'Đệ nhất danh trà' - Từ thương hiệu trăm năm đến khát vọng ngành hàng tỷ đô (Bài 2)

Bài 2: Mở cánh cửa thế giới

Những tháng đầu năm 2026, chè Thái Nguyên hiện diện trong hầu hết các chương trình xúc tiến đầu tư của tỉnh tại nước ngoài. Từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) đến châu Âu, nhiều doanh nghiệp bày tỏ sự quan tâm đặc biệt tới vùng chè lớn nhất Việt Nam. Điều họ tìm kiếm không chỉ là nguồn nguyên liệu mà còn là cơ hội hợp tác trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất, chế biến sâu đến xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường.

Bà Nguyễn Thị Loan, Phó Chủ tịch UBND tỉnh phát biểu tại buổi làm việc với Công ty Welltea nhằm tăng cường kết nối đầu tư, chế biến và tiêu thụ chè Thái Nguyên.

Chủ động đưa chè Thái Nguyên ra thế giới

Qua các chương trình xúc tiến đầu tư, Thái Nguyên gửi tới nhà đầu tư thông điệp nhất quán: Phát triển ngành chè theo chuỗi giá trị, lấy vùng nguyên liệu, chế biến sâu, đổi mới sản phẩm và mở rộng thị trường quốc tế làm trọng tâm.

Theo đồng chí Nguyễn Thị Loan, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Thái Nguyên khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào toàn bộ chuỗi sản xuất, đồng thời cam kết đồng hành, tạo điều kiện thuận lợi để hình thành các liên kết bền vững giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người trồng chè.

Lễ hội "Thái Nguyên – Hương sắc danh trà" góp phần lan tỏa hình ảnh vùng đất "Đệ nhất danh trà" đến du khách trong và ngoài nước.

Sự quan tâm của các nhà đầu tư nhanh chóng được cụ thể hóa bằng những chuyến khảo sát thực tế. Tháng 7-2026, Đoàn công tác của Công ty Welltea (Đài Loan, Trung Quốc) đến Thái Nguyên, trực tiếp khảo sát vùng nguyên liệu, làm việc với các hợp tác xã, tìm hiểu quy trình chế biến, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và hệ thống mã số vùng trồng.

Là doanh nghiệp phát triển các sản phẩm trà và đồ uống, Welltea đặc biệt quan tâm đến tính ổn định của chuỗi cung ứng. Sau nhiều ngày khảo sát, Tổng Giám đốc Lã Minh Triết đánh giá nguồn nguyên liệu chè của Thái Nguyên có chất lượng tốt, phù hợp với định hướng phát triển của doanh nghiệp. Welltea bày tỏ mong muốn nghiên cứu đầu tư nhà máy chế biến hiện đại tại Thái Nguyên, kết hợp công nghệ của Đài Loan với vùng nguyên liệu địa phương để phát triển các dòng trà cao cấp, đồ uống, thực phẩm chức năng và mỹ phẩm từ chè.

Doanh nghiệp cũng mong muốn xây dựng liên kết lâu dài với các hợp tác xã trong tỉnh. Nếu dự án được triển khai, vùng nguyên liệu sẽ được tổ chức theo các tiêu chuẩn cao hơn, từ canh tác, thu hái đến truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng.

Đây cũng là hướng đi mà ngành chè Thái Nguyên đang theo đuổi. Đến hết tháng 6-2026, toàn tỉnh đã được cấp 141 mã số vùng trồng chè với tổng diện tích 1.279ha, trong đó 25 mã số đủ điều kiện phục vụ xuất khẩu. Những vùng nguyên liệu đạt chuẩn đang tạo lợi thế để doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Không chỉ Welltea, cuối tháng 6 và cuối tháng 7-2026, nhiều doanh nghiệp Hàn Quốc cũng đến Thái Nguyên tìm hiểu cơ hội hợp tác phát triển ngành chè theo hướng công nghệ cao. Những cuộc khảo sát liên tiếp cho thấy sức hút của cây chè đã vượt khỏi khuôn khổ một mặt hàng nông sản truyền thống để trở thành nền tảng của một ngành kinh tế giàu tiềm năng.

Khi văn hóa trở thành "hộ chiếu" của trà

Giữa những đồi chè ở xã Tân Cương, Hợp tác xã (HTX) Trà và Du lịch cộng đồng Tiến Yên lựa chọn cách quảng bá khác biệt. Thay vì chỉ bán trà, HTX đưa du khách trải nghiệm hái chè, sao chè thủ công, thưởng trà cùng nghệ nhân và tìm hiểu câu chuyện về vùng đất "Đệ nhất danh trà".

Theo ông Bùi Trọng Đại, Giám đốc HTX, giá trị của sản phẩm sẽ khó được nâng lên nếu chỉ dừng ở hoạt động mua bán. Khi kết hợp với du lịch và văn hóa, mỗi gói trà mang theo câu chuyện về con người, vùng đất và nghề làm chè. Chính những trải nghiệm ấy tạo nên sự khác biệt không thể sao chép.

