Điều đáng chú ý với nhà đầu tư phía sau lãi gần 40 nghìn tỷ của VietinBank

Lợi nhuận tăng gần 34% trong 9 tháng năm 2026 giúp VietinBank củng cố năng lực tài chính

Lợi nhuận tăng mạnh, chi phí vốn vẫn là sức ép

Theo báo cáo tài chính hợp nhất quý III/2026, Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank) ghi nhận lợi nhuận trước thuế 9 tháng đạt gần 39.557 tỷ đồng, tăng 33,9% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này được hỗ trợ bởi tăng trưởng thu nhập lãi và nhiều hoạt động ngoài lãi.

Trong 9 tháng, thu nhập lãi thuần của VietinBank đạt 61.931 tỷ đồng, tăng 27,7%. Tuy nhiên, chi phí lãi cũng gia tăng đáng kể, phản ánh áp lực cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và giá vốn huy động. Khi chi phí đầu vào tăng, khả năng duy trì biên lợi nhuận sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào cơ cấu nguồn vốn, chất lượng tài sản sinh lời và hiệu quả sử dụng vốn.

Ở chiều tích cực, các hoạt động ngoài lãi tiếp tục đóng góp vào kết quả kinh doanh. Lãi thuần từ dịch vụ đạt 6.602 tỷ đồng, tăng 42,5%; lãi thuần kinh doanh ngoại hối đạt 3.179 tỷ đồng, tăng khoảng 24%; lãi thuần từ hoạt động khác đạt 7.704 tỷ đồng, tăng gần 10%.

Nhờ tăng trưởng thu nhập, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh trước chi phí dự phòng rủi ro tín dụng đạt hơn 60.337 tỷ đồng, tăng 29,8%. Đây là nền tảng giúp ngân hàng duy trì khả năng sinh lời ngay cả khi phải dành nguồn lực đáng kể để xử lý rủi ro tín dụng.

Trong kỳ, VietinBank trích lập hơn 20.781 tỷ đồng dự phòng rủi ro tín dụng, tăng 22,6% so với cùng kỳ năm trước. Khoản chi này tương đương khoảng 34,4% lợi nhuận trước dự phòng. Sau khi trừ chi phí dự phòng, lợi nhuận trước thuế đạt gần 39.557 tỷ đồng.

Việc gia tăng trích lập vừa tạo áp lực lên lợi nhuận hiện tại, vừa giúp ngân hàng chủ động nguồn lực để hấp thụ những tổn thất tín dụng có thể phát sinh. Bởi vậy, đánh giá kết quả kinh doanh của VietinBank không chỉ nằm ở tốc độ tăng lợi nhuận mà còn ở khả năng duy trì chất lượng tài sản trong những kỳ tiếp theo.

Nợ nhóm 3, nhóm 4 tăng mạnh

Tại ngày 30/9/2026, dư nợ cho vay khách hàng của VietinBank đạt hơn 2,14 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 7,5% so với cuối năm 2025. Trong đó, dư nợ đủ tiêu chuẩn đạt hơn 2,09 triệu tỷ đồng.

Dù phần lớn dư nợ vẫn thuộc nhóm có chất lượng tốt, các khoản vay có dấu hiệu suy giảm khả năng trả nợ lại ghi nhận biến động đáng chú ý. Nợ nhóm 2 tăng từ 17.345 tỷ đồng lên 23.062 tỷ đồng, tương ứng gần 33%. Nợ nhóm 3 tăng từ 1.490 tỷ đồng lên 7.522 tỷ đồng, trong khi nợ nhóm 4 tăng từ 578 tỷ đồng lên 2.957 tỷ đồng.

Ở chiều ngược lại, nợ nhóm 5 giảm từ 19.846 tỷ đồng xuống 15.301 tỷ đồng, tương ứng giảm 22,9%. Tính chung, nợ xấu thuộc nhóm 3, 4 và 5 đạt khoảng 25.781 tỷ đồng, tăng 17,6% so với cuối năm trước. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay khách hàng tăng từ khoảng 1,1% lên 1,2%.

Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay khách hàng tăng từ khoảng 1,1% lên 1,2%.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở mức tăng của tổng nợ xấu mà còn ở sự thay đổi cơ cấu. Nợ nhóm 3 và nhóm 4 tăng mạnh trong khi nợ nhóm 5 giảm cho thấy áp lực rủi ro đang thể hiện rõ hơn ở những khoản vay chưa chuyển sang trạng thái có khả năng mất vốn.

Nợ nhóm 5 giảm có thể phản ánh những chuyển biến trong xử lý, thu hồi hoặc phân loại các khoản nợ. Tuy nhiên, chỉ riêng diễn biến này chưa đủ để kết luận chất lượng tín dụng được cải thiện toàn diện. Sự gia tăng của nợ nhóm 3 và nhóm 4 đặt ra yêu cầu theo dõi khả năng phục hồi dòng tiền của khách hàng, cũng như mức độ tổn thất nếu các khoản vay không được xử lý hiệu quả.

