Nắng nóng có tăng nguy cơ pin xe máy điện cháy nổ?

Mất an toàn do sử dụng không đúng cách

Sau thời gian tìm hiểu vì có nhu cầu chuyển từ xe máy chạy xăng sang xe máy điện, chị Nguyễn Thị Vân ở Cầu Giấy (Hà Nội) chia sẻ: "Tôi thấy xe máy điện đa dạng mẫu mã, quãng đường di chuyển cũng tương đối lớn. Tuy nhiên, tôi vẫn băn khoăn về nguy cơ cháy nổ của pin lithium".

Dây chuyền sản xuất xe máy điện Honda ICON e:.

Thực tế, đây cũng là lo ngại của nhiều người, khi một số thông tin cháy xe lan truyền trên mạng xã hội, nhất là đang vào mùa nắng nóng.

Tuy nhiên, theo cảnh báo từ Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (Bộ Công an), phần lớn các sự cố hỏa hoạn liên quan đến xe điện thời gian qua xuất phát từ lỗi chủ quan trong quá trình sử dụng. Các tác nhân trực tiếp bao gồm: Sử dụng thiết bị sạc không đồng bộ; sạc pin qua đêm thiếu giám sát, đặc biệt là hành vi tự ý tháo lắp, "độ chế" làm thay đổi thông số kỹ thuật của pin so với thiết kế nguyên bản.

Theo PGS.TS Đàm Hoàng Phúc (Đại học Bách khoa Hà Nội), việc can thiệp vào kết cấu pin nhằm tăng dung lượng không chỉ phá vỡ các tiêu chuẩn an toàn ban đầu mà còn tạo ra nguy cơ đoản mạch.

Ông Phúc cho rằng, đối với những thợ làm pin bình thường, không có gì chứng minh họ có đủ kinh nghiệm hay trình độ. Không những thế, họ có thể sẵn sàng bỏ qua những nguy cơ cháy nổ, hỏng hóc chỉ để đạt mục tiêu duy nhất là dung lượng pin lớn hơn. Trong khi các dòng pin gốc lithium luôn tiềm ẩn rủi ro rất cao nếu bị can thiệp trái phép.

"Việc tháo mở khối pin đồng nghĩa với việc người dùng đã tự tay vô hiệu hóa toàn bộ hệ thống bảo vệ vật lý và phần mềm do nhà sản xuất thiết lập", ông Phúc nói.

Quy trình kiểm tra nghiêm ngặt

Liên quan đến những lo lắng về cháy nổ pin xe máy điện trong mùa nắng nóng, một cán bộ Phòng Phương tiện giao thông đường bộ, Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết, để được cấp giấy chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường, xe máy điện đều phải qua kiểm tra theo QCVN 14:2024/BGTVT. Riêng pin xe máy điện đã có QCVN 91:2024/BGTVT để chứng nhận.

"Trên xe máy điện có hạng mục kiểm tra an toàn hoàn chỉnh khi lắp pin vào, sẽ phải chứng nhận pin và khi lắp trên xe thì phải kiểm tra tiếp và chứng nhận toàn bộ xe.

Việc chập cháy xe máy điện có nhiều nguyên nhân như vận hành không đúng, "độ chế", nhiều tình huống không phải do xe mà do điều kiện bên ngoài tác động vào. Còn chủ xe sử dụng đúng theo thông số kỹ thuật và hướng dẫn của nhà sản xuất sẽ an toàn", vị này khẳng định.

Theo PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, các bài kiểm tra theo quy chuẩn đặt pin vào những điều kiện khốc liệt hơn rất nhiều so với vận hành bình thường, bao gồm chống cháy, chống nhiệt và tự ngắt đoản mạch. Để đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt này, các nhà sản xuất lớn trên thị trường đã áp dụng hàng loạt công nghệ bảo vệ chuyên biệt.

Hiện tượng pin phồng rộp dưới thời tiết nắng nóng chủ yếu xảy ra với các loại pin kém chất lượng, không đạt tiêu chuẩn. Đối với các bộ pin đã vượt qua kiểm định, nhiệt độ cao không gây hư hỏng tức thì mà chỉ làm suy giảm tuổi thọ theo thời gian. Do đó, người dùng cần kiểm tra chỉ số sức khỏe pin (SOH) định kỳ và tiến hành thay thế khi dung lượng giảm xuống dưới mức 70%.

Vì sao công nghệ pin có độ an toàn cao?

Chuyên gia kỹ thuật của một hãng xe máy điện lớn tại Việt Nam cho biết, có nhiều yếu tố để khẳng định về sự an toàn của pin xe máy điện.

Thứ nhất, về thiết kế cơ khí, vỏ pack pin thường được cấu tạo từ hợp kim nhôm hoặc thép cường lực, giúp bảo vệ cell pin bên trong khỏi các tác động ngoại lực nguy hiểm như đá văng hay va chạm gầm. Trước khi xuất xưởng, các khối pin này phải vượt qua các thử nghiệm khắc nghiệt về đâm va, rung lắc và thả rơi. Đồng thời, tiêu chuẩn kháng nước IP68 được áp dụng để phù hợp với điều kiện ngập lụt tại Việt Nam.

Yếu tố thứ hai là mức độ an toàn đến từ hệ thống quản lý pin (BMS). Hệ thống này giám sát theo thời gian thực các thông số như điện áp, dòng điện và nhiệt độ từng cell, cùng với điện trở cách điện, đảm bảo khối pin hoạt động trong dải an toàn.

BMS cũng đảm nhận tính năng cân bằng cell, giúp pin không bị sạc hoặc xả quá mức, từ đó duy trì sự ổn định và kéo dài tuổi thọ. Khi xảy ra các sự cố như ngắn mạch, quá nhiệt, quá áp hay điện trở cách ly thấp, BMS sẽ lập tức tự động ngắt kết nối cao áp nhằm ngăn chặn triệt để nguy cơ cháy nổ.

Ngoài ra, công nghệ làm mát và kiểm soát nhiệt độ cũng là một công nghệ được các hãng xe áp dụng. Theo đó, pin xe máy được làm mát bằng dung dịch luân chuyển chất lỏng quanh các cell pin, giúp hạ nhiệt nhanh chóng khi sạc nhanh hoặc xe chạy ở tốc độ cao.

Cùng với phần mềm, cấu trúc hóa học của pin cũng được các nhà sản xuất tối ưu tùy theo định vị sản phẩm. Theo đó, dòng pin LFP (Lithium Iron Phosphate) nổi bật với cấu trúc ổn định, khó xảy ra tình trạng thoát nhiệt ngay cả khi bị đâm xuyên, đồng thời cho phép sạc/xả hàng ngàn lần mà vẫn giữ được dung lượng cao. Trong khi đó, dòng pin NMC được ứng dụng trên các mẫu xe cao cấp và được tích hợp các lớp bảo vệ đa tầng khắt khe.