Du khách nước ngoài rất hào hứng với cách hái chè truyền thống.

Thực tế cho thấy, chất lượng giúp sản phẩm bước vào thị trường, nhưng chính văn hóa mới giúp thương hiệu ở lại trong lòng người tiêu dùng.

Nhiều năm qua, cùng với phát triển vùng nguyên liệu và nâng cao chất lượng sản phẩm, Thái Nguyên kiên trì xây dựng thương hiệu "Đệ nhất danh trà" thông qua Lễ hội "Thái Nguyên - Hương sắc danh trà" năm 2025, Không gian Văn hóa trà, Ngày hội Văn hóa trà, Hội thi Bàn tay vàng chế biến chè và nhiều hoạt động trải nghiệm tại các vùng chè nổi tiếng. Festival Trà Thái Nguyên sắp tới tiếp tục được kỳ vọng trở thành điểm hẹn của những người yêu trà trong và ngoài nước.

Đến nay, toàn tỉnh có 204 sản phẩm chè OCOP từ 3 đến 5 sao, trong đó 6 sản phẩm đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia; 54 cơ sở sản xuất, kinh doanh chè được xác nhận theo chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn. Nhãn hiệu tập thể "Chè Thái Nguyên" đã được bảo hộ tại 6 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong khi chỉ dẫn địa lý "Tân Cương" được Liên minh châu Âu bảo hộ theo Hiệp định EVFTA.

Trải nghiệm hái chè của các lưu học sinh Lào tại xã Hợp Thành.

Nhiều đoàn khách quốc tế đến Thái Nguyên không chỉ để tìm hiểu sản phẩm mà còn trải nghiệm văn hóa trà. Họ tự tay hái chè, học sao chè, thưởng trà cùng nghệ nhân và khám phá lịch sử vùng chè. Điều đọng lại sau mỗi chuyến đi không chỉ là hương vị trà, mà còn là ký ức về vùng đất và con người đã gìn giữ nghề chè qua nhiều thế hệ. Đó cũng là lợi thế riêng của chè Thái Nguyên trên hành trình chinh phục thị trường thế giới.

Khoa học mở thêm cánh cửa giá trị

Bên cạnh xúc tiến đầu tư và quảng bá văn hóa, khoa học - công nghệ đang trở thành động lực mới của ngành chè. Một trong những hướng đi nhiều triển vọng là Dự án hợp tác giữa Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST), FiboLabs và Việt Bắc L'Héritage nghiên cứu chiết xuất EGCG và nano EGCG từ lá chè. Đây là các hoạt chất có giá trị cao, được ứng dụng trong dược phẩm, mỹ phẩm và thực phẩm chức năng.

Điểm nổi bật của Dự án là tận dụng cả lá chè già và phụ phẩm sau chế biến để tạo ra các sản phẩm có giá trị kinh tế cao, góp phần mở rộng không gian phát triển của cây chè sang nhiều ngành công nghiệp mới.

Chè Shan tuyết Đồng Phúc đang được phát triển gắn với bảo tồn và du lịch trải nghiệm.

Thái Nguyên còn có lợi thế về hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu với thế mạnh về công nghệ sinh học, công nghệ thực phẩm, tự động hóa và chuyển đổi số, tạo điều kiện để nhanh chóng đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất.

Song song với đó, chuyển đổi số đang được đẩy mạnh trong toàn chuỗi giá trị. Đến hết tháng 6-2026, 3 doanh nghiệp, HTX đã kết nối đưa 42 sản phẩm trà và 113 lô hàng lên Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, góp phần minh bạch thông tin từ vùng nguyên liệu đến thị trường.

Theo TS Lương Hùng Tiến, Viện trưởng Viện Công nghệ Sinh học - Công nghệ Thực phẩm, Trường Đại học Nông Lâm (Đại học Thái Nguyên), dư địa phát triển của ngành chè nằm ở việc nâng cao giá trị gia tăng bằng khoa học và công nghệ. Bên cạnh sản xuất chè truyền thống, cây chè hoàn toàn có thể trở thành nguyên liệu cho thực phẩm chức năng, mỹ phẩm và dược phẩm. Muốn hiện thực hóa mục tiêu này, cần tăng cường liên kết giữa nhà khoa học, doanh nghiệp, HTX và người trồng chè để đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, hình thành chuỗi giá trị hiện đại và bền vững.

Những chuyến xúc tiến đầu tư, các chương trình quảng bá văn hóa và những dự án nghiên cứu chỉ mới là bước khởi đầu cho hành trình hiện thực hóa mục tiêu đưa giá trị ngành chè Thái Nguyên đạt 25.000 tỷ đồng vào năm 2030. Điều cần thiết hiện nay là tiếp tục thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, phát triển thương hiệu, mở rộng thị trường và thúc đẩy đổi mới sáng tạo để mỗi búp chè Thái Nguyên tạo ra giá trị cao hơn trên thị trường trong nước và quốc tế.