Nâng tầm đặc sản Gò Nổi: Khi sở hữu trí tuệ trở thành 'vụ mùa' mới của HTX

Toàn xã Gò Nổi hiện có 13 sản phẩm OCOP, trong đó 3 sản phẩm đạt hạng 4 sao. Đằng sau những con số ấy phải kể đến sự thay đổi trong tư duy của nhiều HTX. Đó là từ sản xuất đơn thuần sang phát triển sản phẩm gắn với thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Thương hiệu không tự lớn nếu thiếu tài sản trí tuệ

Một trong những mô hình tiêu biểu là HTX Nông nghiệp xanh Gò Nổi. Được thành lập năm 2023, HTX lựa chọn con đường khá khác biệt khi phát triển vùng nguyên liệu dược liệu hữu cơ thay vì các cây trồng truyền thống. Tận dụng lợi thế vùng đất phù sa màu mỡ, HTX phát triển các dòng tinh dầu từ sả Java, bạc hà và tràm trà.

Các HTX ở Gò Nổi phát triển vùng dược liệu gắn với xây dựng thương hiệu và bảo hộ sở hữu trí tuệ, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm OCOP.

Chị Nguyễn Thị Kiều Anh, Giám đốc HTX, cho biết niềm đam mê tinh dầu đã thôi thúc đơn vị phát triển chuỗi sản phẩm thảo mộc mang dấu ấn Gò Nổi.

Để chủ động nguồn nguyên liệu, HTX liên kết với khoảng 50 hộ dân, mở rộng vùng trồng dược liệu lên 7ha. HTX chế biến nhiều sản phẩm từ nguồn dược liệu địa phương như tinh dầu, trà thảo dược, nước súc miệng, nước lau sàn và xịt phòng.

Riêng sản phẩm tinh dầu sả Java đã được công nhận OCOP 3 sao năm 2024. Mô hình mang về hơn 700 triệu đồng mỗi năm, đồng thời giúp nhiều hộ dân chuyển sang trồng dược liệu có giá trị kinh tế cao hơn.

Tuy nhiên, theo chị Kiều Anh, để sản phẩm thật sự bước vào thị trường lớn thì chất lượng thôi vẫn chưa đủ. “HTX có lợi thế về nguyên liệu, có câu chuyện của sản phẩm và tạo thêm thu nhập cho nông dân. Tuy nhiên việc quảng bá còn hạn chế. Chúng tôi cũng cần thêm máy móc, công nghệ phù hợp để giảm chi phí, nâng giá trị sản phẩm nhưng vẫn giữ được tiêu chí xanh và tuần hoàn”, chị nói.

Vị giám đốc HTX nhấn mạnh thêm, bên cạnh đầu tư công nghệ thì việc xây dựng thương hiệu và bảo hộ tài sản trí tuệ sẽ là nền tảng để sản phẩm có chỗ đứng lâu dài. Khi người tiêu dùng ngày càng coi trọng nguồn gốc, việc xây dựng nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc và đăng ký sở hữu trí tuệ trở thành yêu cầu tất yếu với HTX.

Đăng ký bảo hộ để giữ giá trị, giữ thị trường

Không chỉ tinh dầu dược liệu, nhiều HTX tại Gò Nổi cũng đang lựa chọn con đường xây dựng thương hiệu ngay từ khi sản phẩm còn ở quy mô nhỏ. Như tại thôn Tân Bình có HTX Nông nghiệp Điện Trung thuê lại những thửa ruộng bỏ hoang để trồng lúa ST24.

Năm 2022, sản phẩm gạo ST24 của HTX này đã được công nhận OCOP 3 sao. Theo bà Hồ Thị Dũng, thành viên HTX, năm nay đơn vị tiếp tục thuê 2ha đất bỏ hoang, cải tạo trước 1ha để sản xuất. Song song đó, HTX liên kết người dân trồng đậu phụng nhằm phát triển sản phẩm “Dầu phụng Gò Nổi”.

Hiện sản phẩm đã được đăng ký để hoàn thiện hồ sơ xét công nhận OCOP 3 sao trong năm 2026. Ông Văn Đức Mạnh, Chủ tịch Hội Nông dân xã Gò Nổi, cho rằng việc HTX thuê lại đất bỏ hoang không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất mà còn tạo sinh kế mới cho người dân.

Bên cạnh lúa và dầu phụng, xã Gò Nổi còn phát triển nhiều mô hình như rau bồ ngót, nuôi ốc bươu đen... Tất cả đều hướng tới xây dựng sản phẩm đặc trưng gắn với thương hiệu địa phương.

Trong khi đó, HTX Nông sản sạch Gò Nổi lại đang trải qua hành trình nhiều thử thách hơn khi hoàn thiện hồ sơ bảo hộ cho sản phẩm chủ lực “Tương ớt rim Gò Nổi”.

