Não người tự cảm thụ âm nhạc tốt hơn những gì chúng ta từng biết

Một nghiên cứu mới đây từ Đại học Rochester (Mỹ) đã chứng minh một khả năng kinh ngạc của bộ não con người. Theo đó, chúng ta có thể nắm bắt các quy tắc phức tạp của âm nhạc chỉ thông qua việc nghe nhạc thụ động suốt đời mà không cần đến bất kỳ sự đào tạo chính quy nào.

Phát hiện này, được công bố trên tạp chí Psychological Science ngày 8/4, cho thấy cả nhạc sĩ chuyên nghiệp lẫn người bình thường đều sử dụng ngữ cảnh hài hòa để xử lý âm nhạc theo một cách tương đồng.

Để kiểm chứng điều này, các nhà khoa học đã sử dụng những bản piano từ album nhạc cổ điển Album for the Young của nhà soạn nhạc lừng danh Pyotr Ilyich Tchaikovsky và thực hiện xáo trộn chúng ở nhiều mức độ khác nhau, từ việc giữ nguyên vẹn cho đến cắt nhỏ mỗi 8 nhịp, 2 nhịp hoặc chỉ 1 nhịp. Toàn bộ các phiên bản này đều được giữ nguyên nhịp độ, âm lượng và tiếng đàn piano, chỉ có cấu trúc hài hòa bên dưới bị thay đổi để thách thức khả năng nhận diện của não bộ.

Cả nhạc sĩ chuyên nghiệp lẫn người bình thường đều sử dụng ngữ cảnh hài hòa để xử lý âm nhạc theo một cách tương đồng. Ảnh minh họa: Unsplash/Jordan Whitfield

Trong thí nghiệm đầu tiên thực hiện trên 108 người, gồm cả những nhạc sĩ có ít nhất 5 năm đào tạo và những người hoàn toàn không có nền tảng âm nhạc, kết quả cho thấy sự khác biệt giữa hai nhóm là không đáng kể.

Khi nghe một đoạn nhạc dài 16 giây và phải nhận diện đoạn ngắn nào đã xuất hiện trong đó, cả hai nhóm đều ghi nhớ tốt hơn rõ rệt khi đoạn nhạc càng liền mạch. Điều này chứng tỏ não bộ của mọi người, bất kể có học nhạc hay không, đều sử dụng toàn bộ ngữ cảnh âm nhạc để ghi nhớ thông tin.

Đặc biệt hơn, trong thí nghiệm thứ hai về khả năng dự đoán nốt tiếp theo, nhóm không học nhạc đã cho kết quả ngang bằng với các nhạc sĩ chuyên nghiệp. Họ đều dựa vào các quy tắc hài hòa ngầm để đưa ra phán đoán, tương tự cách con người tự động đoán từ cuối của một câu nói dựa trên ngữ pháp và ngữ cảnh.

Dù các nhạc sĩ chuyên nghiệp có phần nhạy bén hơn trong việc gọi tên chính xác các cấu trúc âm nhạc, cả hai nhóm đều gặp khó khăn nhất khi phải phân biệt giữa một bản nhạc nguyên vẹn và một bản bị xáo trộn. Kết quả này chỉ ra rằng, não bộ chúng ta rất giỏi xử lý ngữ cảnh thực tế nhưng không phải lúc nào cũng có thể diễn đạt những hiểu biết đó bằng lời nói.

Theo Riesa Y. Cassano-Coleman - nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Rochester và là tác giả chính của nghiên cứu, phát hiện này gây ngạc nhiên vì nó cho thấy việc nghe nhạc hàng ngày trong đời sống đã là quá đủ để não bộ tự học cấu trúc âm nhạc mà không nhất thiết phải qua trường lớp chuyên nghiệp. Khả năng này dường như là một kỹ năng bẩm sinh, phát triển giống như cách chúng ta học ngôn ngữ mẹ đẻ một cách tự nhiên.

Chính những kỳ vọng vô thức tích lũy qua hàng ngàn giờ nghe nhạc đã giải thích lý do tại sao chúng ta cảm nhận được cảm xúc trong âm nhạc, chẳng hạn như hợp âm trưởng nghe sáng sủa, hợp âm thứ u buồn hay nhịp điệu nhanh tạo ra sự lo lắng.

Dù nghiên cứu hiện tại mới chỉ giới hạn ở nhạc cổ điển phương Tây, và các nhà khoa học đang dự định mở rộng sang các thể loại âm nhạc khác cũng như sử dụng máy fMRI để quan sát trực tiếp hoạt động não bộ, những phát hiện ban đầu này khá thú vị.

Ngay cả khi chưa từng học nhạc ngày nào, bộ não của con người vẫn đang âm thầm làm việc như một chuyên gia nhạc lý thực thụ, chỉ đơn giản bằng việc chúng ta luôn yêu và để âm nhạc vang lên mỗi ngày.