Nâng ngưỡng thu nhập người phụ thuộc lên 3 triệu đồng: Vẫn thấp và lạc hậu

Tại dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế TNCN, Bộ Tài chính đề xuất điều chỉnh mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc mà người nộp thuế được áp dụng giảm trừ.

Cụ thể, mức thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập của người phụ thuộc không vượt quá 3 triệu đồng, tăng 2 triệu đồng so với hiện hành, vốn đã áp dụng từ năm 2013.

Cơ quan soạn thảo cho rằng việc điều chỉnh là cần thiết trong bối cảnh mặt bằng giá cả, thu nhập và chi tiêu đã thay đổi đáng kể. Đồng thời, Bộ Tài chính cho rằng, mức tăng này cao hơn mức tăng của chi tiêu bình quân đầu người và thu nhập bình quân đầu người trong giai đoạn từ năm 2014 đến nay và dự báo cho một số năm tiếp theo.

Ngoài ra, mức này cũng cao hơn mức thu nhập bình quân để xác định hộ nghèo tại khu vực thành thị quy định tại Nghị định 351/2025 của Chính phủ.

Cũng theo Bộ Tài chính, chi tiêu bình quân đầu người năm 2024 (là 2,977 triệu đồng/người/tháng) tăng khoảng 1,6 lần so với năm 2014 (là 1,888 triệu đồng/người/tháng).

Thu nhập bình quân đầu người năm 2024 (là 5,15 triệu đồng/người/tháng) tăng khoảng 2 lần so với năm 2014 (là 2,637 triệu đồng/người/tháng).

Do đó, căn cứ mức thu nhập bình quân, mức chi tiêu bình quân và tiêu chí về thu nhập của hộ nghèo, hộ cận nghèo giai đoạn 2026-2030 nêu trên, Bộ đề xuất mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc tương đương với mức thu nhập xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo khu vực thành thị cũng như mức chi tiêu bình quân đầu người.

Đã điều chỉnh nhưng... vẫn thấp

Chia sẻ với PV, chị Lê Phương Dung (Kim Mã, Hà Nội) cho rằng việc nâng từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng là một bước điều chỉnh lớn. Nhưng chị Dung cho rằng, đặt vào thực tế sinh hoạt, một người không thể nào tự bảo đảm các nhu cầu tối thiểu ở mức 3 triệu đồng.

Trong khi đó, từ năm 2026, mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc đã được nâng lên 6,2 triệu đồng/tháng. Nhưng ngưỡng thu nhập để xác định người phụ thuộc theo dự thảo chỉ dừng ở 3 triệu đồng. Đặc biệt, theo chị Dung, việc bất hợp lý này sẽ thể hiện rõ hơn với nhóm sinh viên làm thêm.

"Tôi có con đang học đại học, mỗi tháng cộng tất cả chi phí ăn uống, sinh hoạt, tiền học... sẽ vào khoảng 9-10 triệu đồng. Con tôi có đi làm thêm tại quán cà phê với mức lương khoảng 3,5 triệu đồng để đỡ đần bố mẹ. Nhưng thực tế vẫn phải dựa vào sự hỗ trợ từ gia đình. Rõ ràng con số này khó phản ánh đúng khả năng tự nuôi sống bản thân, nhất là tại các đô thị lớn", chị Dung nói.

Còn anh Quang Huy (Ô Chợ Dừa, Hà Nội) thì cho rằng vướng mắc lớn nằm ở việc tính thu nhập bình quân tháng trong năm. Theo anh Huy, có những trường hợp thu nhập không ổn định, chỉ phát sinh trong vài tháng. Nhưng khi chia trung bình cho 12 tháng thì có thể vượt ngưỡng 3 triệu đồng.

"Trường hợp này rất dễ gặp ở các bạn sinh viên khi nhận những việc làm tự do trong ngắn hạn hoặc theo mùa. Việc quy đổi bình quân có thể khiến người phụ thuộc bị loại khỏi diện giảm trừ dù phần lớn thời gian trong năm không có thu nhập và vẫn chi phí sinh hoạt vẫn do bố mẹ chi trả", anh Huy nói.

Người dân cho rằng đề xuất điều chỉnh ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc của Bộ Tài chính vẫn chưa sát thực tế.

Mức 3 triệu vẫn chưa sát với mặt bằng đời sống

Trao đổi về đề xuất trên, Luật sư Nguyễn Thu Hoài, Công ty Luật TNHH Thuế và Luật Hà Nội cho rằng cho rằng, mức 3 triệu đồng/tháng vẫn chưa theo kịp mặt bằng đời sống hiện nay.