Đặc biệt, nợ nhóm 2 tăng gần 33% là chỉ báo cần quan tâm. Đây chưa phải nợ xấu, nhưng là nhóm khoản vay có dấu hiệu suy giảm khả năng trả nợ. Nếu một phần các khoản này tiếp tục chuyển sang nhóm 3, nhóm 4 hoặc nhóm 5, áp lực dự phòng có thể gia tăng trong những kỳ tiếp theo.

Bộ đệm dự phòng 160%

Trong bối cảnh nợ xấu gia tăng, VietinBank tiếp tục củng cố nguồn lực dự phòng. Đến cuối tháng 9/2026, số dư dự phòng rủi ro tín dụng đối với dư nợ cho vay khách hàng đạt hơn 41.352 tỷ đồng, tăng khoảng 18,7% so với mức 34.810 tỷ đồng đầu năm.

Với tổng nợ xấu khoảng 25.781 tỷ đồng, số dư dự phòng hiện cao gấp khoảng 1,6 lần nợ xấu, tương ứng tỷ lệ bao phủ nợ xấu khoảng 160%. Tính theo tỷ lệ này, cứ 100 đồng nợ xấu nội bảng, VietinBank có khoảng 160 đồng dự phòng tương ứng.

Tỷ lệ bao phủ cao tạo ra lớp đệm quan trọng, giúp ngân hàng có thêm nguồn lực hấp thụ tổn thất từ các khoản nợ đã được phân loại xấu. Đây cũng là yếu tố hỗ trợ khả năng duy trì ổn định lợi nhuận trong trường hợp phát sinh thêm các khoản nợ khó thu hồi.

Chất lượng các khoản vay vẫn là biến số quan trọng đối với khả năng duy trì tăng trưởng

Tuy nhiên, tỷ lệ bao phủ nợ xấu không phải thước đo duy nhất phản ánh mức độ an toàn. Dự phòng được hình thành trên cơ sở phân loại nợ và quy định trích lập, trong khi rủi ro thực tế còn phụ thuộc vào giá trị tài sản bảo đảm, khả năng thu hồi, dòng tiền của khách hàng và mức độ tập trung tín dụng.

Đáng chú ý, chi phí dự phòng tăng 22,6% trong 9 tháng, cao hơn tốc độ tăng dư nợ 7,5%. Diễn biến này cho thấy nguồn lực dành cho việc bảo vệ bảng cân đối đang tăng nhanh hơn quy mô tín dụng. Mặt khác, việc chủ động gia tăng dự phòng cũng giúp ngân hàng củng cố bộ đệm trước những biến động khó lường của thị trường.

Với người gửi tiền, năng lực sinh lời và bộ đệm dự phòng là những yếu tố hỗ trợ sức chống chịu của ngân hàng. Dù vậy, mức độ an toàn không thể chỉ đánh giá qua lợi nhuận hoặc tỷ lệ bao phủ nợ xấu, mà còn phụ thuộc vào thanh khoản, vốn tự có, chất lượng tài sản và khả năng quản trị rủi ro tổng thể.

Đối với người vay, chất lượng tín dụng và khả năng kiểm soát rủi ro của ngân hàng có ý nghĩa đối với sự ổn định của nguồn cung vốn. Khi các khoản vay có dấu hiệu suy giảm chất lượng, việc đánh giá hồ sơ, điều kiện cấp tín dụng và quản lý dòng tiền sau giải ngân có thể trở nên chặt chẽ hơn. Điều này đặc biệt đáng chú ý với những doanh nghiệp có dòng tiền yếu hoặc phụ thuộc lớn vào vốn vay.

Với cổ đông, lợi nhuận tăng gần 34% là kết quả tích cực, nhưng chất lượng lợi nhuận và khả năng duy trì tăng trưởng mới là yếu tố quyết định tính bền vững. Nếu nợ nhóm 3, nhóm 4 tiếp tục tăng hoặc nợ nhóm 2 chuyển thành nợ xấu, chi phí dự phòng có thể tiếp tục chiếm tỷ trọng đáng kể trong lợi nhuận hoạt động, qua đó ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh và khả năng tích lũy vốn.

Nhìn tổng thể, VietinBank đang có lợi thế từ quy mô tín dụng lớn, nguồn thu ngoài lãi tăng trưởng và bộ đệm dự phòng tương đối dày. Tuy nhiên, phía sau mức lợi nhuận gần 40.000 tỷ đồng, chất lượng các khoản vay vẫn là biến số quan trọng đối với khả năng duy trì tăng trưởng.

Trong những quý tới, diễn biến nợ nhóm 2, khả năng thu hồi các khoản nợ nhóm 3, nhóm 4 và tốc độ tăng chi phí dự phòng sẽ quyết định phần nào chất lượng tăng trưởng của VietinBank. Lợi nhuận cao tạo nền tảng cho ngân hàng mở rộng hoạt động, nhưng khả năng kiểm soát rủi ro tín dụng mới là yếu tố quyết định liệu kết quả kinh doanh tích cực có được duy trì bền vững hay không.