Nâng sức cạnh tranh ngành gỗ từ nguồn nguyên liệu

Phát triển nguồn gỗ hợp pháp là yêu cầu tất yếu

Những yêu cầu ngày càng khắt khe về nguồn gốc gỗ hợp pháp, truy xuất nguồn gốc, chứng chỉ quản lý rừng bền vững hay phát thải carbon đang định hình lại cuộc cạnh tranh của ngành gỗ toàn cầu. Với các quốc gia ASEAN - khu vực vừa sở hữu nguồn tài nguyên rừng lớn, vừa là trung tâm sản xuất, xuất khẩu đồ gỗ và nội thất của thế giới, phát triển bền vững không còn là xu hướng mà đã trở thành điều kiện để duy trì lợi thế cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Trong bối cảnh đó, Hội thảo "Lâm nghiệp và phát triển bền vững ngành gỗ - nội thất ASEAN" diễn ra sáng 26/6 tại Hà Nội đã quy tụ lãnh đạo các hiệp hội ngành gỗ và nội thất của 8 quốc gia ASEAN, cơ quan quản lý, chuyên gia lâm nghiệp cùng cộng đồng doanh nghiệp nhằm trao đổi giải pháp phát triển rừng bền vững, xây dựng chuỗi cung ứng gỗ hợp pháp và tăng cường hợp tác khu vực trước những yêu cầu mới của thị trường quốc tế.

Phát biểu chào mừng hội thảo, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng, ngành lâm nghiệp và công nghiệp chế biến gỗ, nội thất không chỉ giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xanh của khu vực ASEAN mà còn là cầu nối giữa bảo tồn tài nguyên thiên nhiên với phát triển kinh tế bền vững.

Ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường). Ảnh: Ngọc Hoa

"Ngành lâm nghiệp và công nghiệp chế biến gỗ, nội thất không chỉ đóng vai trò trụ cột trong nền kinh tế xanh của khu vực ASEAN, mà còn là cầu nối quan trọng giữa bảo tồn tài nguyên thiên nhiên với phát triển kinh tế bền vững", ông Nguyễn Văn Diện khẳng định.

Theo ông Nguyễn Văn Diện, Đông Nam Á sở hữu một trong những diện tích rừng nhiệt đới phong phú nhất thế giới, đồng thời là trung tâm sản xuất, xuất khẩu đồ gỗ và nội thất quan trọng trên toàn cầu. Đây vừa là lợi thế chiến lược, vừa là trách nhiệm chung của các quốc gia ASEAN trong việc bảo vệ tài nguyên rừng, phát triển nguồn nguyên liệu hợp pháp và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững.

Riêng tại Việt Nam, ngành gỗ và nội thất đã vươn lên trở thành một trong những ngành xuất khẩu chủ lực với kim ngạch liên tục tăng trưởng trong nhiều năm qua, khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ sản xuất đồ gỗ thế giới. Kết quả này, theo Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, được tạo dựng từ việc phát triển nguồn cung gỗ nguyên liệu hợp pháp, mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững và từng bước hình thành chuỗi cung ứng gỗ hợp pháp.

Tuy nhiên, ngành cũng đang chịu nhiều sức ép khi tài nguyên rừng ngày càng đối mặt với nguy cơ suy giảm, trong khi các thị trường nhập khẩu liên tục nâng cao tiêu chuẩn về tính hợp pháp của gỗ, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm môi trường và phát triển bền vững.

Để thích ứng với bối cảnh mới, ông Nguyễn Văn Diện đề xuất, các thành viên Hội đồng Công nghiệp Nội thất ASEAN (AFIC) tăng cường hợp tác trên bốn lĩnh vực trọng tâm. Trước hết là mở rộng hợp tác trong quản lý rừng bền vững gắn với cấp chứng chỉ. Hiện nhiều quốc gia ASEAN đã áp dụng các hệ thống chứng chỉ quốc tế như FSC và PEFC. Việt Nam đang tiếp tục mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ rừng tham gia quản lý rừng bền vững.

Một nội dung quan trọng khác là bảo đảm tính hợp pháp của nguồn nguyên liệu gỗ trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Theo ông Nguyễn Văn Diện, đây không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là điều kiện tiên quyết để duy trì niềm tin của các thị trường quốc tế đối với sản phẩm gỗ ASEAN.

Việt Nam hiện đang triển khai Hiệp định Đối tác tự nguyện về Thực thi lâm luật, quản trị rừng và thương mại lâm sản (VPA/FLEGT) với Liên minh châu Âu. Từ kinh nghiệm đó, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đề xuất các quốc gia ASEAN cùng xây dựng và chia sẻ cơ sở dữ liệu về nguồn gốc lâm sản, hướng tới hình thành một khu vực có nguồn cung gỗ minh bạch, đáng tin cậy.

