Nâng sức cạnh tranh cho sản phẩm OCOP

ĐBP - Đến nay, toàn tỉnh có 157 sản phẩm OCOP, trong đó 5 sản phẩm OCOP đạt 4 sao của Công ty Cổ phần Cà phê Hồng Kỳ Quốc Tế, Cơ sở chế biến cà phê Hà Chung và Cơ sở kinh doanh chế biến chè Phan Thanh Ngọt. Con số này cho thấy nguồn nông sản đặc trưng của Điện Biên đã được nhận diện rõ hơn nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải giữ được chất lượng và thị trường cho những sản phẩm đã có. Bởi nếu vùng nguyên liệu không ổn định, sản lượng lúc thiếu lúc thừa, sản phẩm chưa được chuẩn hóa thì việc đưa vào những kênh bán hàng lớn sẽ khó khăn.

Câu chuyện của Hợp tác xã Dứa mật Pu Lau, bản Pu Lau, xã Mường Nhà cho thấy khá rõ sự thay đổi ấy. Trước đây, dứa được trồng ở một số hộ, quy mô nhỏ nên sản lượng phụ thuộc từng gia đình. Khi vào vụ, người trồng lại phải tự tìm nơi tiêu thụ. Cách làm này khó tạo nguồn hàng ổn định, càng khó đáp ứng khi thị trường cần sản lượng lớn. Hợp tác xã bắt đầu giải bài toán từ chính vùng nguyên liệu. Hơn 20 hộ dân trong vùng đã liên kết sản xuất, hình thành diện tích trồng dứa hàng chục ha. Có vùng nguyên liệu rộng, ổn định đã giúp hợp tác xã chủ động hơn về quy mô sản xuất, sản lượng và đầu ra. Anh Thào A Giàng, Giám đốc Hợp tác xã Dứa mật Pu Lau cho biết, điều người trồng dứa quan tâm nhất là sản xuất ra có nơi tiêu thụ ổn định. Khi hợp tác xã đứng ra liên kết, đến kỳ thu hoạch, dứa được thu gom theo kế hoạch, người dân không phải tự mang sản phẩm đi bán lẻ như trước. Đầu ra ổn định tạo thêm niềm tin lớn để người dân yên tâm tiếp tục đầu tư phát triển sản xuất.

Sản phẩm OCOP hạt mắc ca sấy tách kẽ của hộ kinh doanh Quàng Thị Thoa, xã Tuần Giáo được giới thiệu tại Lễ hội Ẩm thực Điện Biên 2026.

Hiện nay nhiều địa phương không còn phát triển OCOP theo cách mỗi hộ làm một ít, mỗi mùa làm một kiểu, mà bắt đầu hình thành vùng sản xuất tập trung, liên kết các hộ với hợp tác xã và cơ sở chế biến. Mắc ca, cà phê, chè, dứa và một số nông sản khác của Điện Biên đang phát triển thuận lợi theo hướng này. Bên cạnh việc xây dựng, hình thành vùng nguyên liệu ổn định, các doanh nghiệp,  hợp tác xã đã chú trọng đầu tư máy móc, công nghệ chế biến và nâng cao quy trình sản xuất chế biến, thay đổi cách đóng gói, hoàn thiện nhãn mác, mã truy xuất nguồn gốc. Nguyên liệu thô được xử lý sâu hơn, tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc bán nông sản tươi, thô. Người mua không chỉ nhìn vào việc sản phẩm có phải đặc sản địa phương hay không, mà quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc và sự thuận tiện khi sử dụng. Sản phẩm có bao bì bắt mắt, thông tin rõ ràng, truy xuất được nguồn gốc sẽ có nhiều cơ hội hơn khi bước vào siêu thị, cửa hàng đặc sản hay các sàn thương mại điện tử.

Nếu trước đây sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ quanh địa bàn sản xuất thì nay một gói cà phê, túi mắc ca hay chai mật ong có thể đến tay người mua ở tỉnh khác qua một đơn hàng trực tuyến. Thị trường mở rộng và yêu cầu khách hàng nâng cao đòi hỏi sản phẩm OCOP phải ổn định lượng hàng và giữ được chất lượng trong quá trình cung ứng.

Đây cũng là hướng tỉnh Điện Biên đặt ra trong chính sách cơ cấu lại ngành nông nghiệp. Nghị quyết số 23/2026/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất hàng hóa theo hướng tập trung, xanh, thông minh, bền vững, trong đó dành chính sách cho các chủ thể tham gia Chương trình OCOP. Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh dự kiến hỗ trợ tối đa 200 sản phẩm mới, với điều kiện sản phẩm được Hội đồng đánh giá, phân hạng OCOP có thẩm quyền đánh giá đạt từ 50 điểm trở lên. Điều đáng chú ý là phát triển sản phẩm mới song song với việc duy trì và nâng chất những sản phẩm đã có. Nếu chỉ tăng số lượng sản phẩm OCOP chưa chắc thị trường rộng hơn. Ngược lại, nếu sản phẩm có vùng nguyên liệu ổn định, quy trình sản xuất được kiểm soát, có đầu ra và tiếp tục được nâng hạng, giá trị của chương trình mới được thể hiện rõ trong thu nhập của người sản xuất và nguồn lợi OCOP mang lại cho địa phương.

Kế hoạch số 5111/KH-UBND về phát triển OCOP giai đoạn 2026 - 2030 hướng tới nâng năng lực sản xuất, quản trị, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học công nghệ và hình thành chuỗi từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu ít nhất 50% sản phẩm OCOP còn hiệu lực tại thời điểm cuối năm 2025 được nâng hạng lên 4 sao trở lên; ít nhất 2 sản phẩm tiềm năng được hoàn thiện hồ sơ, nâng cấp chất lượng để đề nghị công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia.

Dự án xây dựng bản đồ số các sản phẩm OCOP, nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống tỉnh Điện Biên phục vụ phát triển du lịch đang được xúc tiến triển khai với tổng kinh phí gần 2 tỷ đồng. Trọng tâm của dự án là xây dựng cơ sở dữ liệu số và bản đồ số đối với các sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, giúp tra cứu theo địa bàn, nhóm sản phẩm, hạng sao... Khi dữ liệu được kết nối, du khách có thể dễ dàng biết địa phương mình đang đến có sản phẩm gì; doanh nghiệp tìm được nguồn hàng; người dân biết nơi bán; cơ quan quản lý có thêm công cụ theo dõi, cập nhật. Với các chủ thể OCOP, đó cũng là cách đưa sản phẩm OCOP tiếp cận thị trường nhanh, rộng hơn.

Cùng với phát triển sản phẩm OCOP, Điện Biên đang tập trung vào những yếu tố quyết định sức cạnh tranh lâu dài, gắn kết chặt chẽ từ vùng nguyên liệu ổn định, kiểm soát quy trình sản xuất, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng các kênh tiêu thụ, ứng dụng dữ liệu số... Cách làm ấy đang đưa OCOP ra khỏi phạm vi của một chương trình phát triển sản phẩm để gắn chặt hơn với quá trình tổ chức lại sản xuất nông nghiệp nền tảng để OCOP Điện Biên phát triển lâu dài.