Năng lượng xanh – lợi thế cạnh tranh mới của khu công nghiệp

Điện xanh, BESS và các giải pháp quản lý năng lượng đang mở thêm dư địa để khu công nghiệp nâng chất lượng hạ tầng. Ảnh: ĐVCC

Từ “đủ điện” đến “điện xanh”

Trong nhiều năm, khi doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp FDI, lựa chọn địa điểm đặt nhà máy, những yếu tố như giá đất, logistics, khoảng cách tới cảng biển hay nguồn lao động thường được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, yêu cầu của nhà đầu tư đang thay đổi khi năng lượng ngày càng gắn với năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tại tọa đàm “Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh và tăng trưởng công nghiệp: Bảo đảm nguồn cung năng lượng cho sản xuất” trong khuôn khổ Tuần lễ Công nghiệp và Công nghệ Việt Nam 2026, ông Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc kinh doanh Công ty cổ phần Tập đoàn GG Power cho biết, nếu 10 năm trước, nhà đầu tư FDI chủ yếu quan tâm đến logistics, giá đất và lao động thì hiện nay, câu hỏi về năng lượng được ưu tiên. Nguồn điện có ổn định không, tần suất mất điện thế nào, khu công nghiệp có thể cung cấp điện xanh và cam kết tỷ lệ điện xanh ở mức nào?

Sự thay đổi này cho thấy bài toán năng lượng tại khu công nghiệp không còn dừng ở yêu cầu “đủ điện”. Khi các chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục nâng chuẩn về giảm phát thải, sử dụng năng lượng sạch và duy trì sản xuất ổn định, hạ tầng năng lượng cũng phải chuyển theo hướng linh hoạt và xanh hơn.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hà, giảm phát thải carbon và sử dụng điện xanh đang dần trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì vị trí trong chuỗi cung ứng, nhất là khi cung cấp hàng hóa cho các thương hiệu lớn.

Từ góc độ khu công nghiệp, khả năng cung cấp hoặc cam kết tỷ lệ điện xanh vì thế có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh. Với nhà đầu tư quốc tế, đây không chỉ là câu chuyện hình ảnh mà ngày càng liên quan trực tiếp đến yêu cầu sản xuất, tiêu chuẩn môi trường và mục tiêu giảm phát thải của toàn chuỗi.

Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ với những khu công nghiệp mới mà cả các khu đã hình thành. Hạ tầng năng lượng từng bước được cải tạo, tăng khả năng tiếp cận nguồn điện xanh, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Điện mặt trời, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) và quản lý năng lượng thông minh đang mở thêm những lựa chọn cho doanh nghiệp.

Tại Hà Nội, yêu cầu này cũng gắn với định hướng phát triển các khu công nghiệp hiện đại, xanh và bền vững. Ông Bùi Tuấn Khanh, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ và Hỗ trợ doanh nghiệp (Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội) cho rằng, sử dụng năng lượng hiệu quả, đẩy mạnh năng lượng tái tạo và nâng cao năng lực quản trị năng lượng không chỉ giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí mà còn nâng sức cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Không thể xanh hóa nếu thiếu nguồn lực

Tuy nhiên, chuyển đổi sang hạ tầng năng lượng xanh không đơn giản là tăng đầu tư điện mặt trời hay BESS. Đằng sau mỗi quyết định vẫn là bài toán phụ tải, độ tin cậy, chi phí và hiệu quả đầu tư.

Đối với nhà máy vận hành liên tục, điện mặt trời chủ yếu phát điện vào ban ngày, trong khi nhu cầu sử dụng kéo dài cả ngày và đêm. BESS có thể lưu trữ điện để sử dụng vào thời điểm thiếu nguồn mặt trời, nhưng đầu tư hệ thống đủ lớn để đáp ứng nhu cầu trong thời gian dài đòi hỏi nguồn vốn đáng kể.

Vì vậy, hướng đi thực tế là kết hợp hợp lý giữa điện lưới, năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ, thay vì đặt mục tiêu tự chủ tuyệt đối. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp tăng khả năng chủ động năng lượng, giảm tác động khi nguồn điện gián đoạn nhưng không tạo áp lực đầu tư quá lớn.

Cùng với công nghệ, vốn đang là một điểm nghẽn của quá trình xanh hóa. Hiện, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn, công nghệ và giải pháp kỹ thuật phù hợp. Theo Tiến sĩ Cấn Văn Lực, cần xây dựng quỹ tái cấp vốn và các gói tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào dự án xanh. Cùng với đó, cần tháo gỡ tình trạng thiếu đồng bộ về tiêu chí xanh và quy trình phê duyệt phức tạp đang cản trở khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp.

Từ thực tế hoạt động, bà Diệp Thị Kim Hoàn, Giám đốc Phát triển bền vững, Khu công nghiệp DEEP C (Hải Phòng) cho biết, doanh nghiệp tại các khu công nghiệp còn thiếu thông tin về các đơn vị cung cấp tín dụng xanh; một số quỹ yêu cầu bảo lãnh ngân hàng hoặc không chấp nhận tài sản bảo đảm, khiến các dự án quy mô nhỏ khó tiếp cận vốn nước ngoài.

Như vậy, để năng lượng xanh thực sự trở thành lợi thế của khu công nghiệp, cần tháo gỡ đồng thời bài toán công nghệ và tài chính. Hoàn thiện tiêu chí xanh, đơn giản hóa thủ tục, số hóa quy trình tín dụng, tăng chính sách hỗ trợ về thuế, phí, bảo hiểm và lãi suất; nghiên cứu cơ chế bảo lãnh tín dụng xanh, quỹ tái cấp vốn và huy động nguồn lực quốc tế là những hướng cần được quan tâm.

Về dài hạn, xanh hóa hạ tầng năng lượng không chỉ giúp khu công nghiệp đáp ứng yêu cầu môi trường mà còn góp phần định hình lợi thế cạnh tranh mới trong thu hút đầu tư. Khi tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành một phần của điều kiện tham gia chuỗi cung ứng, khu công nghiệp có hạ tầng năng lượng ổn định, linh hoạt và khả năng cung cấp điện xanh sẽ có thêm cơ sở nâng chất lượng dịch vụ, giảm rủi ro năng lượng cho doanh nghiệp và tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư mới.