Bà Võ Thị Lệ, Giám đốc HTX, cho rằng đây là quá trình đòi hỏi rất nhiều sự kiên trì. “Hồ sơ bảo hộ có thể kéo dài đến ba năm mới có kết quả. Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính và tổ chức lại HTX, chúng tôi phải làm lại toàn bộ hồ sơ từ đầu. Khó nhất là thủ tục rất phức tạp, người thực hiện cần có kiến thức chuyên môn mới có thể tự làm”, bà chia sẻ.

Dù mất nhiều thời gian, HTX vẫn kiên trì theo đuổi bởi đây là điều kiện quan trọng để phát triển thị trường. Theo bà Lệ, hiện HTX đẩy mạnh bán hàng qua mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử nên nguy cơ bị giả mạo thương hiệu là rất lớn.

“Bảo hộ sở hữu trí tuệ là căn cứ pháp lý duy nhất giúp ngăn chặn việc giả mạo đặc sản Gò Nổi. Đây cũng là nền tảng để HTX xây dựng website chuyên nghiệp và mở rộng thị trường”, bà nói.

Vượt qua nhiều lần thử nghiệm, bà Lệ cùng các thành viên HTX từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất, thiết kế bao bì và xây dựng thương hiệu. Sự hỗ trợ từ chương trình OCOP và Hội Liên hiệp Phụ nữ Tp. Đà Nẵng giúp HTX phát triển sản phẩm theo hướng bền vững.

Điểm đáng chú ý là ngay từ đầu, HTX xác định không chạy theo sản lượng mà tập trung vào chất lượng, vùng nguyên liệu VietGAP, quy trình sạch và bản sắc địa phương. Đó cũng chính là những giá trị cốt lõi cần được bảo vệ bằng công cụ sở hữu trí tuệ.

Sở hữu trí tuệ: Vũ khí chống hàng giả, hàng nhái

Thực tế cho thấy, khi sản phẩm OCOP ngày càng được thị trường biết đến thì nguy cơ bị làm giả, làm nhái cũng tăng lên. Không ít đặc sản địa phương bị giả mạo tên gọi, sao chép bao bì hoặc bán dưới danh nghĩa hàng chính hãng, gây thiệt hại cho người sản xuất và người tiêu dùng.

Đầu tư bao bì, xây dựng thương hiệu và đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ đang giúp các HTX ở Gò Nổi tăng sức cạnh tranh và chủ động phòng chống hàng giả, hàng nhái.

Vì vậy, các HTX ở Gò Nổi cần được nâng cao nhận thức về xây dựng và bảo hộ tài sản trí tuệ. Cùng với đó là hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc và các hình thức bảo hộ phù hợp để nâng cao giá trị sản phẩm.

Đây không chỉ là thủ tục pháp lý mà còn là công cụ bảo vệ thương hiệu. Đồng thời, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, tạo niềm tin với khách hàng và mở rộng thị trường.

Khi thương mại điện tử phát triển mạnh, việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ càng trở nên cấp thiết. Với quyền sở hữu được xác lập, các HTX ở Gò Nổi có cơ sở pháp lý để yêu cầu xử lý các hành vi xâm phạm, gỡ bỏ hàng giả trên nền tảng số và bảo vệ uy tín thương hiệu.

Song song đó, các HTX cần được hướng dẫn giải pháp phòng chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đăng ký bảo hộ sớm, sử dụng tem chống giả, mã QR truy xuất nguồn gốc và phối hợp với cơ quan chức năng sẽ giúp bảo vệ thương hiệu hiệu quả.

Nhiều HTX vẫn chỉ nghĩ đến đăng ký sở hữu trí tuệ khi sản phẩm đã có chỗ đứng trên thị trường. Trong khi đó, các chuyên gia cho rằng cần xây dựng chiến lược sở hữu trí tuệ ngay từ đầu, song hành với phát triển sản phẩm và thương hiệu.

Điều này đặc biệt quan trọng với các sản phẩm OCOP, bởi giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở chất lượng mà còn ở câu chuyện văn hóa, địa danh, tri thức bản địa và uy tín của cộng đồng sản xuất.

Những cánh đồng dược liệu, ruộng lúa ST24 hay hũ tương ớt rim ở Gò Nổi cho thấy tài sản trí tuệ đang trở thành “vụ mùa” mới của HTX. Khi thương hiệu được xác lập và bảo vệ, sản phẩm không chỉ tăng giá trị mà còn tạo dựng niềm tin trên thị trường. Đó là cách để HTX vừa bảo vệ thương hiệu, vừa nâng sức cạnh tranh. Khi tài sản trí tuệ được gìn giữ, đặc sản Việt sẽ có thêm cơ hội vươn xa.