Nắng nóng phơi bày khoảng trống thích ứng khí hậu của châu Âu

Liên minh châu Âu (EU) là một trong những nền kinh tế lớn đầu tiên trên thế giới đặt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 dưới dạng cam kết ràng buộc pháp lý.

Tuy nhiên, đợt nắng nóng kéo dài trong tháng 6 vừa qua cho thấy nhiều doanh nghiệp, dịch vụ công cộng và hạ tầng thiết yếu của khu vực vẫn chưa sẵn sàng trước các tác động ngày càng hiện hữu của biến đổi khí hậu.

Du khách tại quảng trường Plaza Puerta del Sol trong đợt nắng nóng ở Madrid, Tây Ban Nha. (Ảnh: Reuters)

Tại nhiều nơi ở châu Âu, nguồn cung điện bị gián đoạn, lao động ngoài trời phải tạm dừng, nhiều chuyến tàu tại Đức bị hủy, trong khi tại Thụy Điển, đoàn tàu hàng bị trật bánh sau khi nhiệt độ cực đoan làm biến dạng đường ray.

“Chúng ta chưa làm đủ tốt trong việc thích ứng”, Thứ trưởng Khí hậu Ba Lan Krzysztof Bolesta chia sẻ với Reuters.

Trong số các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, Tây Ban Nha ghi nhận khoảng 1.000 ca tử vong vượt mức thông thường mà giới chức nước này cho là liên quan đến đợt nắng nóng kỷ lục.

Tại Pháp, Bộ trưởng Y tế Stéphanie Rist cho biết nước này ghi nhận 2.025 ca tử vong trong thời gian nắng nóng, trong đó số ca tử vong ở nhóm người trên 45 tuổi tăng đáng kể.

Khác với các chính sách giảm phát thải được điều phối ở cấp độ EU, việc cải tạo nhà ở, không gian công cộng và hạ tầng để chống chịu với nhiệt độ cực đoan chủ yếu thuộc trách nhiệm của từng quốc gia hoặc chính quyền địa phương.

Trách nhiệm của EU là tăng cường khả năng chống chịu khí hậu trên toàn khối vào cuối năm nay, tập trung vào các kịch bản chung và chia sẻ kinh nghiệm giữa các quốc gia thành viên.

EU dự kiến công bố kế hoạch tăng cường chống biến đổi khí hậu vào cuối năm nay. Tuy nhiên, ngân sách dành cho thích ứng khí hậu của khối hiện vẫn khá khiêm tốn trong bối cảnh châu Âu là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới.

Theo số liệu chính thức, trong giai đoạn 2021 - 2025, khoảng 72% chi tiêu khí hậu từ ngân sách chung của EU được dành cho các biện pháp giảm phát thải khí nhà kính, trong khi chỉ 18% được phân bổ cho thích ứng khí hậu và 9% dành cho cả hai mục tiêu.

Một số mốc nhiệt cao nhiệt ghi nhận tại các nước châu Âu trong đợt nắng nóng cuối tháng 6.

Thiếu động lực đầu tư cho khí hậu

EU và các quốc gia thành viên hiện có nhiều công cụ tài chính nhằm khuyến khích giảm phát thải, từ trợ cấp phát triển năng lượng tái tạo đến hệ thống giao dịch phát thải Liên minh Châu Âu (ETS), cho phép doanh nghiệp giao dịch hạn ngạch phát thải chưa sử dụng.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Khí hậu Ba Lan Bolesta, hiện chưa có những cơ chế tương tự để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho các giải pháp thích ứng với khí hậu.

“Việc nhìn thấy lợi ích kinh doanh từ giảm phát thải dễ dàng hơn nhiều vì có hệ thống giao dịch phát thải, tín chỉ carbon và ngành công nghiệp năng lượng tái tạo”, ông nói. “Trong khi đó, thích ứng thường được coi là khoản chi phí với lợi ích chỉ xuất hiện trong dài hạn hoặc giống như một hợp đồng bảo hiểm - có thể cần đến hoặc cũng có thể không”.

Theo báo cáo mới công bố của ngân hàng Hà Lan ING, các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, hạn hán và lũ lụt đã khiến kinh tế châu Âu mất khoảng 0,3% tăng trưởng trong năm ngoái.

“Sự thật khó chịu là các đợt nắng nóng âm thầm chuyển từ hiện tượng thời tiết thành một biến số kinh tế vĩ mô”, báo cáo của ING nhận định. “Chiếc nhiệt kế giờ đây trở thành một chỉ báo kinh tế quan trọng”.

Những tác động này trải dài từ nguy cơ suy giảm doanh thu du lịch và nông nghiệp tại Nam Âu cho đến năng suất lao động giảm sút trong các văn phòng không được thiết kế cho thời tiết nắng nóng.

Giới chức Đức ước tính mỗi ngày nhiệt độ vượt 30°C khiến nền kinh tế nước này thiệt hại khoảng 430 triệu euro do suy giảm năng suất lao động. Tuy nhiên, chỉ khoảng một nửa số văn phòng tại Đức được trang bị điều hòa nhiệt độ, thấp hơn nhiều so với mức 90 - 95% tại các nước Nam Âu.

“Trong nhiều thập kỷ, chúng tôi xây dựng để chống lại cái lạnh chứ không phải cái nóng và đó chính là khoảng trống trong thích ứng khí hậu”, chuyên gia Geraldine Dany-Knedlik thuộc Viện nghiên cứu Kinh tế Đức cho biết.

Theo bà Seemann, các doanh nghiệp Đức hiện bắt đầu thay đổi tư duy khi nắng nóng ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất và vận hành.

Một số căn hộ ở Paris phủ chăn giữ nhiệt lên cửa sổ để giảm sức nóng từ ánh nắng. (Ảnh: Reuters)

Thích ứng không phải lúc nào cũng tốn kém

Một số giải pháp thích ứng tương đối đơn giản và có chi phí thấp.

Do không được phép thay đổi kết cấu trụ sở mái vòm kính lịch sử tại thành phố Cologne vì quy định bảo tồn di sản, công ty vật liệu sàn của Đức Project Floors đã dán phim phản quang lên cửa sổ và giảm được khoảng 10 độ C nhiệt độ trong nhà.

“Đó là giải pháp đơn giản, hiệu quả và không tiêu tốn điện năng”, Giám đốc điều hành công ty, Bernd Greve, cho biết.

Một số giải pháp khác đòi hỏi thay đổi căn bản hơn như điều chỉnh giờ làm việc sang thời điểm mát hơn trong ngày, tái thiết kế hệ thống giao thông công cộng hoặc cải tạo không gian đô thị để giảm hiệu ứng đảo nhiệt.

Thực tế, châu Âu đã đạt được nhiều tiến bộ so với đợt nắng nóng lịch sử năm 2003 khiến khoảng 70.000 người tử vong trong mùa hè.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính số ca tử vong liên quan đến nắng nóng tại châu Âu hiện nay có thể đã cao hơn khoảng 80% nếu không có các biện pháp thích ứng được triển khai trong hơn hai thập kỷ qua.

Các biện pháp này bao gồm kế hoạch ứng phó với nắng nóng, hệ thống cảnh báo sớm, các không gian làm mát công cộng và chương trình hỗ trợ nhóm dân cư dễ bị tổn thương.

“Những biện pháp này đang cứu sống con người ngay lúc này”, Giám đốc khu vực châu Âu của WHO, Hans Henri P. Kluge, cho biết. “Chúng ta cần nhiều hơn nữa những giải pháp như vậy trên khắp châu Âu”.