Toàn cảnh Diễn đàn.

Điện sạch, ổn định là điều kiện quan trọng đối với ngành bán dẫn

Từ góc độ ngành công nghiệp bán dẫn, bà So Young Jang cho biết, việc tiếp cận nguồn điện có giá cả phải chăng, đáng tin cậy và sạch đang ngày càng trở thành yếu tố quan trọng trong các quyết định đầu tư. Quá trình sản xuất chất bán dẫn tiêu thụ năng lượng lớn, trong khi các cơ sở sản xuất phải vận hành liên tục 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần. Nhu cầu điện năng cũng tiếp tục tăng khi ngành công nghiệp này mở rộng.

Bà So Young Jang, Giám đốc phụ trách Hợp tác và Liên minh năng lượng của Hiệp hội Công nghiệp bán dẫn toàn cầu (SEMI).

Theo đại diện SEMI, các nhà đầu tư công nghệ cao đặc biệt quan tâm đến bốn điều kiện thiết yếu.

Thứ nhất, nguồn cung năng lượng sạch đầy đủ. Các công ty cần có niềm tin rằng công suất năng lượng tái tạo sẽ mở rộng song song với nhu cầu điện công nghiệp.

Thứ hai, giá điện cạnh tranh và có thể dự báo trước. Các nhà sản xuất chất bán dẫn đưa ra các quyết định đầu tư dài hạn, thường là trong khoảng từ 10 đến 20 năm. Họ cần định giá điện ổn định và minh bạch để quản lý chi phí vận hành và rủi ro đầu tư. Các Hợp đồng Mua bán Điện (PPA) dài hạn có thể đóng vai trò quan trọng trong việc mang lại sự chắc chắn đó.

Thứ ba, khung chính sách rõ ràng và hỗ trợ. Chính phủ cần tạo điều kiện cho các cơ chế mua sắm năng lượng tái tạo thực tế, bao gồm PPA trực tiếp, PPA doanh nghiệp và các mô hình mua sắm theo nhóm.

Thứ tư, quy hoạch phân vùng năng lượng tái tạo chiến lược và quy hoạch lưới điện tích hợp. Việc phát triển năng lượng tái tạo cần được gắn kết chặt chẽ với sự phát triển công nghiệp và nhu cầu điện trong tương lai. Bà So Young Jang cho rằng, yêu cầu này đòi hỏi phải có dự báo nhu cầu điện dài hạn, đánh giá năng lực lưới điện và đầu tư đồng bộ vào hạ tầng truyền tải, lưu trữ năng lượng cũng như các giải pháp tăng tính linh hoạt của hệ thống điện.

Chia sẻ kinh nghiệm từ Hàn Quốc, đại diện SEMI cho biết, thông qua Sáng kiến Hợp tác Năng lượng SEMI (SEMI Energy Collaborative), tổ chức này đã phối hợp với Chính phủ Hàn Quốc về cải cách thị trường năng lượng tái tạo, trong đó có Tiêu chuẩn Danh mục Đầu tư tái tạo (RPS), cơ chế mua sắm năng lượng của doanh nghiệp và mở rộng năng lượng tái tạo gần các cụm sản xuất chất bán dẫn.

Hàn Quốc đang chuyển dịch theo hướng xây dựng khung mua sắm năng lượng tái tạo có sự dẫn dắt nhiều hơn của Chính phủ, bao gồm các phiên đấu giá cạnh tranh và hợp đồng dài hạn. Những cải cách này được kỳ vọng góp phần cải thiện tính ổn định của giá điện và hỗ trợ đầu tư vào năng lượng tái tạo.

Song song với đó, SEMI muốn thúc đẩy việc hình thành các khu vực năng lượng tái tạo gần những cụm sản xuất bán dẫn lớn, gắn với quy hoạch lưới điện phối hợp và đầu tư hạ tầng. Tổ chức này đã làm việc với chính quyền tỉnh Gyeonggi, Hàn Quốc và các nhà hoạch định chính sách quốc gia để tìm kiếm cơ hội mở rộng triển khai năng lượng tái tạo gần các khu vực sản xuất chất bán dẫn.

Mục tiêu là kết nối tốt hơn việc phát triển năng lượng tái tạo với nhu cầu điện công nghiệp, giảm các hạn chế của lưới điện và cải thiện khả năng tiếp cận nguồn điện sạch có giá cạnh tranh. Tuy nhiên, theo bà So Young Jang, vấn đề quan trọng vẫn là làm thế nào để các doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn năng lượng tái tạo với mức giá hợp lý và có khả năng dự báo trước.

Từ kinh nghiệm này, đại diện SEMI nhấn mạnh, nhu cầu mạnh mẽ từ ngành công nghiệp chưa đủ để tạo ra nguồn cung năng lượng tái tạo. Điều cần thiết là các chính sách của Chính phủ nhằm khơi thông đầu tư, mở rộng công suất lưới điện và tạo điều kiện cho các cơ chế mua sắm điện dài hạn với giá cả cạnh tranh.

Quy hoạch lưới điện cần đi trước nhu cầu công nghiệp

Từ góc độ phát triển ngành công nghiệp bán dẫn và AI, bà So Young Jang nhấn mạnh lưới điện đang trở thành vấn đề then chốt đối với Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới.

"Tôi nghĩ rõ ràng về chủ đề năng lượng này, điều quan trọng nhất và mang tính nền tảng nhất chính là mạng lưới điện. Hiện nay, lưới điện là một chủ đề then chốt không chỉ đối với Việt Nam mà thực sự là trên toàn cầu, bởi vì nhu cầu năng lượng từ các ngành công nghiệp như bán dẫn, AI đang tạo ra nhu cầu khổng lồ", bà So Young Jang nhận định.

Theo bà, ngay cả nhiều quốc gia cũng chưa thực sự sẵn sàng đáp ứng quy mô nhu cầu năng lượng và tốc độ mở rộng của các ngành công nghiệp này. Việc tích hợp lưới điện theo phương thức truyền thống không còn là giải pháp được khuyến nghị duy nhất, do đó cần tìm kiếm những phương án đổi mới và sáng tạo hơn.

Từ thực tế này, đại diện SEMI đề xuất cần tăng cường đối thoại mở về lưới điện và các chủ đề công nghệ, tạo điều kiện để các bên trao đổi ý tưởng, chia sẻ giải pháp và cùng xác định những vấn đề cần ưu tiên giải quyết. Trong đó, việc xác định hiện trạng, những điểm còn thiếu hụt và khoảng cách cần khắc phục là một phần quan trọng của quá trình này.

Bà So Young Jang cũng cho rằng, năng lượng, đặc biệt là năng lượng tái tạo, hiện không còn đơn thuần là một nguồn cung năng lượng mà đã trở thành lĩnh vực gắn với đổi mới sáng tạo, mở ra nhiều cơ hội phát triển và khám phá các giải pháp mới.

"Ngay cả trong ngành bán dẫn của chúng tôi, chúng tôi cũng thực sự bất ngờ trước nhu cầu quá lớn, thậm chí vượt ngoài dự kiến. Đôi khi chúng tôi còn mất phương hướng vì mọi thứ diễn ra quá nhanh. Vì vậy, việc bắt đầu những cuộc đối thoại giữa các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo doanh nghiệp thường xuyên hơn và cùng xác định các giải pháp là rất quan trọng", bà chia sẻ.