Bà Hoài nhấn mạnh ngưỡng xác định người phụ thuộc nên được tính toán dựa trên các chỉ số có khả năng phản ánh mức sống như lương tối thiểu vùng, thu nhập bình quân hoặc chính mức giảm trừ gia cảnh. Khi mức giảm trừ đã ở 6,2 triệu đồng, việc duy trì ngưỡng thu nhập chỉ 3 triệu đồng sẽ tạo ra độ lệch khó tránh.

Với nhóm sinh viên, theo bà Hoài, việc đi làm thêm không nên đánh đồng với khả năng tự chủ hoàn toàn về tài chính. Nếu chỉ dựa vào một ngưỡng thu nhập tạm thời để loại khỏi diện người phụ thuộc, chính sách có thể không phản ánh đúng thực tế nuôi dưỡng.

“Ngưỡng thu nhập nếu không theo kịp đời sống sẽ nhanh chóng trở nên lạc hậu. Với người nộp thuế, điều cần không phải là nâng lên cho có, mà là một mức đủ phản ánh chi phí thực tế của việc nuôi người phụ thuộc, nếu không sẽ khó bảo đảm ý nghĩa hỗ trợ thực chất”, Luật sư Hoài nêu quan điểm.

Nên lấy lương tối thiểu vùng làm tiêu chí

Đánh giá việc Bộ Tài chính lấy “Chi tiêu bình quân đầu người” để xác định ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc là hướng đi hợp lý. Song, theo ông Lê Văn Tuấn, Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, dữ liệu “Chi tiêu bình quân đầu người” được Bộ Tài chính lấy làm cơ sở tham chiếu là giai đoạn 2014 - 2024.

Do đó việc áp dụng ngưỡng 3 triệu đồng/người/tháng cho người phụ thuộc từ năm 2026 là không phù hợp.

“Thực tế chi tiêu của năm 2024 đã là 2,977 triệu đồng/người/tháng và Bộ Tài chính đề xuất ngưỡng 3 triệu đồng là đã khá sát với mức chi tiêu năm 2024. Trong khi đó, mức chi tiêu bình quân đầu người thực tế năm 2026 đã tăng hơn hẳn năm 2024, đặc biệt trong bối cảnh giá cả và chi phí sinh hoạt liên tục tăng”, ông Tuấn phân tích.

Theo ông Tuấn, giai đoạn 2020 - 2024 chịu tác động của dịch Covid-19 nên chi tiêu biến động bất thường, không phản ánh đúng xu hướng. Còn giai đoạn ổn định 2014 - 2020, cứ 2 năm mức chi tiêu bình quân tăng khoảng 15%.

Lấy ví dụ năm 2026 tăng 15% so với năm 2024, thì chi tiêu bình quân đầu người sẽ khoảng 3,4 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, ông Tuấn cho rằng “Chi tiêu bình quân đầu người” là mức bình quân cả nước, bao gồm cả vùng nông thôn, vùng khó khăn và đô thị lớn. Trong khi đó, chi phí sinh hoạt ở đô thị sẽ cao hơn nông thôn khá nhiều. Do đó, ông Tuấn đề xuất ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc cần cao hơn mức 3,4 triệu đồng.

Chuyên gia đề xuất lấy mức lương tối thiểu vùng làm tiêu chí xác định ngưỡng thu nhập người phụ thuộc để phù hợp và linh hoạt. Ảnh: M.T

Mặt khác, để phù hợp hơn trong thời gian dài, ông Tuấn cho rằng ngưỡng thu nhập người phụ thuộc nên gắn với mức lương tối thiểu vùng.

Ông Tuấn lý giải, việc gắn với lương tối thiểu vùng sẽ giúp chính sách linh hoạt hơn, khi mức mức lương tối thiểu vùng thay đổi theo từng năm, ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc sẽ tự động thay đổi tương ứng.

"Lạm phát hằng năm luôn xảy ra, giá cả hàng hóa, dịch vụ đều gia tăng theo thời gian. Do đó, mọi chính sách đều phải tính đến mức trượt giá trong đời sống người dân", ông Tuấn nhấn mạnh.

Điều này giúp chính sách bám sát thực tế đời sống và tránh tình trạng lạc hậu kéo dài như câu chuyện ngưỡng thu nhập xác định 1 triệu đồng được áp dụng 13 năm.

“Hiện tại, bình quân lương tối thiểu vùng áp dụng từ 2026, tương ứng mức 4,5 triệu đồng/người/tháng có thể cân nhắc là ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc cho giai đoạn mới”, ông Lê Văn Tuấn đề xuất.