Toàn cảnh Hội thảo "Lâm nghiệp và Phát triển bền vững ngành gỗ - nội thất ASEAN". Ảnh: Ngọc Hoa

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng thúc đẩy xây dựng chuỗi cung ứng gỗ và nội thất hợp pháp, có trách nhiệm thông qua ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc. Hệ thống số hóa toàn chuỗi, từ khai thác rừng đến sản phẩm cuối cùng, được kỳ vọng sẽ góp phần minh bạch hóa quá trình sản xuất, nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của ngành.

Đề cập tới các quy định mới của thị trường quốc tế như Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), Đạo luật Lacey của Hoa Kỳ và các yêu cầu về dấu chân carbon, ông Nguyễn Văn Diện cho rằng đây là xu hướng không thể đảo ngược.

"Thay vì coi đây là rào cản, chúng ta cần coi đây là cơ hội để nâng cấp toàn diện năng lực sản xuất và quản trị của ngành. Việt Nam sẵn sàng phối hợp với các thành viên AFIC để xây dựng lộ trình tuân thủ phù hợp", ông Nguyễn Văn Diện nhấn mạnh.

Theo đó, trong thời gian tới, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm sẽ tiếp tục đồng hành cùng Hội đồng Công nghiệp Nội thất ASEAN (AFIC), Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA), Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) và cộng đồng doanh nghiệp trong phát triển lâm nghiệp bền vững, xây dựng ngành công nghiệp gỗ có trách nhiệm, hướng tới xây dựng thương hiệu gỗ ASEAN ngày càng uy tín trên thị trường quốc tế.

Liên kết để nâng vị thế ngành gỗ ASEAN

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA) cho rằng, ASEAN đang có nhiều lợi thế để phát triển ngành gỗ và nội thất với nguồn tài nguyên phong phú, lực lượng doanh nghiệp năng động, năng lực sản xuất ngày càng được nâng cao cùng hệ thống hội chợ chuyên ngành và thị trường nội khối giàu tiềm năng.

Tuy nhiên, theo ông, yêu cầu của các thị trường quốc tế hiện không còn chỉ dừng lại ở chất lượng, giá thành hay năng lực sản xuất, mà ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn cao hơn về tính hợp pháp của nguồn gỗ, khả năng truy xuất nguồn gốc, chứng chỉ quản lý rừng, trách nhiệm môi trường - xã hội và phát triển bền vững trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

"Phát triển bền vững không còn là một lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện thiết yếu để các doanh nghiệp ASEAN tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu; đồng thời là cơ hội để nâng cao giá trị gia tăng, năng lực cạnh tranh và hình ảnh của ngành nội thất ASEAN trên thị trường quốc tế", ông Phùng Quốc Mẫn nhấn mạnh.

Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA). Ảnh: Ngọc Hoa

Theo Chủ tịch HAWA, trước những thay đổi của thị trường, các quốc gia ASEAN cần tăng cường chia sẻ kinh nghiệm trong xây dựng chính sách lâm nghiệp, quản lý rừng bền vững, phát triển nguồn nguyên liệu có trách nhiệm, đồng thời phối hợp đáp ứng các yêu cầu mới về truy xuất nguồn gốc và phát triển chuỗi cung ứng bền vững.

Đây cũng là những nội dung trọng tâm được các đại biểu trao đổi tại hội thảo, từ bài học kinh nghiệm về quản lý rừng bền vững của Việt Nam, xu hướng chứng chỉ rừng và nguồn cung có trách nhiệm trên thế giới đến kinh nghiệm phát triển chuỗi cung ứng gỗ - nội thất tại các quốc gia ASEAN.

Theo ông Phùng Quốc Mẫn, mục tiêu lớn hơn của hội thảo không chỉ dừng ở việc chia sẻ thông tin, mà hướng tới tăng cường kết nối giữa các hiệp hội thành viên AFIC, cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp để hình thành chuỗi cung ứng nội thất ASEAN minh bạch, bền vững và có sức cạnh tranh cao hơn.

"Tương lai của ngành gỗ - nội thất ASEAN không thể chỉ được xây dựng từ năng lực sản xuất riêng lẻ của từng quốc gia. Tương lai đó sẽ được quyết định bởi khả năng hợp tác, khả năng chia sẻ trách nhiệm và cùng nhau xây dựng một hệ sinh thái phát triển bền vững cho toàn khu vực", ông Phùng Quốc Mẫn nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch HAWA, những sáng kiến hợp tác được thảo luận tại hội thảo sẽ góp phần thúc đẩy sự gắn kết giữa các hiệp hội ngành gỗ, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong khu vực, tạo nền tảng để ngành gỗ ASEAN thích ứng hiệu quả với các yêu cầu mới của thị trường, đồng thời nâng cao vị thế của ngành trên chuỗi giá trị toàn cầu.